Pszczoły bezżądłe mają prawa. Pierwszy taki przypadek na świecie- Ekologia.pl
Ekologia.pl Wiadomości Pszczoły zyskały prawa. To pierwszy taki przypadek na świecie

Pszczoły zyskały prawa. To pierwszy taki przypadek na świecie

W Peru wydarzyło się coś bezprecedensowego. Pszczoły bezżądłe, niewielkie owady odgrywające kluczową rolę w amazońskich ekosystemach, zostały pierwszymi owadami na świecie, którym przyznano prawa. Lokalne władze uznały, że mają one prawo do istnienia, zdrowego środowiska i ochrony przed działalnością człowieka.

Pszczoły bezżądłe mają prawa. Pierwszy taki przypadek na świecie

Meliponini, źródło: José Reynaldo da Fonseca, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Spis treści


Pszczoły kojarzą nam się przede wszystkim z produkcją miodu i zapylaniem roślin. Jednak nie wszystkie gatunki mają żądła, a niektóre z nich są tak małe, że łatwo przeoczyć ich obecność. Właśnie takie owady stały się bohaterkami przełomowej inicjatywy w Peru. Władze lokalne przyjęły deklarację praw amazońskich pszczół bezżądłowych, uznając ich znaczenie dla przyrody i potrzebę objęcia ich szczególną ochroną.

Dokument gwarantuje tym owadom m.in. prawo do istnienia i rozwoju, prawo do zdrowego środowiska oraz prawo do reprezentacji. Oznacza to, że organizacje społeczne i przedstawiciele rdzennych społeczności mogą występować w ich imieniu w przypadku naruszenia przyznanych im praw.

Ponad 175 gatunków pszczół bezżądłowych w Peru

Na świecie opisano ponad 600 gatunków pszczół bezżądłych. W samym Peru występuje ich ponad 175. Choć niektóre mierzą zaledwie 5 mm, mają ogromne znaczenie dla funkcjonowania lasów deszczowych. Zapylają rośliny, wspierają odtwarzanie się ekosystemów i przyczyniają się do utrzymania różnorodności biologicznej. Ich populacje są jednak coraz bardziej zagrożone. Wylesianie, stosowanie pestycydów, zanieczyszczenie środowiska i zmiana klimatu ograniczają dostępność odpowiednich siedlisk oraz zasobów pokarmowych.

Na problem zwróciła uwagę Rosa Vásquez Espinoza, biolog chemiczny i założycielka organizacji non-profit Amazon Research Internacional. Badania nad pszczołami bezżądłymi rozpoczęła w 2020 roku. Szybko odkryła jednak, że problem nie dotyczy wyłącznie biologii i ochrony przyrody.

– Kiedy rozpoczynaliśmy nasz projekt, odkryliśmy, że w peruwiańskim prawie w ogóle nie ma wzmianki o pszczołach bezżądłych, mimo że są one gatunkami rdzennymi dla Peru – powiedziała badaczka.

Zespół postanowił więc doprowadzić do prawnego uznania znaczenia tych owadów. Za swoją pionierską działalność Espinoza została uhonorowana nagrodą Rolex Awards w edycji 2026.

Pszczoły bezżądłe mają prawo do zdrowego środowiska

Deklaracja powstała dzięki współpracy Amazon Research Internacional, międzynarodowej organizacji Earth Law Center oraz lokalnych partnerów, w tym organizacji EcoAsháninka, Reserva Comunal Ashaninka i Asociación de Meliponicultores Región Loreto. W prace zaangażowali się również przedstawiciele rdzennego ludu Asháninka, którego tradycje i codzienne życie od pokoleń są związane z amazońską przyrodą. Dokument został przyjęty przez lokalne władze w dwóch prowincjach: Satipo w październiku 2025 roku oraz Nauta w styczniu 2026 roku. Kolejne dwie gminy w regionie Cuzco – Pichari i Unión Ashaninka – również przyjęły podobne regulacje.

