Przewodnik po Pienińskim Parku Narodowym: praktyczne wskazówki i ekoturystyka
Słynny Przełom Dunajca i Masyw Trzech Koron to przyrodnicze klejnoty, które rozsławiły Pieniński Park Narodowy w całej Europie. Ale w tej górskiej krainie oprócz zapierających dech w piersiach skalnych tworów kryje się również fascynujący świat fauny i flory, a także ciekawe ślady ludzkiej historii. Pieniny to propozycja dla całych rodzin, zarówno miłośników wędrówek, jak i spływów wartką wodą.
- Pieniński Park Narodowy – podstawowe fakty
- Ochrona przyrody w Pienińskim Parku Narodowym
- Najlepsze szlaki turystyczne w Pienińskim Parku Narodowym
- Flora PiePN
- Fauna PiePN
- Bezpieczeństwo w Pienińskim Parku Narodowym
- Praktyczne informacje dla odwiedzających Pieniński Park Narodowy
- Ciekawostki o Pienińskim Parku Narodowym
- Ekoturystyka w Pienińskim Parku Narodowym
- Pieniński Park Narodowy – najczęściej zadawane pytania
Pieniński Park Narodowy – podstawowe fakty
Pierwszy w Polsce park narodowy jest zarazem jednym z najmniejszych – powierzchnia PiePN wynosi zaledwie 23,46 km2, a jego otulina niespełna 27 km2. Cały obszar leży w granicach województwa małopolskiego, a pod względem geograficznym należy do Pienin Właściwych, czyli pasma górskiego w łańcuchu Karpat.
Najwyższym wzniesieniem parku jest szczyt Trzech Koron, który w rzeczywistości tworzy aż pięć wapieńcowych turni z dominującą Okrąglicą (982 m. n.p.m.). W całym, niezwykle efektownym Masywie Trzech Koron na uwagę zasługują również porośnięty lasem Ostry Wierch (851 m. n.p.m.) oraz Łysina (792 m. n.p.m.) o widowiskowo obnażonej i stromej południowo-wschodniej ścianie. Dodatkowo, PiePN obejmuje swoim zasięgiem również lesisto-łąkowe Pieniny Czorsztyńskie, malownicze Pieninki oraz wspomniany już Pieniński Przełom Dunajca. Ten ostatni jest ok. 8-kilometrowym odcinkiem rzeki Dunajec wgryzającej się między mierzące nawet 300 m wysokości pionowe ściany skalne.
Pod względem geologicznym Pieniny sięgają historią okresu jury i kredy, a swoją wapienną strukturę zawdzięczają osadom, które przed tysiącami lat gromadziły się na dnie tzw. basenu pienińskiego. Pod wpływem procesów górotwórczych osiadłe tu twarde wapienie rogowcowe uległy wypiętrzeniu w towarzystwie łupków, margli oraz piaskowców. Dopiero w okresie czwartorzędu Dunajec zaczął agresywnie wgryzać się w Pieniny, tworząc swój słynny przełom.
Pieniński klimat sprzyja wędrówkom o różnych porach roku. W porównaniu z innymi polskimi górami jest znacznie łagodniejszy, a liczba pochmurnych dni jest stosunkowo niska – najlepsze warunki pogodowe panują we wrześniu.
Rzeka Dunajec na tle szczytu Trzy Korony, źródło: Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Ochrona przyrody w Pienińskim Parku Narodowym
Współczesny krajobraz Pienińskiego Parku Narodowego jest po części wynikiem działalności ludzkiej. Pozostałe po niej łąki są dziś regularnie koszone w celu ochrony przed zarastaniem – stanowią one ważny element lokalnej bioróżnorodności. Na terenie parku prowadzi się również cały szereg innych działań ochronnych, takich jak obserwacja zwierząt w ramach fotopułapek, restytucja motyla niepylaka apollo, poprawa warunków bytowania nietoperzy czy ochrona korytarzy ekologicznych żab.
Pieniński Park Narodowy pokrywa się z dwoma obszarami sieci Natura 2000. Obszar siedliskowy „Pieniny” chroni 14 typów siedlisk, od nadrzecznych lasów po murawy naskalne. Obszar ptasi „Pieniny” jest natomiast ostoją ośmiu gatunków leśnych drapieżników, włącznie z sóweczką i dwoma gatunkami dzięciołów.
