Czarna pszczoła wraca do Polski. Sensacyjne odkrycie na Roztoczu

Niepokojąco duża, czarna jak smoła, z metalicznym połyskiem i skrzydłami mieniącymi się fioletem – niektórzy mogą pomylić ją z owadem z tropików. Tymczasem to jedna z naszych, choć niezwykle rzadkich pszczół. Zadrzechnia fioletowa, uznawana w Polsce za wymarłą, coraz częściej pojawia się w naszych ogrodach.

Na pozór przypomina trzmiela, ale każdy, kto zobaczy ją z bliska, nie ma wątpliwości – to zupełnie inna liga. Zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea), znana także jako „czarna pszczoła”, wraca na mapę Polski. Rok temu pracownicy Roztoczańskiego Parku Narodowego zauważyli ten niezwykły gatunek w okolicy śródleśnej osady Florianka. To pierwsze udokumentowane pojawienie się zadrzechni na tym terenie. Teraz pojawia się coraz częściej, także w naszych ogrodach.

Pszczoła, która przetrwała wymarcie?

Historia powrotu zadrzechni do Polski jest zresztą wyjątkowo ciekawa. Pierwsze informacje o jej występowaniu pochodzą jeszcze z pierwszej połowy XX wieku i dotyczyły nielicznych stanowisk na terenach południowej Polski oraz Polesia. Po wojnie ślady gatunku niemal całkowicie zanikły. Dopiero pod koniec lat 90. pojawiły się pierwsze nowe obserwacje, a od około 2010 roku liczba stanowisk zaczęła wyraźnie rosnąć. Zadrzechnię zaczęto notować nie tylko na Dolnym Śląsku czy Lubelszczyźnie, ale także w Wielkopolsce, na Mazowszu i Pomorzu.

Zadrzechnia – tropikalna piękność z naszego podwórka

Rodzaj Xylocopa, do którego należy zadrzechnia, to tzw. pszczoły stolarki (ang. carpenter bees), znane z tego, że gniazdują w martwym drewnie. Samice wybierają stare pnie, próchniejące fragmenty drzew lub grube, suche konary. W ich wnętrzu drążą proste korytarze, a następnie tworzą komórki lęgowe dla potomstwa. To właśnie dlatego pozostawianie martwego drewna w krajobrazie ma tak duże znaczenie – dla wielu gatunków jest ono nie odpadem, lecz miejscem życia.

Osiągają imponujące rozmiary – nawet do 3,5 cm długości – i występują głównie w cieplejszych rejonach świata. W Polsce spotkać można dwa gatunki: fioletową (Xylocopa violacea) i czarnorogą (Xylocopa valga).

Naukowcy podejrzewają, że wzrost liczby obserwacji może mieć związek z ocieplaniem klimatu i łagodniejszymi zimami. Podobne zmiany zasięgów obserwowano już wcześniej u innych owadów zapylających, m.in. trzmieli. Nie jest to jednak jedyne możliwe wyjaśnienie – znaczenie mają również zmiany w sposobie ochrony siedlisk.

Martwe drewno – życie w pozornym rozkładzie

Zadrzechnie potrzebują do życia czegoś, co przez lata uznawaliśmy za śmieć: starych, obumierających drzew. To w ich próchniejących fragmentach samice drążą korytarze i zakładają gniazda. Coraz częstsze pozostawianie martwego drewna w lasach, parkach narodowych i przydrożnych alejach tworzy bezcenne siedliska nie tylko dla tej pszczoły, ale także dla wielu innych zapylaczy, chrząszczy i ptaków dziuplastych.

Jak zauważa Przemysław Stachyra z Roztoczańskiego Parku Narodowego, „zachowanie różnorodnych zbiorowisk roślinnych i starych drzew to klucz do przetrwania wielu ginących gatunków”. Dzięki temu Roztocze staje się nie tylko zielonym azylem, ale i ważnym laboratorium przyrody.

Zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea), nazywana „czarną pszczołą”, to jedna z największych dzikich pszczół w Polsce. fot. IciakPhotos/envato

Korytarze rzeczne pomagają wędrówce

Naukowcy zwracają uwagę, że rozmieszczenie nowych stanowisk nie jest przypadkowe. Wiele obserwacji układa się wzdłuż dolin rzecznych i zalesionych korytarzy ekologicznych. Takie miejsca oferują zadrzechni wszystko, czego potrzebuje: suche drewno do zakładania gniazd i bogatą bazę pokarmową. Owady te szczególnie chętnie odwiedzają rośliny z rodziny bobowatych i astrowatych. W Polsce obserwowano je m.in. na kwiatach groszku, ostrożenia, przegorzanu i rozchodnika.

