Przewodnik po Karkonoskim Parku Narodowym: praktyczne wskazówki i ekoturystyka
Karkonoski Park Narodowy należy do najpopularniejszych destynacji turystycznych w Polsce. Jego główną atrakcją jest oczywiście szczyt Śnieżka, ale na miłośników górskiej przyrody czekają również mniej znane, a jeszcze urodziwe krajobrazowo szlaki. Sprawdź, kiedy najlepiej jest wybrać się do KPN i które miejsca warto koniecznie odwiedzić.
- Karkonoski Park Narodowy – podstawowe fakty
- Ochrona przyrody w Karkonoskim Parku Narodowym
- Najlepsze szlaki turystyczne w Karkonoskim Parku Narodowym
- Flora KPN
- Fauna KPN
- Bezpieczeństwo w Karkonoskim Parku Narodowym
- Praktyczne informacje dla odwiedzających Karkonoski Park Narodowy
- Ciekawostki o Karkonoskim Parku Narodowym
- Ekoturystyka w Karkonoskim Parku Narodowym
- Karkonoski Park Narodowy – najczęściej zadawane pytania
Karkonoski Park Narodowy – podstawowe fakty
Karkonosze są najwyższym i najstarszym pasmem Sudetów, rozciągającym się wzdłuż granicy polsko-czeskiej – po naszej stronie znajduje się zaledwie 1/3 ich powierzchni. Sam Karkonoski Park Narodowy nie jest też przesadnie wielki, gdyż zajmuje powierzchnię zaledwie 59,5 km2. Znacznie większa jest natomiast jego otulina rozciągająca się na północ aż do Szklarskiej Poręby, Kowarów i Jeleniej Góry – ta ostatnia jest oficjalną siedzibą parku.
Najwyższym szczytem Karkonoszy i KPN jest Śnieżka (1603 m n.p.m.), która stanowi wyrazistą dominantę pomiędzy Przełęczą pod Śnieżką a Przełęczą Sowią. Inne większe szczyty to m.in. Wielki Szyszak (1509 m n.p.m.) i Smogornia (1490 m n.p.m.) w ramach Śląskiego Grzbietu, a także Skalny Stół (1281 m n.p.m.) należący do Kowarskiego Grzbietu. Cechą charakterystyczną tutejszego krajobrazu są tzw. powierzchnie zrównania, czyli spłaszczone szczyty będące pozostałością równiny, która istniała tu przed wypiętrzeniem Karkonoszy – doskonałym przykładem jest Równia pod Śnieżką.
W KPN naliczono również ponad 900 fantazyjnie ukształtowanych skałek, które są ulubioną destynacją odwiedzających. Do najpopularniejszych należą Słoneczniki, Pielgrzymy, Trzy Świnki czy Końskie Łby. Kolejną atrakcją są kotły polodowcowe o dramatycznie stromych ścianach spadających nawet 200 m w dół. Na dnie dwóch z nich znajdują się jeziora Mały Staw i Wielki Staw, również stanowiące ogromną atrakcję turystyczną. Do najczęściej odwiedzanych miejsc w parku należą także dwa wodospady, Szklarki i Kamieńczyka, które szczególnie okazale prezentują się wiosną.
W lipcu i sierpniu pogoda jest tu najprzyjemniejsza, ale na niektórych szlakach ludzi jest bardzo dużo. Kto nie boi się więc chłodu, może zdecydować się na wiosenną lub jesienną eskapadę, zaś na największą kameralność i najbardziej spektakularne widoki można liczyć zimą.
Śnieżka zimą, źródło: pawopa3336/envato
Ochrona przyrody w Karkonoskim Parku Narodowym
Niestety, Karkonosze nie należą do gór dziewiczych. Silne zanieczyszczenie powietrza spowodowane działalnością elektrociepłowni w Polsce, Czechach i Niemczech (tzw. „Czarny Trójkąt”) doprowadziło do klęski ekologicznej w ostatnim ćwierćwieczu XX w. i wymarcia całych połaci lasu regla górnego. Prowadzone w ostatnich dekadach intensywne prace regeneracyjne pozwoliły odnowić bory świerkowe w górnych partiach gór. Nadal prowadzi się jednak przebudowę drzewostanu regla dolnego oraz restytucję wytrzebionej dawniej jodły.
