Większość pacjentów nie ma pojęcia, co dzieje się ze zużytą igłą po wizycie u lekarza. Wywiad z Małgorzatą Rdest
Co dzieje się z igłami, strzykawkami i przeterminowanymi lekami po wyrzuceniu do kosza? Droga odpadów medycznych jest znacznie bardziej skomplikowana, niż mogłoby się wydawać. O zagrożeniach dla zdrowia i środowiska, błędach w segregacji oraz kulisach bezpiecznej utylizacji odpadów medycznych w rozmowie z Ekologia.pl opowiada Małgorzata Rdest, wiceprezes EMKA S.A.
Joanna Szubierajska: Większość pacjentów po wyjściu z gabinetu lekarskiego nie zastanawia się, co dzieje się później ze zużytą igłą, opatrunkiem czy strzykawką. Jak wygląda droga takich odpadów od momentu ich powstania aż do unieszkodliwienia?
Małgorzata Rdest: Proces rozpoczyna się już w miejscu powstawania odpadu, czyli w gabinecie, przychodni, szpitalu czy laboratorium, a także w gabinetach kosmetycznych. Odpady powinny być segregowane zgodnie z ich rodzajem i stopniem zagrożenia. Przykładowo ostre odpady, takie jak igły czy skalpele, trafiają do specjalnych, odpornych na przekłucie pojemników, natomiast odpady zakaźne do odpowiednio oznakowanych worków lub pojemników.
Następnie odpady są magazynowane w warunkach określonych przepisami i odbierane przez wyspecjalizowane firmy, takie jak EMKA, posiadające odpowiednie zezwolenia na transport odpadów medycznych. Po odebraniu są przewożone w specjalistycznych warunkach do instalacji przetwarzania, gdzie poddawane są unieszkodliwianiu – podstawową metodą jest termiczne przekształcanie w spalarniach odpadów niebezpiecznych, co eliminuje ryzyko epidemiologiczne i ogranicza wpływ na środowisko.
Odpady medyczne zaliczają się do najbardziej wrażliwych i potencjalnie niebezpiecznych. Niewłaściwe postępowanie z nimi – brak segregacji, nieprawidłowe oznakowanie czy niewystarczające zabezpieczenie – stanowi realne zagrożenie zarówno dla zdrowia publicznego, jak i dla środowiska. Najbardziej narażone są osoby mające bezpośredni kontakt z tego typu odpadami, w szczególności personel sprzątający, pracownicy transportu medycznego oraz odbiorcy odpowiedzialni za ich dalsze unieszkodliwianie.
Co właściwie zaliczamy dziś do odpadów medycznych i dlaczego część z nich wymaga szczególnie rygorystycznego traktowania?
Do odpadów medycznych zalicza się wszelkie odpady powstające podczas udzielania świadczeń zdrowotnych oraz prowadzenia badań medycznych. Są to m.in. zużyte igły, strzykawki, opatrunki, rękawiczki, narzędzia zabiegowe, materiały skażone krwią i innymi płynami ustrojowymi, a także niektóre leki, chemikalia laboratoryjne czy preparaty cytotoksyczne i cytostatyczne.
Szczególnego traktowania wymagają odpady zakaźne oraz odpady niebezpieczne. Mogą one zawierać drobnoustroje chorobotwórcze, substancje toksyczne lub chemiczne stwarzające zagrożenie dla zdrowia ludzi i środowiska. Nieprawidłowe postępowanie z nimi może prowadzić do zakażeń, skaleczeń czy skażenia gleby i wód. Dlatego obowiązują rygorystyczne zasady segregacji, transportu i unieszkodliwiania tych odpadów.
W warunkach domowych również powstają odpady medyczne – choćby leki po terminie, zużyte igły czy strzykawki. Jak prawidłowo powinno się z nimi postępować?
Przeterminowanych leków nie należy wyrzucać do kosza na odpady zmieszane ani spłukiwać w toalecie czy umywalce. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest oddanie ich do apteki prowadzącej zbiórkę takich odpadów lub do specjalnych punktów zbiórki organizowanych przez samorządy. Nowym rozwiązaniem są także Lekomaty, czyli specjalne automaty przyjmujące przeterminowane leki czy odpady powstające w trakcie domowego leczenia.
W przypadku zużytych igieł i strzykawek, np. stosowanych przez osoby chore na cukrzycę, powinny one trafiać do szczelnych, odpornych na przekłucie pojemników, a następnie do wyznaczonych punktów odbioru odpadów niebezpiecznych lub PSZOK-ów, jeśli dana gmina dopuszcza taką możliwość. Nigdy nie powinny trafiać luzem do zwykłego kosza. Takie postępowanie chroni pracowników odbierających odpady oraz osoby postronne przed przypadkowymi urazami i zakażeniami.