W jaki sposób turyści włączeni są do planu ochrony przyrody w PiePN? Obowiązujące zasady wymagają, aby:
- nie schodzić z wyznaczonych szlaków, w tym nie wspinać się po skałkach i nie wchodzić na łąki;
- zwiedzać park wyłącznie za dnia;
- nie zbierać roślin ani grzybów;
- nie płoszyć i nie zabijać zwierząt;
- zachować ciszę podczas wędrówek;
- nie rozniecać ognia;
- nie wyprowadzać psów.
Pod żadnym pozorem nie należy też wpływać na Zatokę Harczygrunt na Jeziorze Czorsztyńskim – strefa zakazu wyznaczona jest dwoma tablicami oraz żółtą boją. Zakazana jest również jazda konna po szlakach turystycznych oraz jazda rowerem poza specjalnie wyznaczonymi trasami.
Droga Pienińska to jeden z niewielu tras w PiePN dostępnych dla rowerów, źródło: Mach240390, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons
Najlepsze szlaki turystyczne w Pienińskim Parku Narodowym
Ulubionym pienińskim szlakiem pieszym jest trasa z Czorsztyna do przystani flisackiej w Szczawnicy. Jej przejście zajmuje ok. 5½ h i obejmuje takie atrakcje jak szczyt Trzy Korony, Zamek Pieniński i Sokolicę, a także przeprawę międzybrzegową przez Dunajec. Ta ostatnia działa w sezonie od 8.00 rano do 18.00-20.00.
Poza tym do ciekawszych szlaków turystycznych należą:
- szlak żółty z Rynku w Krościenku do Sromowców Niżnych (2¾ h), prowadząca przez przełęcz Szopkę;
- pętla ze Sromowców Niżnych na Trzy Korony (2¾ h);
- szlak czerwony z przystani flisackiej Sromowce Wyżne Kąty na Trzy Kopce (1¼ h);
- szlak zielony z Rynku w Krościenku na przełęcz Sosnów (1h);
- szlak zielony z Czorsztyna na Zamek w Czorsztynie (¼ h).
Warto wiedzieć, że z przystani w Szczawnicy i Leśnickiego potoku wiodą też piękne szlaki do słowackich wiosek Červený Klastor oraz Veľký Lipnik.
Mimo tych pięknych szlaków pieszych za największą atrakcję PiePN uznaje się jednak jednogłośnie spływ Przełomem Dunajca organizowany przez Polskie Stowarzyszenie Flisaków Pienińskich. Można z niego skorzystać od 1 kwietnia do 31 października z wyjątkiem wybranych świąt, a ceny biletów kształtują się w granicach od 74 do 111 zł. Spływ można zacząć w przystani Sromowce Wyżne lub Sromowce Niżne, a koniec możliwy jest w Szczawnicy lub Krościenku. Najdłuższa możliwa trasa zajmuje 2¾ h.
Mapa szlaków turystycznych na terenie PiePN; źródło: Mapa turystyczna https://piepn.gov.pl/
Flora PiePN
Mimo stosunkowo niewielkiej powierzchni Pieniński Park Narodowy zachwyca różnorodnością szaty roślinnej, która jest wynikiem rozmaitej rzeźby terenu i współistnienia wielu różnych mikroklimatów. Aż 72% parku porastają lasy, w których dominują buk i jodła, z domieszką świerków, jaworów, wiązów oraz lip. Wiosną w buczynie karpackiej zakwitają całe połacie żywca gruczołowatego (Cardamine glanduligera), któremu towarzyszą takie gatunki jak żywokost sercowaty (Symphytum cordatum) czy miodunka ćma (Pulmonaria obscura).
Łącznie na terenie parku doliczono się 1100 gatunków roślin naczyniowych, wśród których dwa nie występują nigdzie indziej: pszoniak pieniński (Erysimum hungaricum) oraz mniszek pieniński (Taraxacum pieninicum). Do zacnych lokalnych rzadkości należą również kwitnące na żółto krzewy jałowca sabińskiego (Juniperus sabina), pienińska odmiana bylicy piołun (Artemisia absinthium) czy kwitnąca w maju tawuła średnia (Spiraea media).
