AMOC słabnie szybciej niż sądzono. Naukowcy ostrzegają przed możliwym załamaniem prądów Atlantyku
Kluczowy system prądów oceanicznych na Atlantyku słabnie – i może znajdować się znacznie bliżej załamania, niż jeszcze niedawno przypuszczano. Takie wnioski płyną z dwóch nowych badań, które rzucają niepokojące światło na przyszłość globalnego klimatu.
Mowa o Atlantyckim południkowym obiegu zwrotnym (AMOC) – ogromnym systemie prądów działającym jak planetarny „przenośnik taśmowy”. Transportuje on ciepło, sól i wodę przez Ocean Atlantycki, regulując temperatury, wzorce pogodowe i poziom mórz na całym świecie.
Załamanie przesunęłoby tropikalny pas opadów, na którym miliony ludzi polegają w uprawie żywności, pogrążyłoby zachodnią Europę w ekstremalnie mroźnych zimach i letnich suszach oraz podniosłoby i tak już rosnący poziom mórz wokół Atlantyku o 50–100 cm.
System w równowadze, która właśnie się załamuje
Coraz więcej badań wskazuje, że AMOC słabnie. Głównym powodem jest globalne ocieplenie napędzane działalnością człowieka, które zaburza delikatną równowagę między temperaturą a zasoleniem oceanów.
Modele klimatyczne od lat przewidują, że w XXI wieku system ten ulegnie osłabieniu. Problem polega na tym, że skala tego procesu pozostaje bardzo niepewna – a stawka jest ogromna. Ostatnie załamanie AMOC, około 12 tysięcy lat temu, wywołało poważne zmiany klimatyczne: Europa pogrążyła się w chłodzie, poziom mórz gwałtownie wzrósł u wybrzeży Ameryki Północnej, a w Afryce rozwinęły się długotrwałe susze.
Nowe badania: „ważne i niepokojące”
Dwa najnowsze badania – jedno analizujące przyszłość AMOC, drugie jego obecny stan – dostarczają kolejnych dowodów na to, że system ten traci stabilność.
„Odkrycia są ważne i niepokojące” – powiedział oceanograf Stefan Rahmstorf z Uniwersytetu Poczdamskiego, który od dekad bada AMOC, ale nie brał udziału w nowych analizach.
W badaniu opublikowanym w czasopiśmie Science Advances naukowcy połączyli modele klimatyczne z rzeczywistymi danymi – m.in. temperaturą i zasoleniem oceanów – aby przewidzieć przyszłość systemu. Wyniki są alarmujące: AMOC może osłabić się o ponad 50% do końca stulecia, czyli znacznie bardziej, niż sugerowała średnia prognoz modeli klimatycznych.
Jak podkreśla Rahmstorf, oznacza to, że tzw. „pesymistyczne” scenariusze – wcześniej traktowane jako mniej prawdopodobne – „niestety są realistyczne”. W jego ocenie rośnie ryzyko, że system przekroczy punkt krytyczny już w połowie wieku, po którym „zasadniczo nie da się już powstrzymać wyłączenia”.
Co więcej, rzeczywista sytuacja może być jeszcze poważniejsza. Modele klimatyczne często nie uwzględniają w pełni napływu słodkiej wody z topniejącej Grenlandii, która dodatkowo destabilizuje AMOC.
„Kanarek w kopalni” już daje sygnały
Drugie z badań, przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu Miami, koncentrowało się na tym, co dzieje się z AMOC obecnie.
Analiza danych zbieranych od 2004 roku – obejmujących temperaturę, zasolenie i prędkość prądów – wykazała, że system słabnie na czterech różnych szerokościach geograficznych. Co istotne, spadek odnotowano we wszystkich badanych lokalizacjach.
„To znaczące” – podkreślił oceanograf Shane Elipot, autor raportu. Choć pomiary dotyczą tylko zachodniej części Atlantyku, region ten określił jako „kanarka w kopalni węgla” – wczesny sygnał ostrzegawczy zmian zachodzących w całym systemie.
Dane obserwacyjne potwierdzają to, co wcześniej sugerowały modele. „Niepokojące jest to, że te same modele wskazują, iż AMOC zmierza w kierunku punktu krytycznego, w którym ostatecznie może się zatrzymać” – dodał Elipot.
Ryzyko rośnie z każdym osłabieniem
Naukowcy są zgodni: osłabienie AMOC już trwa – i najprawdopodobniej jest niedoszacowane w obecnych prognozach.
„To oznacza, że ryzyko gwałtownego załamania systemu rośnie” – powiedział René van Westen z Uniwersytetu w Utrechcie, który również nie uczestniczył w badaniach. „Każde kolejne osłabienie popycha AMOC bliżej punktu krytycznego”.
Jeśli ten próg zostanie przekroczony, skutki mogą być globalne i trudne do odwrócenia – od drastycznych zmian pogodowych po zaburzenia ekosystemów i gospodarek na całym świecie.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 17 kwietnia, 2026
