460 mln zł na renaturyzację rzek i mokradeł. Polska chce zatrzymać wodę w przyrodzie

Blisko 460 mln zł ze środków europejskich ma wesprzeć renaturyzację rzek, odtwarzanie mokradeł i torfowisk oraz zwiększanie naturalnej retencji. Parki narodowe i regionalne dyrekcje ochrony środowiska złożyły już 19 wniosków o łącznej wartości 314 mln zł. Samorządy i organizacje pozarządowe mają czas na zgłaszanie projektów do 31 października 2026 r.

460 mln zł na odbudowę naturalnych stosunków wodnych

Susze, wysychające rzeki i pogarszający się stan mokradeł pokazują, jak ważne jest zatrzymywanie wody w krajobrazie. Jednym ze sposobów przeciwdziałania tym problemom jest renaturyzacja, czyli przywracanie rzekom, torfowiskom i mokradłom ich naturalnych funkcji. Na takie działania przeznaczono blisko 460 mln zł ze środków europejskich. Największa część budżetu, 310 mln zł, została przewidziana na projekty parków narodowych i regionalnych dyrekcji ochrony środowiska. Kolejne 100 mln zł przeznaczono na przedsięwzięcia samorządów i organizacji pozarządowych, a 50 mln zł – dla Lasów Państwowych.

Jak podkreśla Urszula Zielińska, sekretarz stanu i Główna Konserwator Przyrody, środki mają pomóc w odbudowie naturalnych stosunków wodnych.

Kierujemy bezprecedensowo wysokie środki tam, gdzie najbardziej ich potrzebujemy. Blisko 460 mln zł ze środków europejskich przeznaczamy na odzyskiwanie wody w przyrodzie i odbudowę naturalnych stosunków wodnych – powiedziała Urszula Zielińska.

Co obejmą projekty renaturyzacyjne?

Dofinansowanie ma wspierać przede wszystkim działania, które pomagają zatrzymać wodę w środowisku, zamiast przyspieszać jej odpływ. Wśród planowanych przedsięwzięć znajdują się: odtwarzanie mokradeł i poprawa warunków wodnych torfowisk; zwiększanie retencji w dolinach rzecznych; przywracanie ciągłości ekologicznej cieków; ochrona stref buforowych wzdłuż rzek czy spowalnianie odpływu wody z terenów cennych przyrodniczo.

Dobrze zachowane mokradła i torfowiska pełnią funkcję naturalnych magazynów wody. Pomagają ograniczać skutki suszy, wspierają różnorodność biologiczną i wpływają na lokalne stosunki wodne. Ich odtwarzanie może przynosić korzyści nie tylko przyrodzie, ale również rolnictwu i mieszkańcom terenów zagrożonych niedoborem wody.

– Woda to także infrastruktura bezpieczeństwa. Jeżeli mówimy o bezpieczeństwie państwa, nie możemy zapominać o bezpieczeństwie klimatycznym i przyrodniczym. To też woda w wodociągach, dla ludzi, rolnictwa, produkcji, dla nas wszystkich, dla życia i dla naszej krajowej przyrody – powiedziała Urszula Zielińska.

19 wniosków parków narodowych i RDOŚ

W ramach naboru skierowanego do parków narodowych i regionalnych dyrekcji ochrony środowiska złożono 19 wniosków. Przygotowało je 11 parków narodowych i 8 regionalnych dyrekcji ochrony środowiska. Ich łączna wartość wynosi 314 mln zł.

Ocena projektów nadal trwa. Wnioski mogą wymagać uzupełnień lub dodatkowych wyjaśnień, a część zgłoszonych wydatków może zostać uznana za niekwalifikowalne.

– Na renaturyzację przeznaczamy 310 mln zł dla parków narodowych i regionalnych dyrekcji ochrony środowiska. Co ważne, projekty na tych najbardziej wrażliwych i najcenniejszych obszarach możemy finansować do 100 proc. kosztów kwalifikowanych. To pozwala w pełni wykorzystać środki unijne na działania służące ochronie przyrody i adaptacji do zmian klimatu – dodała Dorota Zawadzka-Stępniak, prezes Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Znaczenie projektów wykracza poza samą ochronę przyrody. Część przedsięwzięć, szczególnie we wschodniej Polsce, ma również wspierać działania związane z programem „Tarcza Wschód”.

– Zasadniczym celem tych działań jest poprawa stosunków wodnych, a poprzez to poprawa jakości środowiska, przywracanie naturalnych procesów i renaturyzacja. Szczególny nacisk położyliśmy na tereny cenne przyrodniczo, w tym położone wzdłuż wschodniej granicy Polski. W ten sposób łączymy budowanie odporności na zmiany klimatu ze wzmocnieniem obronności państwa – powiedział Piotr Otawski, Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska.

Biebrzański Park Narodowy chce zatrzymać 20 mln m³ wody rocznie

Jednym z projektów zgłoszonych do dofinansowania jest przedsięwzięcie Biebrzańskiego Parku Narodowego o wartości 8,03 mln zł. Zakłada ono poprawę warunków wodnych torfowisk na obszarze około 3742 ha oraz zwiększenie retencji dolinowej o około 20 mln m³ wody rocznie. Projekt ma również poprawić stan 1692 ha siedlisk Natura 2000 i warunki życia 29 rzadkich i zagrożonych gatunków.

Chcemy spowolnić odpływ wody w rzekach tak, aby więcej wody pozostawało na torfowiskach. Spodziewamy się, że dzięki realizacji projektu zwiększymy retencję o około 20 mln m³ wody, czyli tyle, ile by się zmieściło w 8 000 basenów olimpijskich. Na tych działaniach skorzystają również cenne siedliska oraz rzadkie gatunki roślin i ptaków – podsumował Artur Wiatr, dyrektor Biebrzańskiego Parku Narodowego.

Renaturyzacja terenów bagiennych na Podlasiu

Własny projekt zgłosiła również Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Białymstoku. Wniosek o wartości 22,94 mln zł dotyczy renaturyzacji terenów bagiennych na obszarach Natura 2000 w województwie podlaskim. Przedsięwzięcie obejmuje 32 obiekty rezerwatowe. Planowane działania to między innymi budowa naturalnych przetamowań i rozwiązania spowalniające odpływ wody.

Problem braku wody, wysychających rzek i gwałtownych pożarów nie omija nawet najcenniejszych przyrodniczo obszarów. Dlatego będziemy prowadzić działania naśladujące przyrodę, wykorzystując naturalne materiały. Chcemy w ten sposób ograniczać skutki zmian klimatu, szczególnie na tych najcenniejszych terenach – powiedział Adam Juchnik, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Białymstoku.

Samorządy i organizacje pozarządowe mają czas do końca października

Osobny nabór, z budżetem wynoszącym 100 mln zł, skierowano do samorządów, ich związków, organizacji pozarządowych i partnerstw. Dofinansowanie może pokryć do 79,71 proc. kosztów kwalifikowalnych. Wnioski można składać do 31 października 2026 r. Nabór prowadzi Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Oba nabory realizowane są w ramach działania FENX.02.04 „Adaptacja do zmian klimatu, zapobieganie klęskom i katastrofom”, będącego częścią programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat, Środowisko 2021–2027.

---

Opublikowany: 26 października, 2026