Na malowniczych pienińskich łąkach spotkać można też kilka szlachetnych gatunków storczyków, a na skalnych ścianach i piargach występują odporne na trudne warunki klimatyczne murawy. Wśród tych ostatnich gatunkiem typowym jest sesleria skalna (Sesleria albicans). Pieniński Park Narodowy szczyci się również 1100 gatunków grzybów makroskopijnych, z których większość to organizmy saprofityczne rozkładające martwe tkanki organiczne.
Żywiec gruczołowaty, typowy dla buczyny karpackiej, Opioła Jerzy (Poland), CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Pszoniak pieniński, endemit PiePN; Opioła Jerzy (Poland), CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Fauna PiePN
W Pienińskim Parku Narodowym zidentyfikowano 6,5 tys. bezkręgowców, pośród których nie brakuje rzadkich gatunków endemicznych oraz reliktowych. Wśród nich aż 1600 to motyle, które upodobały sobie górskie łąki – niektóre z nich są unikatami w skali kraju. Na szczególną uwagę zasługuje niepylak apollo (Parnassius apollo) żerujący na tutejszym rozchodniku wielkim. Dalszych 1,5 tys. gatunków tworzą chrząszcze, pośród których skarbem jest nadobnica alpejska (Rosalia alpina), czyli bardzo rzadki w skali Europy gatunek zachodniopaleoarktyczny.
W PiePN występuje też 17 gatunków ryb, wśród których znajdują się m.in. pstrąg potokowy (Salmo trutta m. fario) oraz głowacica (Hucho hucho), 10 gatunków płazów, łącznie z salamandrą plamistą (Salamandra salamandra) oraz 6 gatunków gadów. Doliczono się również 188 gatunków ptaków, z tego 134 lęgowe. Lokalną ciekawostką ornitologiczną jest pomurnik (Tichodroma muraria), który zamieszkuje wapienne ściany Pienin. W wyższych partiach gór spotyka się również nagórniki oraz pustułki, podczas gdy w lasach kryją się liczne sowy, myszołowy oraz dzięcioły. Na łąkach królują natomiast kuropatwy, przepiórki, cierniówki i kląskawki, a wzdłuż rzecznych brzegów dostrzec można zimorodki oraz pliszki górskie.
Pośród pienińskich ssaków wyróżnia się liczna grupa nietoperzy, które korzystają z lokalnych jaskiń. Gatunkiem szczególnie zacnym, zagrożonym wyginięciem w całej Europie jest podkowiec mały (Rhinolophus hipposideros). Nie brakuje też gryzoni, łącznie z rzadką myszarką zielną (Apodemus uralensis) oraz zajęczaków i owadożernych. Największe ssaki to sarny, jelenie i dziki, ale ich populacja jest stosunkowo nieliczna.
Niepylak apollo; Hectonichus, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Samica pomurnika; Charles J. Sharp, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Bezpieczeństwo w Pienińskim Parku Narodowym
Pieniny nie są może wysokimi górami, ale nie brakuje tu stromych podejść i skalistego podłoża, które mogą stwarzać zagrożenie dla zdrowia. Dyrekcja parku przestrzega, że największe ryzyko wiąże się poślizgnięciami i potknięciami, choć możliwe są również upadki z wysokości – zwłaszcza, jeśli nie przestrzega się obowiązujących zasad i zbacza ze szlaku. Dobra kondycja i pewne obuwie to podstawa bezpieczeństwa w górach!
Poza tym w PiePN niebezpieczne bywają również:
- spadające z góry kamienie i odłamki skalne;
- łamane wiatrem gałęzie i powalane drzewa;
- porażenia piorunem;
- nagłe spadki ciśnienia;
- utonięcia rejestrowane corocznie w Dunajcu i Zbiorniku Czorsztyńskim;
- lawiny obserwowane w śnieżne zimy w Wąwozie Szopczańskim, pod Macelową Górą oraz na Drodze Pienińskiej.
Nie pozostaje więc nic innego niż apelować o rozwagę i odpowiedzialne planowanie wycieczki. Funkcjonalne ubranie, prowiant, mapa i naładowany telefon to podstawa. W sezonie warto też zabezpieczyć się przed komarami, kleszczami oraz słońcem.
