Darownik przedziwny (Pisaura mirabilis)

Wstęp

Darownik przedziwny (Pisaura mirabilis) to średniej wielkości pająk z rodziny darownikowatych (Pisauridae), zaliczany do najbardziej interesujących europejskich pajęczaków. Gatunek ten słynie z niezwykłych zachowań godowych – samiec wręcza samicy „prezent ślubny” w postaci owada owiniętego pajęczyną. Dzięki temu zmniejsza ryzyko ataku ze strony partnerki podczas kopulacji. Z tego powodu darownik przedziwny stał się obiektem licznych badań biologów i etologów.

Wygląd

Darownik przedziwny ma smukłe ciało oraz bardzo długie nogi, z których najdłuższa jest czwarta para. Samice osiągają zwykle długość od 12 do 15 mm, natomiast samce są nieco mniejsze i mierzą około 10–13 mm. Ubarwienie jest zmienne – od jasnobrązowego po szarobrunatne lub niemal czarne. Przez środek głowotułowia biegnie charakterystyczny jasny pas.
Odwłok jest wydłużony i zwężający się ku tyłowi. Na ciele często widoczne są nieregularne plamy i wzory pełniące funkcję maskującą. Samce bywają ciemniejsze i bardziej kontrastowo ubarwione niż samice.

Pająk ten nie buduje klasycznej sieci łownej. Zdobycz chwyta aktywnie podczas polowania wśród roślinności, podobnie jak pogońcowate.

Występowanie

Darownik przedziwny występuje niemal w całej Europie, a także w części Azji i Afryki Północnej. W Polsce jest gatunkiem dość pospolitym.

Preferuje wilgotne i nasłonecznione środowiska:

• łąki,
• obrzeża lasów,
• zarośla,
• ogrody,
• torfowiska,
• wilgotne rowy i pobocza.

Najczęściej można go spotkać od maja do lipca, kiedy dorosłe osobniki są najbardziej aktywne.

Tryb życia i zachowanie

Darownik przedziwny prowadzi aktywny tryb życia zarówno w dzień, jak i nocą. Poluje bez użycia pajęczej sieci, wykorzystując szybkość oraz zaskoczenie. Żywi się głównie owadami i innymi drobnymi bezkręgowcami.

Charakterystyczną cechą tego gatunku jest sposób odpoczynku. Pająk często siedzi nieruchomo z przednimi odnóżami wyciągniętymi do przodu i tylnymi skierowanymi ku tyłowi, przez co jego sylwetka przypomina cienką gałązkę lub fragment trawy.
W chłodniejszych rejonach Europy młode osobniki zimują ukryte pod liśćmi, kamieniami lub w gęstej roślinności.

Rozmnażanie

Okres godowy przypada zwykle na późną wiosnę i początek lata. Samiec przed zbliżeniem do samicy łapie owada, owija go pajęczyną i przekazuje partnerce jako prezent godowy. Samica zajęta rozpakowywaniem zdobyczy staje się mniej agresywna, co zwiększa szanse samca na bezpieczne odbycie kopulacji.

U niektórych osobników obserwowano nawet „fałszywe prezenty” – samiec owija w pajęczynę niejadalne fragmenty roślin lub resztki owadów, próbując oszukać samicę.

Po zapłodnieniu samica składa od około 100 do 150 jaj zamkniętych w dużym kokonie. W przeciwieństwie do wielu innych pająków nosi kokon w szczękoczułkach. Gdy młode mają się wykluć, buduje specjalną pajęczynową konstrukcję zwaną siecią opiekuńczą lub „żłobkiem”. W jej wnętrzu młode pająki pozostają pod ochroną matki przez pierwsze dni życia.

Znaczenie w przyrodzie

Darownik przedziwny jest ważnym drapieżnikiem ograniczającym liczebność owadów. Pomaga regulować populacje wielu drobnych bezkręgowców, w tym gatunków uznawanych za uciążliwe dla człowieka. Sam stanowi także pokarm dla ptaków, płazów oraz większych drapieżnych stawonogów.

Ciekawostki

• Darownik przedziwny został wybrany „Pająkiem Roku 2002” przez europejskich arachnologów.
• Samiec potrafi udawać martwego podczas kopulacji, aby uniknąć agresji samicy.
• Gatunek ten jest jednym z najlepiej poznanych pająków pod względem zachowań godowych.
• Nazwa angielska „nursery web spider” odnosi się do pajęczynowego „żłobka” budowanego dla młodych.

Darownik przedziwny – pytania i odpowiedzi

Czy darownik przedziwny jest groźny dla człowieka?

Pająk ten nie jest uznawany za niebezpieczny dla ludzi. Jest płochliwy i zwykle unika kontaktu z człowiekiem. Ukąszenia należą do bardzo rzadkich i zazwyczaj powodują jedynie niewielkie miejscowe podrażnienie.

Czy darownik przedziwny buduje sieć łowną?

Nie. Jest aktywnym myśliwym i chwyta zdobycz bez użycia klasycznej pajęczyny.

Dlaczego samiec daje samicy prezent?

Prezent godowy zmniejsza ryzyko ataku ze strony samicy i zwiększa szanse na skuteczne rozmnażanie.

Czy darownik przedziwny występuje w Polsce?

Tak, jest gatunkiem dość pospolitym w całym kraju.

Czy darownik przedziwny jest jadowity?

Tak jak większość pająków posiada jad służący do obezwładniania ofiar, ale dla człowieka nie stanowi istotnego zagrożenia.

Gdzie najłatwiej go spotkać?

Najczęściej można go znaleźć na łąkach, w wysokiej trawie, na obrzeżach lasów oraz w ogrodach.