Czy jadowite wzory ocalą ptaki przed turbinami wiatrowymi?
Farmy wiatrowe uchodzą za jeden z filarów transformacji energetycznej, ale ich wpływ na środowisko nie ogranicza się wyłącznie do redukcji emisji. Coraz częściej zwraca się uwagę na mniej oczywisty problem: kolizje z ptakami i nietoperzami, które mogą ginąć w wyniku pracy turbin.
Choć statystyki dotyczące kolizji ze zwierzętami bywają w mediach wyolbrzymiane, dla biologów sprawa jest jasna – w dobie kryzysu bioróżnorodności każde ocalone istnienie ma znaczenie. Naukowcy znaleźli jednak zaskakującego sprzymierzeńca w walce o bezpieczeństwo skrzydlatych stworzeń. To… ewolucja i jadowite węże.
Większość turbin wiatrowych na świecie kojarzy nam się z nieskazitelną, sterylną bielą. Jak się okazuje, z perspektywy ptaków to najgorszy możliwy wybór.
„Białe łopaty okazały się najgorszą opcją dla ptaków. Sugeruje to, że stosunkowo prosta zmiana wizualna może zmniejszyć śmiertelność ptaków związaną z energią wiatrową” – wyjaśnia prof. Johanna Mappes, naukowiec zajmująca się środowiskiem z Uniwersytetu Helsińskiego.
Zwierzęta od milionów lat kodują w swoich genach proste zasady przetrwania. Jedna z najważniejszych brzmi: jaskrawe, kontrastowe barwy oznaczają śmierć. W naturze zjawisko to nazywamy aposematyzmem. Żółto-czarne paski osy, krwistoczerwona skóra trujących żab czy jaskrawe pierścienie jadowitych węży koralowych to jasny komunikat dla drapieżników: „Nie dotykaj mnie, bo pożałujesz”.
Naukowcy postanowili sprawdzić, czy ten sam pierwotny strach można wykorzystać do ochrony ptaków przed mechanicznymi gigantami.
Aby przetestować tę hipotezę bez narażania zwierząt na niebezpieczeństwo, zespół badawczy pod kierunkiem prof. Mappes oraz George’a Hancocka z Uniwersytetu Exeter przeniósł ptaki do… laboratorium high-tech.
Naukowcy posłużyli się specjalnie zaprojektowanymi ekranami dotykowymi dla ptaków. Wyświetlano na nich symulacje obracających się łopat turbin w różnych wariantach kolorystycznych i przy zmiennych prędkościach. W szranki stanęły cztery projekty wizualne: klasyczna, czysta biel, jedna łopata pomalowana na czarno (rozwiązanie testowane już wcześniej w branży), łopaty w tradycyjne, czerwono-białe pasy, nowoczesny wzór biomimetyczny – inspirowany naturą miks pasów czerwieni, czerni i żółci.
Wyniki opublikowane w czasopiśmie „Behavioral Ecology” zaskoczyły samych badaczy. Ptaki niemal bezrefleksyjnie zbliżały się do białych obiektów. Jednak gdy na ekranie pojawiał się wzór inspirowany jadowitymi węża i żabami, ich zachowanie drastycznie się zmieniało.
„Od dawna wiemy, że ptaki zmieniają sposób, w jaki reagują na obiekty o ostrzegawczych kolorach, ale zaobserwowanie tak dużego efektu było niezwykłe” – komentuje ekolog George Hancock.
Całkowite wyeliminowanie kolizji ptaków z infrastrukturą stworzoną przez człowieka jest niemożliwe. Niemniej jednak, „pomalowanie problemu” w barwy ostrzegawcze może okazać się najtańszym, najprostszym i najbardziej efektywnym rozwiązaniem, jakim dysponujemy. Nie wymaga to drogich systemów radarowych ani wyłączania turbin w okresie migracji – wystarczy puszka odpowiedniej farby na etapie produkcji.
Co więcej, badacze sugerują, że ten sam ewolucyjny trik można by zastosować w innych niebezpiecznych dla ptaków miejscach: na liniach wysokiego napięcia czy szklanych fasadach wieżowców, które co roku kosztują życie miliony ptaków na całym świecie.
Jeśli testy w realnym świecie (w różnych krajach i na różnych gatunkach) potwierdzą laboratoryjne sukcesy, krajobraz farm wiatrowych może ulec drastycznej zmianie. Zamiast nudnych, białych wiatraków, na horyzoncie mogą pojawić się hipnotyzujące, jaskrawe instalacje – nowoczesne strachy na wróble ery ekologicznej.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 26 maja, 2026
- George R A Hancock , Heta Lehtonen , Theo Brown , Amine Ejjite , Ossi Nokelainen , Johanna Mappes , Sandra Winters; "Biologically inspired warning patterns deter a passerine, Parus major, from digital turbine blades"; Behavioral Ecology, Volume 37, Issue 4, July/August 2026, arag039, https://doi.org/10.1093/beheco/arag039; Behavioral Ecology; 10.1371/journal.pone.0346231 ;