Numery alarmowe:
GOPR: 985, 601-100-300
Dyrekcja parku: +18 262-56-01
Wąwóz Szopczański, źródło: Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Praktyczne informacje dla odwiedzających Pieniński Park Narodowy
Bilety wstępu obowiązują jedynie w wybranych miejscach PiePN. Należą do nich:
- szlak wodny Przełom Dunajca – dla kajaków i pontonów możliwych do wypożyczenia na miejscu lub własnych (cena: 4-8 zł);
- galerie widokowe na Trzech Koronach i Sokolicy (wspólny bilet, cena: 5-10 zł);
- Zamek w Czorsztynie (czynny V-IX w godz. 9-18, X-IV w godz. 10-15 oprócz poniedziałków; cena: 6-12 zł)
- Wystawa przyrodnicza w Krościenku (czynna IV-X w godz. 9-16, XI-III w godz. 9-16, tylko w dni powszednie; cena: 3 zł).
Opłaty pobierane są zawsze w miejscu atrakcji.
Siedziba parku znajduje się w Krościenku nad Dunajcem, położonym 47 km na południowy zachód od Nowego Sącza. Dojazd samochodem z tej strony jest możliwy drogą krajową nr 969. Alternatywnie, dojazd z Krakowa prowadzi przez Zakopiankę, a z Nowego Targu należy zjechać na drogę nr 969 wiodącą na wschód, obok Czorsztyna. Autobusy do Krościenka kursują z Krakowa, Nowego Targu i Nowego Sącza.
W ramach samego parku samochodem można się poruszać wyłącznie na drodze Krośnica – Sromowce Wyżne. Parkingi zorganizowano na terenie uroczyska Zamek Czorsztyn (płatny powyżej 90 min.), przy przystani flisackiej w Sromowcach Kątach (płatny), a ponadto w samym Krościenku i Szczawnicy, w pobliżu wejść na szlaki.
Zwiedzanie w większych grupach jest dozwolone wyłącznie pod opieką przewodnika. Kontakty, komunikaty turystyczne oraz prognozę pogody można znaleźć na stronie: https://piepn.gov.pl/.
Galeria widokowa na Trzech Koronach, źródło: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Ciekawostki o Pienińskim Parku Narodowym
Pienińskie jaskinie najprawdopodobniej już przed ok. 50 tys. zamieszkiwali ludzie – śladem tej obecności jest paliczek kciuka człowieka neandertalskiego odnaleziony w okolicach w grocie Obłazowej. W Sromcowach Wyżnych – Kątach przed 13-10 tys. lat żyli górnicy zajmujący się wydobyciem i obróbką radiolarytu – bardzo twardej, kolorowej skały osadowej. Pozostały po nich m.in. krzemienne narzędzia. Natomiast przed 9 tys. lat u podnóża Trzech Koron mieli swoje siedziby rybacy trudniący się wyłowem z Dunajca.
Po okresie neolitu, gdy Pieniny najprawdopodobniej były niezamieszkane, cywilizacja wróciła w te obszary dopiero we wczesnym średniowieczu. Wtedy to powstały Zamczysko nad Sromowcami Wyżnymi oraz na górze Jarmucie koło Szczawnicy – osadnictwo było jednak szczątkowe i ograniczone do dolin rzecznych. Sytuacja zmieniła się, gdy w XIII w. powstał zamek Pieniny oraz klasztor klarysek w Starym Sączu. Ten pierwszy gościł księżną Kingę, żoną księcia Bolesława Wstydliwego podczas trzeciego najazdu Mongołów w 1287 r., a fragmenty murów udostępnione są dziś do zwiedzania.
Klaryski ufundowały pierwsze zabudowania na szczycie Zamkowej Góry w Czorsztynie, ale dopiero Kazimierz Wielki rozbudował je w XIV w. do formy zamku mającego bronić szlaków handlowych prowadzących na Węgry. Powstało wówczas starostwo obejmujące m.in. Krościenko, Czorsztyn oraz wsie Sromowce Wyżne i Niżne oraz Szczawnicę. Sam zamek Czorsztyn rozbudowywano w kolejnych stuleciach, a największe zasługi w tej sprawie położył w XVIII w. starosta Jan Baranowski, który dodatkowo ufundował nową basztę. Niestety, jeszcze w tym samym stuleciu obiekt splądrowali Kozacy, dzieła zniszczenia dokończył piorun. Malownicze ruiny miały jednak również spore znaczenie – w XIX w. były natchnieniem polskich romantyków.
