Nowy rezerwat w Puszczy Białowieskiej. Las ma pozostać otwarty dla ludzi
Trwają konsultacje społeczne dotyczące utworzenia rezerwatu „Puszcza Białowieska Lasy Otwarte im. prof. Simony Kossak”. Projekt zakłada ochronę cennych przyrodniczo terenów przy zachowaniu dostępu do lasu, możliwości zbierania grzybów i jagód oraz wsparciu finansowym dla lokalnych samorządów. Uwagi można zgłaszać do 20 listopada 2026 r.
Ochrona przyrody bez zamykania lasu
Nowy rezerwat ma objąć tereny położone w pięciu gminach: Białowieży, Dubiczach Cerkiewnych, Hajnówce, Narwi i Narewce. Proponowana nazwa „Lasy Otwarte” ma podkreślać, że objęcie obszaru dodatkową formą ochrony nie oznacza odcięcia mieszkańców i turystów od puszczy. Co w takim razie oznacza?
Zgodnie z założeniami projektu nadal będzie można korzystać ze szlaków pieszych, rowerowych i konnych. Na niemal całym obszarze ma pozostać również możliwość amatorskiego zbierania dziko rosnących grzybów i owoców runa leśnego. Gospodarzem terenu mają pozostać Lasy Państwowe. Leśnicy będą uczestniczyć w realizacji zadań ochronnych, działaniach przeciwpożarowych, edukacji przyrodniczej oraz obsłudze ruchu turystycznego.
Według przedstawionych założeń utworzenie rezerwatu nie powinno również powodować dodatkowych zakłóceń na lokalnym rynku drzewnym. Na objętych projektem terenach gospodarka leśna została bowiem wstrzymana już w 2018 r., a nowa forma ochrony ma uporządkować i sformalizować istniejący stan.
Miliony złotych dla lokalnych samorządów?
Jednym z istotnych elementów projektu jest wsparcie finansowe dla gmin, na których terenie powstanie rezerwat. Zgodnie z ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, zmienioną w 2024 r., nowe formy ochrony przyrody mogą wpływać na wysokość tzw. potrzeb ekologicznych samorządów. Mechanizm ten ma przełożyć się na zwiększenie środków uwzględnianych przy ustalaniu subwencji ogólnej.
Dodatkową szansą dla gmin jest program Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej „Przestrzeń dla przyrody – zielone gminy”, uruchomiony 1 października 2026 r.
Program przewiduje dotacje pokrywające do 95 proc. kosztów kwalifikowanych wybranych przedsięwzięć, m.in. związanych z obsługą ruchu turystycznego i rozwojem błękitno-zielonej infrastruktury. Samorządy mogą także ubiegać się o preferencyjne pożyczki na inwestycje w gospodarkę ściekową, z możliwością umorzenia części środków.
Rezerwat imienia Simony Kossak
Patronką planowanego rezerwatu ma zostać prof. Simona Kossak (1943–2007) – biolożka i profesorka nauk leśnych, która przez ponad 35 lat mieszkała w leśniczówce Dziedzinka na terenie Puszczy Białowieskiej. Kossak poświęciła życie badaniu i popularyzowaniu wiedzy o przyrodzie. W książkach, publikacjach i audycjach radiowych przybliżała świat dzikich zwierząt oraz zależności między człowiekiem a środowiskiem. Sprzeciwiała się traktowaniu lasu wyłącznie jako źródła surowca i podkreślała wartość jego naturalnych procesów. Nadanie jej imienia nowemu rezerwatowi ma być wyrazem uznania dla jej dorobku oraz przypomnieniem, że ochrona przyrody wymaga zrozumienia jej wartości, a nie tylko gospodarowania zasobami.
Puszcza Białowieska – dziedzictwo na pokolenia
Puszcza Białowieska należy do najcenniejszych kompleksów leśnych Europy. Jej wyjątkowość wynika m.in. z obecności starych drzewostanów, martwego drewna i licznych gatunków związanych z naturalnymi lasami. Obszar ten przez stulecia był objęty szczególną ochroną ze względu na zainteresowanie polskich monarchów, którzy traktowali puszczę jako teren łowiecki. Dziś wyzwaniem jest zachowanie jej przyrodniczego bogactwa przy jednoczesnym uwzględnieniu potrzeb lokalnych społeczności.
Projekt rezerwatu „Puszcza Białowieska Lasy Otwarte im. prof. Simony Kossak” ma połączyć te cele. Ostateczny kształt ochrony będzie jednak zależał od dalszych prac i rozstrzygnięć po zakończeniu konsultacji społecznych.
Do kiedy można zgłaszać uwagi?
Konsultacje społeczne dotyczące utworzenia rezerwatu trwają do 20 listopada 2026 r. Osoby zainteresowane przyszłością Puszczy Białowieskiej mogą zapoznać się z udostępnionymi materiałami i przedstawić swoje uwagi oraz wnioski. To ważny etap procesu, ponieważ pozwala odnieść się do proponowanych zasad ochrony obszaru, dostępności lasu i rozwiązań dotyczących lokalnych samorządów.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 2 listopada, 2026
