Miliony na renaturyzację rzek i mokradeł. Samorządy i NGO mogą dostać bezzwrotne wsparcie
Samorządy i organizacje pozarządowe mogą po raz pierwszy ubiegać się o bezzwrotne dofinansowanie na renaturyzację rzek, jezior i mokradeł. Do rozdysponowania jest 100 mln zł, a wnioski można składać do 30 września 2026 roku. Kolejne 310 mln zł przeznaczono na projekty realizowane przez parki narodowe i regionalne dyrekcje ochrony środowiska.
Renaturyzacja dorzecza Parsęty pokazuje, że przywracanie naturalnych funkcji rzek i mokradeł może łączyć ochronę przyrody z poprawą bezpieczeństwa wodnego. Usuwanie barier migracyjnych dla ryb, odbudowa terenów podmokłych, renaturyzacja cieków czy monitoring jakości wód to tylko część działań prowadzonych na tym obszarze.
Teraz podobne projekty mogą być realizowane także w innych częściach Polski. 29 maja 2026 roku Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej uruchomił dwa nabory w programie FEnIKS, w ramach których łącznie przeznaczono 410 mln zł na renaturyzację rzek, jezior i mokradeł. Dodatkowo o 40 mln zł zwiększono pulę na projekty małej retencji realizowane przez Lasy Państwowe.
100 mln zł dla samorządów i organizacji pozarządowych
Najważniejszą zmianą jest otwarcie jednego z naborów na samorządy i organizacje pozarządowe, w tym stowarzyszenia samorządowe. Do rozdysponowania jest 100 mln zł, a poziom dofinansowania może wynieść do 79,71 proc. kosztów kwalifikowanych. Minimalna wartość dofinansowania to 1 mln zł.
Wnioski można składać do 30 września 2026 roku.
Resort klimatu i środowiska szczególnie promuje projekty partnerskie, w których współpracują ze sobą różne podmioty działające na obszarze jednej zlewni rzecznej. Takie podejście ma zwiększyć skuteczność działań, ponieważ stan rzeki zależy nie tylko od tego, co dzieje się w jej korycie, ale również od sposobu gospodarowania wodą w całym dorzeczu.
Dofinansowanie może obejmować m.in. przywracanie ciągłości ekologicznej rzek, renaturyzację rzek i jezior, odtwarzanie mokradeł, zwiększanie naturalnej retencji oraz spowalnianie odpływu wody. Wsparcie może również objąć monitoring, edukację ekologiczną i angażowanie lokalnych społeczności.
Kolejne 310 mln zł na ochronę rzek i mokradeł
Drugi nabór, prowadzony w trybie niekonkursowym, skierowano do parków narodowych oraz regionalnych dyrekcji ochrony środowiska. Budżet wynosi 310 mln zł, a poziom dofinansowania może sięgnąć nawet 100 proc. kosztów kwalifikowanych. Termin składania wniosków upływa 31 sierpnia 2026 roku. W obu naborach wsparcie ma charakter bezzwrotny.
„Woda ponownie pojawiła się na tym terenie”
Znaczenie renaturyzacji podkreślała podczas konferencji prasowej na terenie Mokradła Pyszka minister klimatu i środowiska Paulina Hennig-Kloska.
– Procesy renaturyzacyjne odtwarzają bagna, mokradła i torfowiska, poprawiając poziom zabezpieczenia hydrologicznego w naszym kraju. W Polsce dostrzegamy coraz bardziej, jak znika woda, jak obniżają się poziomy lustra wody w naszych rzekach i jeziorach – mówiła.
Jak zaznaczyła minister, odtworzenie Mokradła Pyszka doprowadziło do ponownego pojawienia się wody na tym terenie. Wraz z nią powróciły również organizmy związane z mokradłami. Według resortu zaobserwowano tam ponownie około 30 rzadkich gatunków fauny i flory.
Renaturyzacja może mieć również znaczenie dla ograniczania ryzyka pożarowego. Zatrzymywanie wody w krajobrazie i odtwarzanie mokradeł zwiększa odporność ekosystemów na suszę, a tym samym może ograniczać rozprzestrzenianie się ognia na obszarach dotkniętych niedoborem wody.
Parsęta jako przykład renaturyzacji
Jednym z przykładów kompleksowych działań jest dorzecze Parsęty, gdzie Związek Miast i Gmin Dorzecza Parsęty koordynuje duże projekty środowiskowe.
W ramach programu LIFE for Rivers prowadzona jest kompleksowa renaturyzacja dorzecza. Obejmuje ona m.in. usuwanie barier migracyjnych dla ryb, odtwarzanie terenów podmokłych, renaturyzację cieków, odbudowę siedlisk oraz monitoring jakości wód i populacji ryb. Ważnym elementem projektu jest również edukacja ekologiczna.
W działania zaangażowane są m.in. Wody Polskie, WWF Polska, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Szczecinie oraz Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk. Współpracują z nimi także partnerzy zagraniczni z Hiszpanii i Holandii.
Od 2025 roku Związek realizuje również projekt „Ochrona in-situ zagrożonych gatunków i siedlisk przyrodniczych w dorzeczu Parsęty”. Jego elementami są m.in. automatyczny monitoring jakości wód, monitoring gatunków, czynna ochrona siedlisk, kontynuacja działań renaturyzacyjnych oraz edukacja ekologiczna.
Przykład Parsęty pokazuje, że renaturyzacja nie musi oznaczać pojedynczej inwestycji w jednym miejscu. Największe efekty może przynieść kompleksowe podejście obejmujące całą zlewnię – od rzek i ich dopływów, przez mokradła, aż po siedliska i gatunki zależne od wody.
Dla samorządów i organizacji pozarządowych otwiera się teraz możliwość pozyskania na takie działania wielomilionowego, bezzwrotnego wsparcia.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 30 lipca, 2026