Przyznane prawa obejmują między innymi możliwość istnienia i rozwoju w środowisku wolnym od zanieczyszczeń, pestycydów oraz innych zagrożeń wynikających z działalności człowieka.

– Pszczoły bezżądłe mają prawo do życia oraz dostępu do zdrowej roślinności, wolnej od zanieczyszczeń, pestycydów czy gatunków inwazyjnych – wyjaśnia Espinoza.

Badaczka podkreśla, że owady same nie mogą dochodzić swoich praw przed sądem. Mogą jednak reprezentować je ludzie.

– Pszczoły bezżądłe nie mogą bronić się w sądzie ani przed zagrożeniami, z którymi muszą się mierzyć. My jednak, jako ludzie, możemy stać się głosem tych, którzy sami głosu nie mają – dodaje.

Nie mają funkcjonalnego żądła, ale potrafią się bronić

Nazwa pszczół bezżądłych może być nieco myląca. Owady te posiadają żądła, jednak są one zredukowane lub niefunkcjonalne i nie służą do obrony. Niektóre gatunki wypracowały inne sposoby ochrony gniazd. Potrafią głośno bzyczeć, gryźć napastników i skutecznie bronić swoich kolonii. Gniazda zakładają najczęściej w dziuplach drzew, pod ziemią lub w różnego rodzaju szczelinach. Zdarza się, że wykorzystują również elementy budynków i inne konstrukcje stworzone przez człowieka.

Dla społeczności Asháninka pszczoły te mają znaczenie nie tylko przyrodnicze, ale również kulturowe i gospodarcze. Zapylanie umożliwia pozyskiwanie żywności i roślin leczniczych, a miód wykorzystywany jest w tradycyjnej medycynie. Dlatego ochrona owadów oznacza jednocześnie ochronę lokalnych tradycji i źródeł utrzymania rdzennych mieszkańców.

Czy prawa pszczół będą rzeczywiście egzekwowane?

Samo przyjęcie deklaracji to dopiero początek. Kolejnym wyzwaniem jest opracowanie mechanizmów, które pozwolą skutecznie egzekwować nowe przepisy. Constanza Prieto Figelist, dyrektorka ds. prawnych Earth Law Center na Amerykę Łacińską, zwraca uwagę, że trzeba dokładnie określić, jakie działania będą uznawane za naruszenie praw pszczół i jakie konsekwencje powinny za nie grozić. Przykładem może być wycięcie drzewa, w którym znajduje się chronione gniazdo.

Organizacje zaangażowane w projekt współpracują z lokalnymi władzami i społecznościami nad planem wdrażania regulacji. Wśród działań wymieniane są warsztaty edukacyjne, rozwijanie pszczelarstwa opartego na rodzimych gatunkach, włączanie wiedzy o pszczołach do szkolnych programów nauczania oraz tworzenie lokalnych rynków wspierających mieszkańców zajmujących się ich ochroną.

Jak dotąd nie odnotowano spraw sądowych dotyczących naruszenia nowych praw. Inicjatywa zaczyna jednak przyciągać uwagę poza granicami Peru. Według Espinozy z zespołem skontaktowały się organizacje z 14 krajów na sześciu kontynentach, zainteresowane wykorzystaniem podobnych rozwiązań do ochrony rodzimych gatunków pszczół. Przedstawicielki organizacji zaangażowanych w projekt podkreślają, że nie chodzi o jednorazowy sukces medialny, ale o stworzenie trwałego systemu ochrony przyrody.

Przypadek peruwiańskich pszczół wpisuje się w rozwijający się na świecie ruch na rzecz uznawania praw natury. Podobne rozwiązania zastosowano wcześniej m.in. w Hiszpanii, gdzie w 2022 roku osobowość prawną uzyskał ekosystem laguny Mar Menor, oraz w Peru, gdzie w 2024 roku podobny status przyznano rzece Marañón.


Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych

Oceń artykuł
Subscribe
Powiadom o
0 komentarzy