Mimo tych wyzwań cały obszar parku objęty jest zasięgiem dwóch obszarów ochrony w ramach sieci Natura 2000. Ostoja ptaków „Karkonosze” chroni szlachetnych skrzydlatych drapieżców, do których należy m.in. bielik, sokół wędrowny czy jarząbek – wszystkie trzy mają charakter lęgowy. Specjalny Obszar Ochrony Siedlisk „Karkonosze” skupia się natomiast na ochronie nietoperzy, karkonoskich endemitów o znaczeniu priorytetowym dla Wspólnoty oraz siedlisk łąkowych, leśnych ekosystemów piętra alpejskiego i sub-alpejskiego oraz jedynego w Polsce górskiego jeziora lobeliowego.
W świetle polskiego prawa ochrony przyrody ochroną ścisłą objęte jest 37% powierzchni KPN, a ochroną czynną kolejne 62%.
Jak można wspomóc ochronę cennej, acz dotkliwie dotkniętej ludzką działalnością przyrody Karkonoszy? Przestrzegając sumiennie regulaminu zwiedzania. Jego najważniejsze zasady obejmują:
- Możliwość poruszania się wyłącznie od świtu do zmierzchu i tylko w ramach szlaków pieszych, narciarskich, konnych i rowerowych, z uszanowaniem odcinków zamykanych w okresie zimy i wiosny.
- Zakaz palenia ognia i papierosów oraz strzelania fajerwerkami.
- Zakaz biwakowania – noclegi na terenie parku możliwe są wyłącznie w schroniskach turystycznych.
- Wycieczki grupowe nie mogą przekraczać 50 osób i muszą odbywać się pod opieka licencjonowanego przewodnika.
- Zakaz spożywania alkoholu i słuchania głośnej muzyki.
Zbieranie grzybów i runa leśnego możliwe jest wyłącznie w wyznaczonych i stosownie oznakowanych strefach. Na wybranych szlakach istnieje też opcja wyprowadzania psa, ale zawsze na smyczy i w kagańcu.
Samotnia i kocioł Małego Stawu, źródło: Piotr719, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Najlepsze szlaki turystyczne w Karkonoskim Parku Narodowym
W KPN na piechurów czeka aż 120 km szlaków oferujących atrakcje dla każdego – od stromych wejść i górskich panoram, po urocze kotliny z bujną szatą roślinną. Najpopularniejsze trasy piesze w parku obejmują:
- Wycieczkę wokół kotłów Małego i Wielkiego Stawu (15 km), która rozpoczyna się przy kościele Wang w Karpaczu, a kończy w tej samej miejscowości, ale pod Dzikim Wodospadem. Trasa łączy odcinki zielonego, czerwonego, niebieskiego i żółtego szlaku, wiodąc przez słynne polodowcowe jeziorka karkonoskie.
- Wycieczkę na Śnieżkę Śląską Drogą (14 km), rozpoczynającą i kończącą się w Karpaczu, przy dolnej stacji wyciągu na Kopę. Atrakcje po drodze to m.in. Dom Śląski, Kocioł pod Śnieżką oraz Kocioł Łomniczy.
- Wycieczkę na Szrenicę (14 km) będącą pętlą rozpoczynająca się przy ul. Turystycznej w Szklarskiej Porębie. Trasa wiedzie przez Wodospad Kamieńczyka i Halę Szrenicką, a także Trzy Świnki i Schronisko pod Łabskim Szczytem.
- Wycieczką na Chojnik (15 km) – pętla z ul. Żołnierskiej w Podgórzynie wiodąca niebieskim i żółtym szlakiem na zamek Chojnik, a dalej do Wodospadu Podgórnej w Przesiece.