Co dzieje się, gdy odpady medyczne zostaną wyrzucone w niewłaściwy sposób — na przykład do zwykłego kosza?
Skutki mogą być bardzo poważne. Ostre odpady medyczne mogą powodować skaleczenia pracowników firm odbierających i unieszkodliwiających tego typu odpady. Materiały zakaźne mogą stanowić źródło przenoszenia chorób, a substancje farmaceutyczne i chemiczne mogą przedostawać się do środowiska, zanieczyszczając glebę oraz wody powierzchniowe i podziemne.
Nieprawidłowa segregacja powoduje również wzrost kosztów zagospodarowania odpadów oraz utrudnia bezpieczne funkcjonowanie całego systemu gospodarki odpadami. Właśnie dlatego odpady medyczne są objęte szczególnymi procedurami od momentu ich powstania aż do unieszkodliwienia.
Czy lekomaty mogą realnie rozwiązać problem domowych odpadów farmaceutycznych, czy nadal pozostają rozwiązaniem wykorzystywanym w zbyt małym stopniu?
Lekomaty i podobne automaty do zbiórki przeterminowanych leków mają duży potencjał, ponieważ zwiększają dostępność systemu odbioru i ułatwiają mieszkańcom pozbywanie się odpadów farmaceutycznych. Mogą być szczególnie skuteczne tam, gdzie liczba aptek prowadzących zbiórkę jest niewystarczająca.
Przepisy nakładają na gminy obowiązek zapewnienia mieszkańcom możliwości oddawania przeterminowanych leków. Najczęściej realizowane jest to poprzez PSZOK-i i wybrane apteki, jednak często ich dostępność bywa ograniczona, godziny otwarcia nie zawsze odpowiadają mieszkańcom, lokalizacja zniechęca do korzystania.
Skuteczność rozwiązań takich jak Lekomaty zależy od skali wdrożenia oraz poziomu wiedzy mieszkańców. Nadal wiele osób nie wie, gdzie oddawać przeterminowane leki lub nie zdaje sobie sprawy z zagrożeń związanych z wyrzucaniem ich do zwykłych odpadów. Dlatego Lekomaty powinny być traktowane jako element szerszego systemu obejmującego edukację społeczną, zbiórki prowadzone przez apteki oraz lokalne punkty selektywnego zbierania odpadów.
Czy w ostatnich latach Polacy mają większą świadomość bezpiecznego postępowania z odpadami medycznymi, czy wciąż powtarzają te same błędy?
Można zauważyć stopniowy wzrost świadomości społecznej, szczególnie po okresie pandemii, kiedy kwestie bezpieczeństwa sanitarnego stały się znacznie bardziej widoczne. Coraz więcej osób wie, że przeterminowane leki należy oddawać do wyznaczonych punktów, a odpady medyczne wymagają szczególnego traktowania.
Jednak nadal powtarzają się te same błędy: wyrzucanie leków do odpadów komunalnych, spłukiwanie ich w kanalizacji czy niewłaściwe postępowanie z igłami i strzykawkami używanymi w domu. Dlatego eksperci branży odpadowej podkreślają, że obok rozwoju infrastruktury odbioru niezbędna jest dalsza edukacja społeczeństwa. Tylko połączenie łatwego dostępu do punktów zbiórki i wiedzy mieszkańców pozwoli skutecznie ograniczyć ryzyko dla zdrowia publicznego i środowiska.
Małgorzata Rdest – wiceprezes zarządu EMKA S.A., jednej z czołowych firm w Polsce zajmujących się odbiorem, transportem i unieszkodliwianiem odpadów medycznych. Przed objęciem stanowiska w zarządzie zdobywała doświadczenie w międzynarodowej organizacji FIA w Genewie. Jest także utytułowaną zawodniczką wyścigową – wielokrotną mistrzynią Polski i pierwszą Polką startującą w W Series. Doświadczenia ze świata motorsportu wykorzystuje w biznesie, stawiając na determinację, odpowiedzialność i rozwój. W EMKA S.A. łączy rodzinne wartości z nowoczesnym podejściem do gospodarki odpadami, innowacji i działań proekologicznych. Angażuje się również w projekty związane z bezpieczeństwem na drogach, edukacją ekologiczną i zrównoważoną mobilnością. Łączy sportową pasję, międzynarodowe doświadczenie i zaangażowanie w budowanie odpowiedzialnego biznesu.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 18 czerwca, 2026