Pozostałości Zamku Czorsztyn, źródło: Anna Saini, CC BY 3.0, via Wikimedia Commons
Ekoturystyka w Pienińskim Parku Narodowym
Już w latach 20. ubiegłego stulecia prof. Władysław Szafer apelował o konieczność ochrony Pienin, czego skutkiem był wykup gór przez Skarb Państwa i współpraca z ówczesną Czechosłowacją w celu zachowania unikalnych walorów naturalnych. Pieniński Park Narodowych oficjalnie powołano do życia w 1932 r., więc już niemal od stu lat stoi na straży karpackiej oazy unikalnych górskich ekosystemów.
Zwiedzanie Pienin nie powinno być „zdobywaniem” gór, ale ostrożną i odpowiedzialną eksploracją, której główna zasada brzmi „Leave no trace”, czyli nie pozostaw po sobie żadnego śladu. Niestety, w tutejszych jaskiniach pracownicy parku rok po roku odnajdują butelki i inne odpady świadczące o całkowitym braku kultury. PiePN nieustannie werbuje wolontariuszy do pomocy w sprzątaniu szlaków i udziału w patrolach Straży Parku – można więc aktywnie zaangażować się do ochrony parku.
Szacunek dla przyrody obowiązuje nie tylko na górskich trasach, ale także na Dunajcu, który jest arterią Pienin. Spływu Przełomem nie mogą być pretekstem do zanieczyszczania rzeki i terenów wokół niej. Turysta aktywnie myślący o przyrodzie będzie również rozważnie przemieszczał się po parku – koła aut i rowerów to pewna śmierć dla ropuch szarych regularnie migrujących przez drogę powiatową w Sromowcach Wyżnych-Kątach.
Jako pamiątki z wakacji odwoźmy więc tylko fotografie i wspomnienia; po sobie żadnych pamiątek jednak nie pozostawiajmy!
Pieniński Park Narodowy – najczęściej zadawane pytania
Z czego słynie Pieniński Park Narodowy?
Pieniński Park Narodowy jest znany przede wszystkim z malowniczego Przełomu Dunajca, jednego z najpiękniejszych przełomów rzecznych w Europie, oraz z charakterystycznego Masywu Trzech Koron, który stanowi ikonę krajobrazu Pienin. Park przyciąga turystów również bogactwem przyrody, unikalną florą i fauną, a także możliwością udziału w tradycyjnym spływie flisackim Dunajcem. To idealne miejsce na rodzinne wędrówki, aktywny wypoczynek i obcowanie z naturą.
Czy Pieniński Park Narodowy pobiera opłaty za wstęp?
Tak, wstęp na niektóre szlaki turystyczne w Pienińskim Parku Narodowym jest płatny. Dotyczy to przede wszystkim wejścia na szczyt Trzy Korony oraz na Sokolicę, gdzie znajdują się specjalnie przygotowane platformy widokowe. Opłaty są przeznaczone na utrzymanie infrastruktury i ochronę przyrody. Ceny mogą się różnić w zależności od sezonu – aktualne stawki można sprawdzić na oficjalnej stronie parku: piepn.gov.pl.
Jaki jest symbol Pienińskiego Parku Narodowego?
Logo Pienińskiego Parku Narodowego przedstawia symboliczny widok na Przełom Dunajca oraz masyw Trzech Koron – jedne z najbardziej charakterystycznych i najczęściej odwiedzanych miejsc w parku. Trzy Korony, wznoszące się pomiędzy przełęczą Szopka a doliną Pienińskiego Potoku, stanowią rozpoznawalny motyw krajobrazowy regionu. Logo nawiązuje do tej ikonicznej panoramy, podkreślając wyjątkowe walory przyrodnicze i krajobrazowe Pienin, które przyciągają około 150 tysięcy turystów rocznie.
Absolwentka Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, która oddała się pasji zgłębiania zagadek świata i pisania o nich. Specjalizuje się w ekologii, klimatologii i naukach przyrodniczo-naukowych. Żyje ponad granicami, dużo podróżuje, a w wolnym czasie pływa.
Opublikowany: 5 czerwca, 2025 | Zaktualizowany: 29 lipca, 2025
- Pieniński Park Narodowy, https://piepn.gov.pl/, 16/05/2025;
- Pieniński Park Narodowy, PTTK, http://www.msw-pttk.org.pl/dokumenty/parki_narodowe/ppn.html, 16/05/2025;
- Polskie Stowarzyszenie Flisaków Pienińskich; https://flisacy.pl/o-splywie, 16/05/2025;