Gęsta sieć szlaków pozwala dość dowolnie planować wycieczki w zależności od ilości czasu i warunków fizycznych. Rodzinom z dziećmi i turystom w słabszej kondycji można polecić ścieżki edukacyjne KPN, które łączą relatywnie krótki spacery z dużą dozą ciekawych informacji na temat przyrody. Do najciekawszych należą:
- Ścieżka do Wodospadu Szklarki wiodąca z Kamiennej urokliwym korytem rzeki wzdłuż skał liczących sobie 330 mln lat; przejście trasy w jedną stronę zajmuje ok. 7-20 min.
- Ścieżka „Dolina Wilczego Potoku” stanowiąca 3,5-kilometrową pętlę z Centrum Informacyjnego KPN w Karpaczu. Po drodze można dowiedzieć się więcej o ekosystemach łąkowych w Karkonoszach i obejrzeć kaskady Wilczego Potoku.
W KPN są też dłuższe ścieżki edukacyjne, których przebieg pokrywa się ze szlakami na Śnieżkę, Szrenicę oraz do Małego i Wielkiego Stawu.
Mapa szlaków turystycznych na terenie KPN; źródło: https://kpn.gov.pl/
Flora KPN
Podczas wędrówek po Karkonoszach łatwo jest zaobserwować typowe dla gór piętra roślinności. Najniżej położone piętro pogórza to przede wszystkim łąki i fragmenty lasów łęgowych. Dalej rozciąga się piętro dolnego regla z nielicznymi polanami skrytymi w sztucznym, niestety, drzewostanie świerkowym. Piętro górnego regla to już jednak naturalny górski bór świerkowy ze zbiorowiskami łąkowymi, murawowymi i młkami. Jeszcze wyżej zaś mamy zarośla kosodrzewiny będące częścią najciekawszego przyrodniczo piętra subalpejskiego.
Jeśli chodzi o najcenniejsze gatunki lokalnej flory KPN to są nimi z pewnością trzy gatunki niewystępujące nigdzie indziej poza Karkonoszami: kwitnący w lipcu i sierpniu na Hali Szrenickiej i pod Łabskim Szczytem dzwonek karkonoski (Campanula bohemica), gnidosz sudecki (Pedicularis sudetica) będący reliktem postglacjalnym oraz tworząca darnie w Śnieżnych Kotłach przytulia sudecka (Galium sudeticum).
W lasach oprócz dominujących świerków i buków spotkamy również modrzewie, jawory, lipy oraz jarzębiny, zaś w piętrze kosodrzewiny dojrzeć można murawy bliźniczkowe. W piętrze subalpejskim i alpejskim na uwagę zasługują natomiast takie gatunki jak sasanka alpejska (Pulsatilla alpina) oraz krytycznie zagrożona skalnica darniowa bazaltowa (Saxifraga moschata subsp. basaltica). Do lokalnych ciekawostek przyrodniczych zaliczany jest także rosnący w Małym Śnieżnym Kotle biedrzeniec mniejszy skalny (Pimpinella saxifraga) i dwa rzadkie gatunki czosnku: biały czosnek siatkowaty (Allium victorialis) oraz kwitnący na różowo czosnek syberyjski (Allium sibiricum). Goryczka trojeściowa (Gentiana asclepiadea) w towarzystwie dzwonka karpackiego doczekała się natomiast uwiecznienia w logo parku – dla tle góry Śnieżki.
Dzwonek karkonoski, źródło: Petr Filippov, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Gnidosz sudecki, źródło: NPS / Jacob W. Frank, Denali National Park and Preserve, Public domain, via Wikimedia Commons
Fauna KPN
W Karkonoskim Parku Narodowym żyje ponad 15 tys. gatunków bezkręgowców, 2 gatunki ryb, 6 gatunków płazów i tyle samo gadów, ok. 200 gatunków ptaków lęgowych i przelotnych oraz blisko 60 gatunków ssaków, w tym 16 gatunków nietoperzy, łącznie z objętym ochroną ścisłą nockiem łydkowłosym (Myotis dasycneme) oraz nockiem dużym (Myotis myotis).
