„Koszty rosną, danych brak, efekt środowiskowy wątpliwy”. System kaucyjny pod ostrzałem przedsiębiorców
Po pół roku funkcjonowania systemu kaucyjnego w Polsce narasta spór o jego realną skuteczność. Organizacja Pracodawców Rada Przedsiębiorców wystosowała do premiera Donalda Tuska apel o jego wstrzymanie, przeprowadzenie audytu oraz zatrzymanie dalszego rozszerzania katalogu opakowań objętych kaucją. W tle pojawiają się zarzuty o chaos organizacyjny, wzrost kosztów i brak przejrzystych danych dotyczących efektów środowiskowych.
„System działa inaczej niż zakładano”
W liście skierowanym do rządu organizacja twierdzi, że wdrożenie systemu odbiega od pierwotnych założeń. Jak podkreśla jej prezes Adam Abramowicz, były rzecznik małych i średnich przedsiębiorców, zamiast poprawy efektywności recyklingu pojawiły się problemy operacyjne i finansowe.
Wskazuje on również na brak danych dotyczących kluczowych parametrów systemu – takich jak łączna wartość niezwróconych kaucji czy koszty całej operacji. Według niego resort klimatu nie monitoruje ich na bieżąco, a pełne zestawienia mają być dostępne dopiero po 2026 roku.
Przedsiębiorcy: koszty, logistyka i chaos w sklepach
Z perspektywy handlu detalicznego system ma generować znaczące obciążenia operacyjne. Marek Theus, prezes sieci sklepów spożywczych MerCo, wskazuje na kilka problemów: niejednoznaczność w przyjmowaniu opakowań oznaczonych jako kaucyjne,
konieczność weryfikacji w aplikacjach i systemach operatorów, ryzyko odpowiedzialności po stronie pracowników sklepów, problemy sanitarne związane z magazynowaniem zużytych opakowań, spowolnienie obsługi klientów i dodatkowe koszty pracy.
Jeśli te problemy są powszechne, oznaczałoby to, że system został wdrożony bez wystarczającego testu w warunkach operacyjnych. Z drugiej strony część z tych trudności może być typowa dla fazy przejściowej dużych reform infrastrukturalnych – szczególnie takich, które zmieniają logikę całego rynku opakowań.
Branża odpadowa: ryzyko destabilizacji rynku recyklingu
Głos zabiera również sektor gospodarki odpadami, reprezentowany m.in. przez Izbę Branży Komunalnej. Jej prezes Dominik Marczyk wskazuje, że system kaucyjny przejmuje najbardziej wartościowe surowce wtórne, które wcześniej trafiały do instalacji sortujących odpady komunalne.
Według tej oceny może to osłabiać rentowność istniejącej infrastruktury recyklingowej, często finansowanej ze środków publicznych i unijnych. W konsekwencji koszty mogą zostać przerzucone na gminy, a więc pośrednio na mieszkańców.
Środowisko: mniej emisji czy więcej transportu?
Najbardziej sporna pozostaje kwestia wpływu środowiskowego. Krytycy twierdzą, że system może zwiększać ślad węglowy – głównie przez dodatkowy transport opakowań i konieczność ich przewożenia w nieoptymalnej formie (np. niezgniecione butelki).
Z drugiej strony klasyczne systemy kaucyjne w wielu krajach są uznawane za skuteczne narzędzie zwiększania poziomu recyklingu i ograniczania zaśmiecania środowiska. Kluczowe pytanie brzmi więc nie czy system działa, ale jak został zaprojektowany i czy jego logistyka jest rzeczywiście efektywna energetycznie. Na ten moment brakuje jednak publicznie dostępnych, pełnych analiz porównawczych – co sprawia, że spór opiera się bardziej na szacunkach i doświadczeniach branżowych niż twardych danych.
Pytanie o audyt i dalszy kierunek
Przedsiębiorcy z Rady Przedsiębiorców domagają się wstrzymania systemu, niezależnego audytu jego skutków, analizy wpływu na środowisko i gospodarkę, rezygnacji z rozszerzania systemu na kolejne opakowania.
Jednocześnie brak jest dziś szeroko dostępnych danych, które pozwoliłyby jednoznacznie potwierdzić lub obalić te zarzuty. To właśnie ten brak transparentnej ewaluacji może być jednym z największych problemów całego projektu – niezależnie od tego, czy finalnie okaże się on sukcesem czy porażką.
Wniosek: spór o system, który dopiero się testuje
Spór wokół systemu kaucyjnego nie dotyczy wyłącznie technicznych niedociągnięć. To konflikt o model gospodarki odpadami, koszty transformacji i tempo zmian regulacyjnych. Na obecnym etapie nie da się jednoznacznie stwierdzić, że system „działa źle” lub „dobrze” w sensie systemowym – można jedynie wskazać, że jego wdrożenie generuje istotne napięcia i że brakuje pełnej, publicznej oceny skutków.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 28 kwietnia, 2026
