Bociany zamieniły łąki na wysypiska śmieci. Naukowcy ostrzegają przed ukrytym zagrożeniem
Bociany białe coraz częściej korzystają z wysypisk śmieci jako źródła pożywienia. Takie „łatwe kalorie” mogą pomagać populacjom tych ptaków, które przez lata zmagały się ze spadkiem liczebności. Naukowcy ostrzegają jednak, że dieta oparta na ludzkich odpadach może mieć ukryte koszty – od kontaktu z toksynami po uszkodzenia DNA.
Bocian kojarzy się przede wszystkim z łąkami, polami i żerowaniem na owadach, żabach czy drobnych gryzoniach. Jednak część europejskich populacji coraz częściej wybiera zupełnie inne „stołówki” – wysypiska odpadów. Dla ptaków to wyjątkowo atrakcyjna oferta: jedzenie jest łatwo dostępne, nie trzeba przemierzać dużych obszarów w poszukiwaniu ofiary, a ilość kalorii może być znacznie większa niż w przypadku naturalnego pokarmu.
Problem w tym, że śmieciowa dieta przypomina dla bocianów wysokokaloryczne fast foody – daje szybki zastrzyk energii, ale może nieść konsekwencje zdrowotne.
Bociany zyskują na wadze dzięki wysypiskom
Naukowcy z University of Veterinary Medicine Vienna badali bociany białe w Polsce, gdzie w ostatnich latach coraz więcej ptaków korzysta z wysypisk. Polskie populacje są szczególnie interesujące dla badaczy, ponieważ większość bocianów nadal zdobywa pokarm w naturalnych siedliskach. Dzięki temu można porównać ptaki żerujące na wysypiskach z tymi, które pozostają przy tradycyjnej diecie.
Wstępne wyniki wskazują, że bociany korzystające ze składowisk odpadów mają większą masę ciała i większe zapasy energetyczne.
– Mogą spędzać mniej czasu na poszukiwaniu pożywienia i przeznaczać zaoszczędzoną energię na inne aktywności, takie jak rozmnażanie – wyjaśniał Anustup Bandyopadhyay, uczestnik badań. To szczególnie ważne w okresie wychowywania młodych, gdy zapotrzebowanie na pokarm gwałtownie rośnie.
Śmieciowa dieta może uszkadzać organizm
Korzyści mają jednak drugą stronę. Wysypiska to nie tylko resztki jedzenia, ale także plastik, szkło, metalowe elementy, chemikalia i potencjalnie skażony pokarm. Badacze wykryli u młodych bocianów oznaki uszkodzeń DNA związanych z dietą opartą na odpadach. Co istotne, zmiany pojawiały się bardzo wcześnie – u piskląt mających zaledwie około tygodnia.
Według naukowców problemem mogą być między innymi zanieczyszczenia obecne w odpadach oraz patogeny rozwijające się w gnijącej żywności.
– Jedzenie znajdowane na wysypiskach działa trochę jak „junk food” dla ptaków. Jest wysokoenergetyczne, ale często niskiej jakości – wskazuje Aldina Franco z University of East Anglia.
Wysypiska zmieniają zachowanie bocianów
Dostępność odpadów wpływa nie tylko na zdrowie ptaków, ale także na ich zachowania migracyjne. Bociany białe przez tysiące lat odbywały dalekie wędrówki między Europą a Afryką. Jednak część populacji zachodnioeuropejskich zaczęła skracać migracje, a niektóre ptaki pozostają na miejscu przez cały rok. Jednym z powodów jest łatwy dostęp do pożywienia na wysypiskach.
Szczególnie widoczne jest to na Półwyspie Iberyjskim, gdzie część bocianów przeszła od pełnej migracji do trybu częściowo osiadłego. Oprócz łagodniejszego klimatu znaczenie miała właśnie dostępność ludzkich odpadów.
Koniec wysypisk może być problemem dla bocianów?
Europejska polityka gospodarowania odpadami stopniowo ogranicza dostęp zwierząt do otwartych składowisk. To korzystne z punktu widzenia ochrony środowiska i zdrowia ludzi, ale może mieć nieoczekiwane konsekwencje dla gatunków, które przyzwyczaiły się do takiego źródła pokarmu.
Zdaniem badaczy nagłe odcięcie bocianów od wysypisk mogłoby wpłynąć na ich liczebność i sukces lęgowy.
– Z jednej strony cieszymy się, gdy dokarmiamy ptaki w ogrodach. Wysypiska są zasobem, którego sami już nie potrzebujemy. Pytanie brzmi: czy niektóre gatunki powinny móc korzystać z tych zasobów? – zauważa Franco.
Bociany białe jeszcze w XX wieku przeżywały poważny kryzys. W wielu europejskich krajach ich liczebność spadała, a lokalnie całkowicie znikały. Dzięki ochronie przyrody i poprawie warunków bytowania populacje zaczęły się odbudowywać.
Naukowcy podkreślają jednak, że wysypiska nie powinny być traktowane jako rozwiązanie problemu niedoboru pokarmu dla dzikich zwierząt. To raczej przykład tego, jak działalność człowieka tworzy nowe, sztuczne zależności w przyrodzie.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 8 lipca, 2026