Najwięksi mieszkańcy parku to jelenie i sarny, które po górach poruszają się raczej w mniejszych stadach. Przed stuleciem w Karkonoszach zaintrodukowano również muflony, których liczebność niestety zmalała w ciągu ostatnich trzech dekad, ale nadal można spotkać tu stada liczące po kilkanaście sztuk. Spośród gatunków o znaczeniu międzynarodowym na uwagę zasługują wilki, wydry oraz rysie.
Wśród karkonoskiej awifauny wyróżniają się natomiast rzadko widywany w Polsce mornel (Charadrius morinellus), kolorowy podróżniczek (Luscinia svecica) oraz kochający wysokie góry płochacz halny (Prunella collaris). Do zacniejszych skrzydlatych mieszkańców parku oprócz wspomnianych wcześniej bielików i sokołów należą także trzmielojad (Pernis apivorus), sowa włochatka (Aegolius funereus) i cietrzew (Tetrao tetrix).
Na terenie KPN można spotkać sprowadzone z Korsyki przed 100 laty muflony, źródło: Frank Vincentz, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Płochacz halny, źródło: Thomas Koffel, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Bezpieczeństwo w Karkonoskim Parku Narodowym
Karkonosze to góry, które mogą stwarzać zagrożenie dla zdrowia i życia, zwłaszcza dla nieodpowiedzialnych turystów. Praktycznie co roku media donoszą o akcjach ratunkowych związanych z przeszacowaniem własnych sił lub nieodpowiednim doborem odzieży czy obuwia – zdarzały się już nawet próby wchodzenia na Śnieżkę w klapkach!
Stąd Dyrekcja parku przestrzega, aby przed wyjściem w góry zapoznać się z aktualnymi komunikatami KPN oraz prognozą pogody. Do plecaka zaleca się spakować zapasowe ubrania, podręczną apteczkę, prowiant i napoje, mapę i kompas oraz naładowany telefon komórkowy. Zimą wskazane są również raczki i kije trekkingowe bądź raki i czekan, w zależności od warunków panujących na szlakach.
Niebezpieczeństwo czyha jednak nie tylko na skalistych i oblodzonych podejściach, ale również w niższych partiach lasu. Dyrekcja w szczególności ostrzega przed:
- silnym wiatrem, burzami i intensywnymi opadami atmosferycznymi;
- lawinami i zawiejami śnieżnymi;
- osuwaniem się głazów i kamieni;
- łamanie się drzew, konarów i gałęzi;
- obecnością niebezpiecznych gatunków zwierząt i trujących roślin.
W obliczu powyższego nie pozostaje nic innego, jak apelować o rozsądek i unikanie wycieczek w czasie złej pogody lub późno w ciągu dnia, gdy pora powrotu jest niepewna. Turyści muszą też zwracać uwagę na otoczenie, a w przypadku napotkanych trudności, lepiej jest zawrócić ze szlaku, niż podjąć nierozsądne ryzyko.
Numery alarmowe:
GOPR: 985 / 601 100 300
Straż parku: + 75 6099145
Śnieżne Kotły, widok na stację przewodnikową, źródło: Śnieżka Kotły, widok na stację przewodnikową, źródło: Aneta Pawska, CC BY-SA 3.0 PL, via Wikimedia Commons
Praktyczne informacje dla odwiedzających Karkonoski Park Narodowy
Korzystanie ze szlaków do KPN jest możliwe wyłącznie po kupieniu biletu – wolny wstęp obowiązuje wyłącznie 16 stycznia, 24 maja i 10 sierpnia. Jednodniowy bilet kosztuje 10 zł (5 zł ulgowy), ale możliwe jest zakupienie bardziej opłacalnego karnetu wielodniowego (26 zł za 3 dni).