Zadrzechnia – ambasadorka zmian

Nie da się ukryć, że spektakularny wygląd „czarnej pszczoły” przykuwa uwagę. Ale jej obecność to coś więcej niż biologiczna ciekawostka. To sygnał, że polskie ekosystemy – przynajmniej lokalnie – zaczynają odzyskiwać swoją siłę. Jednocześnie to również ostrzeżenie: nie możemy cofnąć się z ochroną starych drzew i bioróżnorodnych łąk, bo każdy taki fragment środowiska jest domem dla wyjątkowych mieszkańców.

Ochrona zadrzechni to ochrona dla wszystkich

Zadrzechnia fioletowa objęta jest w Polsce ochroną częściową. Choć wygląda groźnie, nie stanowi zagrożenia dla ludzi – to samotnica, która nie broni agresywnie swoich gniazd. Wręcz przeciwnie, jej obecność jest cennym wskaźnikiem zdrowia środowiska.

Jeśli więc w letnie popołudnie usłyszysz niskie, głuche buczenie i zauważysz przy kwiatach duży, ciemny cień – nie panikuj. To może być zadrzechnia. Żywy dowód na to, że nawet gatunki uznane za zaginione mogą powrócić, jeśli tylko damy im na to szansę.

FAQ: Zadrzechnia fioletowa – najczęściej zadawane pytania

Czy zadrzechnia fioletowa jest groźna dla ludzi?

Nie. Mimo dużych rozmiarów i charakterystycznego, niskiego buczenia zadrzechnia fioletowa nie jest agresywna. To pszczoła samotnica, która nie tworzy rojów i nie broni gniazd tak jak społeczne osy czy pszczoły miodne. Użądlenie jest możliwe tylko w sytuacji bezpośredniego zagrożenia lub chwytania owada.

Jak wygląda zadrzechnia fioletowa?

To jedna z największych dzikich pszczół w Polsce. Dorosłe osobniki osiągają nawet 3–3,5 cm długości. Mają niemal całkowicie czarne ciało z metalicznym połyskiem i charakterystyczne skrzydła mieniące się na fioletowo lub granatowo.

Gdzie występuje zadrzechnia fioletowa w Polsce?

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu uznawano ją za gatunek prawdopodobnie wymarły. Obecnie obserwowana jest m.in. na Dolnym Śląsku, Lubelszczyźnie, Mazowszu, w Bieszczadach, okolicach Wrocławia, na Pomorzu i Roztoczu. Liczba nowych stanowisk stopniowo rośnie.

Gdzie zadrzechnia zakłada gniazda?

Samice budują gniazda w martwym i suchym drewnie — w starych pniach, próchniejących fragmentach drzew oraz grubych konarach. Drążą proste tunele, w których tworzą komórki lęgowe dla potomstwa.

Czym żywi się zadrzechnia fioletowa?

Zadrzechnia żywi się nektarem i pyłkiem kwiatowym. Szczególnie chętnie odwiedza rośliny z rodzin bobowatych i astrowatych. W Polsce obserwowano ją m.in. na groszku, ostrożeniu, przegorzanie i rozchodniku.

Czy zadrzechnia fioletowa jest pod ochroną?

Tak. Zadrzechnia fioletowa objęta jest w Polsce ochroną częściową. Gatunek przez wiele lat znajdował się na liście zwierząt uznawanych za prawdopodobnie wymarłe, a dziś nadal pozostaje rzadki i wymaga ochrony siedlisk.

Joanna Szubierajska

Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych

Opublikowany: 20 maja, 2026

Zobacz najnowsze artykuły

Świat

Facebook, TikTok i eBay stały się targowiskiem dla nielegalnego handlu dzikimi zwierzętami

Wiadomości

Prognoza pogody na wtorek, 1 września 2026 roku

Ciekawostki przyrodnicze

Zakopali 2000 par majtek. To, co znaleźli po 2 miesiącach, zaskoczyło naukowców

Polska

AI pożera prąd. Polska sieć szykuje się na boom centrów danych

Wiadomości

Prognoza pogody na poniedziałek, 31 sierpnia 2026 roku

Ciekawi ludzie

Szkoła uczy nie tylko matematyki. Zmiany pojawią się też na talerzach

Ciekawostki przyrodnicze

Odkryj ukryty skarb polskich lasów! Ten grzyb smakuje lepiej niż trufle i jest na wyciągnięcie ręki!

Pielęgnacja ogrodu

Lobelie – kwiaty, które odmienią każdy ogród! Zobacz, jak je uprawiać krok po kroku

Ciekawostki przyrodnicze

Zobacz, jak psy wyrażają swoją miłość po powrocie do opiekunów! Ich reakcje Cię zaskoczą!

Cuda natury

Te zwierzęta śmierdzą tak, że trudno uwierzyć! Poznaj mistrzów odrażających woni

Ciekawostki przyrodnicze

Szokujące nagranie: te ptaki mają nietypowy rytuał toaletowy w locie

Polska

Nietoperz zaplątał się w rzepień. Leśnik ruszył mu na pomoc