Traszka Waltla (Pleurodeles waltl)

Wstęp

Traszka Waltla (Pleurodeles waltl), nazywana również traszką kolczastą lub hiszpańską traszką żebrową, jest jednym z największych europejskich płazów ogoniastych. Gatunek ten wyróżnia się niezwykłym mechanizmem obronnym – w sytuacji zagrożenia potrafi wysunąć ostre końce żeber przez skórę, skutecznie odstraszając drapieżniki. Dzięki tej wyjątkowej adaptacji oraz dużym zdolnościom regeneracyjnym traszka Waltla od lat stanowi przedmiot badań biologów, weterynarzy i medycyny regeneracyjnej.

Wygląd

Traszka Waltla jest największym rodzimym gatunkiem traszki występującym na Półwyspie Iberyjskim. Dorosłe osobniki osiągają zazwyczaj od 20 do 30 cm długości, choć wyjątkowo mogą dorastać nawet do 32 cm.

Ciało jest wydłużone, masywne i lekko spłaszczone grzbietobrzusznie. Głowa jest szeroka, z niewielkimi oczami i szerokim pyskiem. Ogon stanowi niemal połowę długości ciała i jest bocznie spłaszczony, co ułatwia pływanie.

Skóra jest szorstka, pokryta licznymi brodawkami. Ubarwienie zmienia się od oliwkowobrązowego przez szarobrązowe do niemal czarnego. Wzdłuż boków ciała znajduje się charakterystyczny rząd pomarańczowych lub żółtych brodawek odpowiadających położeniu żeber.

Najbardziej niezwykłą cechą gatunku jest mechanizm obronny. W chwili zagrożenia ostre końce żeber przebijają skórę w miejscach pomarańczowych brodawek. Wydzielany jednocześnie śluz zawiera substancje odstraszające, a powstałe uszkodzenia skóry goją się bardzo szybko.

Występowanie

Naturalny zasięg traszki Waltla obejmuje południowo-zachodnią Europę i północno-zachodnią Afrykę. Gatunek występuje głównie:

• w Hiszpanii,
• w środkowej i południowej Portugalii,
• w północnym Maroku.

Lokalnie został introdukowany również na Wyspach Kanaryjskich. Zamieszkuje przede wszystkim zbiorniki wód stojących lub wolno płynących:

• stawy,
• oczka wodne,
• kanały irygacyjne,
• zbiorniki okresowe,
• niewielkie jeziora,
• rowy melioracyjne.

Dobrze znosi wysokie temperatury oraz okresowe wysychanie zbiorników.

Tryb życia i zachowanie

Traszka Waltla prowadzi głównie wodny tryb życia. Znacznie rzadziej niż większość europejskich traszek opuszcza wodę, a dorosłe osobniki mogą przebywać w niej przez cały rok. Największą aktywność wykazuje po zmroku, kiedy poluje na bezkręgowce i drobne zwierzęta wodne. W ciągu dnia ukrywa się wśród roślin wodnych, pod kamieniami lub w mule. Jest gatunkiem spokojnym, jednak w przypadku zagrożenia przyjmuje charakterystyczną wygiętą pozycję ciała, eksponując pomarańczowe brodawki ostrzegawcze.

Odżywianie

Traszka Waltla jest drapieżnikiem o bardzo zróżnicowanej diecie. Poluje metodą zasadzki lub aktywnie przeszukuje dno zbiorników.
Jej pokarm stanowią przede wszystkim:

• larwy owadów,
• wodne chrząszcze,
• ślimaki,
• skorupiaki,
• kijanki,
• niewielkie ryby,
• dżdżownice,
• inne płazy.

Młode osobniki żywią się głównie drobnym zooplanktonem i larwami owadów.

Rozmnażanie

Okres rozrodczy przypada zwykle od późnej zimy do wiosny, choć w cieplejszym klimacie może odbywać się niemal przez cały rok.
Samiec wykonuje przed samicą charakterystyczny taniec godowy, dotykając jej pyska i ciała. Zapłodnienie odbywa się za pomocą spermatoforu pobieranego przez samicę. Samica może złożyć od kilkuset do nawet ponad tysiąca jaj, przytwierdzając je pojedynczo do roślin wodnych lub innych elementów zanurzonych w wodzie. Larwy rozwijają się przez kilka miesięcy, po czym przechodzą przeobrażenie. W sprzyjających warunkach część osobników może zachować cechy larwalne dłużej niż inne traszki.

Znaczenie w przyrodzie

Traszka Waltla odgrywa ważną rolę w ekosystemach wodnych jako drapieżnik regulujący liczebność owadów, mięczaków i innych drobnych organizmów wodnych. Jednocześnie sama stanowi pokarm dla czapli, bocianów, węży wodnych oraz większych ryb. Ze względu na niezwykłe zdolności regeneracyjne jest jednym z najczęściej wykorzystywanych gatunków płazów w badaniach nad odrastaniem kończyn, narządów oraz regeneracją rdzenia kręgowego.

Zagrożenia i ochrona

Największym zagrożeniem dla gatunku są:

• osuszanie terenów podmokłych,
• zanieczyszczenie wód,
• introdukcja drapieżnych ryb,
• urbanizacja,
• zmiany klimatu powodujące wysychanie zbiorników.

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje traszkę Waltla jako gatunek najmniejszej troski (LC), jednak lokalne populacje mogą ulegać wyraźnemu zmniejszeniu.

Ciekawostki

• Traszka Waltla potrafi regenerować nie tylko kończyny, ale również fragmenty serca, mózgu, rdzenia kręgowego oraz soczewki oka.
• Jest jednym z największych gatunków traszek na świecie.
• Mechanizm wysuwania żeber przez skórę jest unikalny wśród współczesnych płazów.
• Gatunek był wykorzystywany w eksperymentach biologicznych prowadzonych na pokładzie Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS), gdzie badano wpływ mikrograwitacji na rozwój zarodków.

Traszka Waltla- pytania i odpowiedzi

Czy traszka Waltla jest groźna dla człowieka?

Nie. Nie atakuje ludzi. Jej mechanizm obronny służy wyłącznie odstraszaniu drapieżników, a wydzieliny skórne mogą powodować jedynie niewielkie podrażnienia po kontakcie.

Dlaczego nazywana jest traszką kolczastą?

Ponieważ podczas obrony ostre końce żeber przebijają skórę i wystają na zewnątrz ciała niczym kolce.

Czy traszka Waltla występuje w Polsce?

Nie. Naturalnie żyje wyłącznie na Półwyspie Iberyjskim i w północnym Maroku. W Polsce można ją spotkać jedynie w ogrodach zoologicznych lub hodowlach.

Czym żywi się traszka Waltla?

Poluje na owady, larwy owadów, ślimaki, skorupiaki, kijanki, małe ryby oraz inne drobne zwierzęta wodne.

Dlaczego naukowcy tak często badają ten gatunek?

Ze względu na wyjątkowe zdolności regeneracyjne. Traszka Waltla potrafi odbudowywać uszkodzone kończyny, narządy wewnętrzne i elementy układu nerwowego, co czyni ją ważnym organizmem modelowym w biologii i medycynie.