Czy kruk krukowi oka nie wykole? Fakty o czarnych ptakach
Kruki dość skutecznie opanowały półkulę północną – tylko w Europie jest ponad milion kruczych par, a ich populacja stale rośnie. Jako jeden z niewielu gatunków świetnie „dogaduje” się z człowiekiem, korzystając z wspólnej egzystencji, raczej niż cierpiąc z jej powodu. Kruk jest nade wszystko szalenie inteligentny i potrafi werbalnie zakomunikować swym braciom fakty o odległych znaleziskach, zapraszając ich na ucztę. Może to więc my mamy się czego obawiać?
Dość oczekiwanie kruk zwyczajny (Corvus corax) należy do rodziny krukowatych. Ornitologowie wyróżniają co najmniej osiem podgatunków typowych dla poszczególnych siedlisk. Kruka północnego można np. spotkać na Grenlandii, w Kanadzie i Stanach Zjednoczonych, a kruka tybetańskiego w Himalajach. Różnice dotyczą przede wszystkim wielkości dzioba oraz subtelnych niuansów w upierzeniu.
Jak wygląda kruk?
Najprościej mówiąc, kruk jest dużym czarnym ptakiem o masywnym, zakrzywionym dziobie z pierzastą bródką. Gdyby go zmierzyć od głowy do końca klinowatego ogona, może mieć nawet 69 cm na długość. Jeszcze bardziej imponujące są wymiary wzięte po rozłożeniu skrzydeł, które wszerz mogą mieć nawet 140 cm! Największe samce ważą do 2 kg, a wielkość jest jedynym sposobem na odróżnienie płci. Upierzenie samic i samców jest bowiem jednakowe i ma charakterystyczny metaliczny połysk. Czarne są nawet nogi.
Jak odróżnić kruka od gawrona i wrony? Kruk jest zdecydowanie największy, a jego dziób jest znacznie potężniejszy od obu pozostałych gatunków. Wrona dodatkowo odznacza się siwym upierzeniem na grzbiecie i brzuchu, zaś gawron ma jaśniejszy dziób.
Co je kruk?
Gdyby kruki nauczyć pisać, należałoby powierzyć im autorstwo przewodnika jak skutecznie przeżyć w świecie dzielonym z człowiekiem. Kluczowym rozdziałem okazałaby się dieta – kruki są wszystkożercami w najszerszym tego słowa ujęciu. Jako typowi oportuniści jedzą to, co mogą, nie wybrzydzają, a wręcz wykazują się wyjątkowym sprytem przy pozyskiwaniu strawy.
W diecie kruka znaleźć więc można nasiona, owoce, żołędzie, pączki kwiatów i owady, ale także padlinę. W wielu regionach aktywnie polują na mniejsze zwierzęta, zarówno bezkręgowce, jak i płazy, gady, ssaki i inne ptaki. Nie gardzą nawet odpadkami oraz… odchodami innych gatunków. Potrafią plądrować spiżarnie arktycznych lisów i dziesiątkują populację kondorów wielkich, wykradając jaja z ich gniazd. Jednym słowem, jeśli coś nadaje się do jedzenia, to kruk nie odmówi.
Kruk w locie, fot. Szczepan Klejbuk/Shutterstock
Jaki dźwięk wydaje kruk?
Nawet dzieci wiedzą, że kruki kraczą, i to znacznie głośniej i wyraźniej niż wrony. Wbrew pozorom nie jest to jednak wyłącznie słynne: „kruk-kruk-krruk”, ale gama nawet 15-30 różnych wokalizacji służących do utrzymywania społecznych relacji. Kruki mają swoje krzyki alarmowe i pościgowe, a w czasie lotu wydają z siebie coś na kształt: „grog”. Niektóre przejawy są wręcz muzyczne!
Kruki nie skrzeczą, ale raczej wymawiają swoje komunikaty, a ponieważ potrafią doskonale naśladować dźwięki z otoczenia, nieobce są im również próby imitacji ludzkiej mowy. Obserwuje się je jednak wyłącznie u ptaków trzymanych w niewoli i mających regularny kontakt z człowiekiem.