Dodatkowe opłaty pobierane są za zwiedzanie wodospadu Kamieńczyka (16zł) oraz na wystawy KPN organizowane w Pałacu Sobieszów w Jeleniej Górze (od 10 do 15 zł). Bilety można zakupić on-line (https://kpn.gov.pl/bilety) lub w kasach na miejscu. Punkty sprzedaży biletów zlokalizowane są przy wejściach na główne szlaki, m.in. w Karpaczu (Kopa, Wang, Orlinek, Polana), Piechowicach oraz Szklarskiej Porębie.
W przeciwieństwie do wielu innych polskich parków narodowych KPN jest doskonale skomunikowany – dojazd jest własnym środkiem albo publicznym środkiem transportu nie jest problemem. W zależności od wybranego szlaku najlepszymi bazami wypadowymi oferującymi nie tylko noclegi, ale również parkingi i przystanki autobusowe są:
- Szklarska Poręba i Jakuszyce (Karkonosze Zachodnie)
- Podgórzyn, Przesieka i Borowice (Karkonosze Środkowe)
- Karpacz (Karkonosze Wschodnie, w tym Śnieżka).
Autobusy do wspomnianych wyżej miejscowości kursują zazwyczaj z Jeleniej Góry. Pociągiem można dotrzeć bezpośrednio do Szklarskiej Poręby, a od 1 czerwca 2025 r. również do Karpacza. Dodatkowo, prywatny przewoźnik oferuje autobusy z Karpacza na czeską stronę Karkonoszy, do popularnych miejscowości Mala Upa oraz Pec pod Sněžkou.
Kto planuje wielodniowe górskie wycieczki, może skorzystać z oferty noclegowej i gastronomicznej schronisk PTTK zlokalizowanych wzdłuż szlaków KPN. Należą do nich:
- Schronisko na Przełęczy Okraj;
- Schronisko Dom Śląski;
- Schronisko Strzecha Akademicka;
- Schronisko Samotnia;
- Schronisko Odrodzenie;
- Schronisko Pod Łabskim Szczytem;
- Schronisko Kochanówka;
- Schronisko Szrenica;
- Schronisko na Hali Szrenickiej;
- Schronisko Kamieńczyk.
Trasa na Śnieżkę, źródło: I, Derbeth, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Ciekawostki o Karkonoskim Parku Narodowym
Trudny teren w połączeniu z dość surowym klimatem Karkonoszy nie sprzyjały osadnictwu. Dopiero w XIV w. w Kotlinie Jeleniogórskiej powstały pierwsze osady: Miłków, Sosnówka, Piechowice, Podgórzyn i Szklarska Poręba. W drugiej połowie XIV stulecia na szczycie góry Chojnik powstał też murowany zamek, który w kolejnych wiekach uległ stopniowej rozbudowie. Od XV w. posiadłość znajdowała się w rękach bogatej rodziny Schaffgotschów, która przez ponad 400 lat wywierała ogromny wpływ na rozwój Dolnego Śląska, przyczyniając się do rozwoju turystyki uzdrowiskowej w Cieplicach.
Historia zamku zakończyła się jednak wcześniej, bo w 1675 r., kiedy to w budowlę uderzył piorun. Po pożarze obiektu nigdy już nie odbudowano, a obecnie w udostępnionych do zwiedzania ruinach funkcjonuje schronisko turystyczne.
Turystyka w Karkonoszach zaczęła rozwijać się w XVIII w. i była ściśle związana z uzdrowiskową popularnością Cieplic i wypadami kuracjuszy na Śnieżkę. Z czasem budy pasterskie wzniesione na górskich łąkach zaczęły przekształcać się w schroniska – Buda Hampla funkcjonuje np. do dziś jako schronisko Strzecha Akademicka. W XIX w. noclegi i strawę piechurom oferowała również kaplica na Śnieżce. Ulubiony lokalnym specjałem był w tych czasach suszonych twaróg z ziołami.