Na co dzień kruki kraczą, aby porozumieć się z innymi krukami. Są to bowiem ptaki bardzo towarzyskie i wesołe, chętnie nawiązujące kontakty i wybierające się często na żer w małych stadach. W grupach dość łatwo ustalają sobie strukturę dominacji. W głębi serca są jednak oddanymi monogamistami i większość życia spędzają w parach, choć ornitologowie zaobserwowali już pozamałżeńskie odwiedziny w cudzych gniazdach.
Tabela przedstawiająca podstawowe fakty o kruku; opracowanie własne
Gdzie kruki mają gniazda, czyli życie rodzinne czarnych ptaków
W wieku 2-3 lat kruki łączą się pary, wykorzystując wyszukany system akrobacji, popisów inteligencji oraz pokarmowego przekupstwa. Gdy już znajdą drugą połówkę, szukają domu, któremu będę wierne do końca życia. Zaczynają jednak od „działki”, czyli terytorium, które będzie głównym źródłem pożywienia. Każda para spędza sporo czasu na zaznaczenie swojej objętości na danych terenie, a ewentualni intruzi są bezpardonowo wypraszani. Agresję okazuje również wobec innych kruków, a polega ona na dziobaniu, gryzieniu i braniu się za bary.
Po ustaleniu dominacji kruki budują gniazdo, zazwyczaj na skalnej półce lub wysokim drzewie. Jest to siedziba bardzo komfortowa, mająca postać głębokiej misy z gałązek połączonych błotem i wyłożonej mchem oraz futrem. W takiej kwaterze samica składa nakrapiane na brązowo jajeczka, z których po ok. 3 tygodniach wykluwa się 3-7 młodych. Rodzice opiekują się nimi przez pół roku, po czym puszczają je w świat.
Ciekawostka:
Krucze pisklaki aktywnie angażują się w zabawę, robią sobie własne zabawki z patyków, a nawet zjeżdżają ze śnieżnych pagórków dla samej frajdy!
Pisklęta kruka w gnieździe, fot. Vishnevskiy Vasily/Shutterstock
Co symbolizuje kruk?
Kruk dla farmerów w wielu regionach stał się już synonimem szkód i to nie tylko w uprawach, ale i hodowli – zdarza się, że atakują młode jagnięta czy koźlęta i dziobią je po pyskach. W niektórych kulturach od wieków są też postrzegane za zwiastuny nieszczęścia i śmierci, co łatwo wytłumaczyć czarną szatą i zamiłowaniem do padliny. W dawnych germańskich i skandynawskich wierzeniach kruki uznawano wręcz za duchy zmarłych, którzy zostali zamordowani lub sami mieli sporo grzechów na sumieniu.
Wyjątkiem w tej czarnej symbolice jest oczywiście „biały kruk”. Co to znaczy, wiadomo – unikat, rzadkość, w szczególności wyjątkowy egzemplarz trudnej do zdobycia książki. Skąd się jednak wzięło? W niektórych regionach świata, zwłaszcza na północy, okazyjnie rodzą się kruki o piórach pozbawionych barwnika, całkiem białych. Wbrew pozorom nie są to wcale albinosy, gdyż ich oczy mają normalną barwę, ale osobniki dotknięte leucyzmem.
Kruk – najczęściej zadawane pytania
Jak długo żyje kruk?
Na wolności kruk żyje ok. 10 lat, w niewoli nawet ponad 40.
Jak śpiewa kruk?
Najbardziej charakterystyczny dźwięk kruka to „kruk-kruk-krruk”, ale ptaki posiadają w swoim repertuarze co najmniej kilkanaście innych zawołań.
Czy hodowla kruka w domu jest możliwa?
Możliwa, ale nie wskazana. Kruki to bardzo inteligentne ptaki, które potrzebują przestrzeni, wolności i towarzystwa innych kruków!
- „Corvus corax” Animal Diversity Web, https://animaldiversity.org/accounts/Corvus_corax/, 22/03/2024;
- “Common Raven” Cornell Lab, https://www.allaboutbirds.org/guide/Common_Raven/overview, 23/03/2024;
- “Common raven” Animalia, https://animalia.bio/common-raven, 23/03/2024;
- “Common raven” Nature Mapping Program, http://naturemappingfoundation.org/natmap/facts/common_raven_712.html, 23/03/2024;
- “Do Crows & Ravens Make Great Pets? Temperament & Traits” Nicole Cosgrove, https://petkeen.com/do-crows-ravens-make-great-pets/, 23/03/2024;