W XIX w. rozpoczęli też działalność przewodnicy górscy, a co leniwszych turystów wożono do największych atrakcji lektykami oraz saniami zaprzężonymi w konie. Takie rogate sanie spuszczano potem w dół, co było wielką atrakcją dla przyjezdnych. Jednocześnie w Kotlinie Jeleniogórskiej zaczęły rozwijać się huty szkła, których produkty wysyłane były do dworów królewskich w całej Europie. Założona przez Schaffgotschów renomowana huta Josephine funkcjonuje do dziś pod nazwą huty Julia i organizuje bardzo ciekawe programy zwiedzania dla turystów.
Zamek Chojnik, źródło: Piotr Klementowski – Doradca prezydenta Jeleniej Góry , e-mail : pklementowski@jeleniagora.pl, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Ekoturystyka w Karkonoskim Parku Narodowym
Karkonoski Park Narodowy co roku odwiedza ponad 2 mln osób – to zdecydowanie za dużo, aby ruch turystyczny nie miał żadnego wpływu na i tak doświadczoną już działalnością ludzką przyrodę. Aby ograniczyć dalszą dewastację i chronić ten piękny polski zakątek, władze parku apelują, aby każdy odwiedzający:
- szanował zasoby przyrodnicze oraz krajobrazowe na terenie KPN;
- stosował się do tablic informujących o ochronie gatunkowej;
- zabierał z terenu parku wszystkie śmieci i odpady bytowe związane ze swoją obecności.
Tylko tyle i aż tyle. Gdyby wszyscy turyści zdyscyplinowali się i przestali brać przyrodę za pewnik, perspektywy Karkonoszy na pewno byłyby lepsze. Nie zapominajmy więc o empatycznym i odpowiedzialnym zachowaniu nawet na szlakach, które latem bywają zatłoczone jak nadmorskie deptaki. Liczy się każda para butów i każdy pojedynczy śmieć.
Karkonoski Park Narodowy – najczęściej zadawane pytania
Gdzie znajduje się Karkonoski Park Narodowy (KPN)?
KPN leży w południowo-zachodniej Polsce, w Sudetach Zachodnich, przy granicy z Czechami. Jego siedziba znajduje się w Jeleniej Górze.
Z czego słynie Karkonoski Park Narodowy?
Największą atrakcją jest Śnieżka – najwyższy szczyt Karkonoszy (1603 m n.p.m.). Popularne są też kotły polodowcowe z jeziorami Mały i Wielki Staw, wodospady Kamieńczyka i Szklarki oraz fantazyjne skałki (np. Słoneczniki, Pielgrzymy, Trzy Świnki).
Jakie zwierzęta można spotkać w Karkonoskim Parku Narodowym?
W Karkonoskim Parku Narodowym spotkasz:
- Ssaki: jelenie, sarny, muflony, rysie, wilki, nietoperze.
- Ptaki: bieliki, sokoły, włochatki, podróżniczki, cietrzewie.
- Gady i płazy: żmije, padalce, traszki.
- Ryby: nieliczne, głównie w potokach.
- Bezkręgowce: tysiące gatunków, w tym rzadkie i endemiczne.
Absolwentka Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, która oddała się pasji zgłębiania zagadek świata i pisania o nich. Specjalizuje się w ekologii, klimatologii i naukach przyrodniczo-naukowych. Żyje ponad granicami, dużo podróżuje, a w wolnym czasie pływa.
Opublikowany: 29 maja, 2025 | Zaktualizowany: 29 lipca, 2025
- Karkonoski Park Narodowy; https://kpn.gov.pl/, 20/05/2025;
- Karkonoski Park Narodowy, PTTK, http://www.msw-pttk.org.pl/dokumenty/parki_narodowe/karpn.html, 20/05/2025;
- „Przyroda Karkonoskiego Parku Narodowego”, pod red. Roksany Knapik, Piotra Migonia i Andrzeja Raja Karkonoski Park Narodowy Jelenia Góra, 2019;
- „Ścieżka przyrodnicza po ekosystemach leśnych Karkonoskiego Parku Narodowego” III wydanie, Wojciech Zwolski i in., Karkonoski Park Narodowy, Jelenia Góra 2014;
