COP30 w Belém: Postępy, porażki i wyzwania w walce z kryzysem klimatycznym
W niedzielę w Belém w Brazylii, zakończyła się Konferencja Stron ONZ ds. zmian klimatu (COP30), przyciągając rekordową liczbę 56 118 uczestników. To druga co do wielkości konferencja COP w historii, ustępująca jedynie COP28 w Dubaju. Spotkanie, określane przez prezydenta Brazylii Luiza Inácio Luli da Silvę jako „COP Prawdy”, miało być testem powagi światowych przywódców w kwestii ochrony klimatu, finansowania działań adaptacyjnych, ochrony lasów i praw ludności rdzennej. Ostateczne porozumienie okazało się jednak mieszanką symbolicznych osiągnięć i realnych braków.
Rdzenne grupy były obecne – ale nie zaangażowane
COP30 został zorganizowany w Amazonii, miejscu symbolicznym dla ochrony klimatu i bioróżnorodności. W szczycie uczestniczyło ponad 2 500 przedstawicieli ludności rdzennej, a łączna liczba rdzennych mieszkańców obecnych na wydarzeniu przekroczyła 5 000. Ich obecność miała być wyrazem uznania roli ludności tubylczej jako strażników lasów deszczowych i kluczowych aktorów w walce ze zmianami klimatu.
Jednak jedynie 360 osób uzyskało przepustki do głównej „niebieskiej strefy” negocjacji, podczas gdy 1 600 delegatów reprezentowało przemysł paliw kopalnych. Rdzenne społeczności mogły jedynie obserwować, nie uczestnicząc w zamkniętych negocjacjach ani nie mając prawa głosu.
Dobitnym przykładem nierówności był wybór lokalizacji: przy pełnych pokojach hotelowych brazylijski rząd zacumował dwa statki wycieczkowe dla delegatów, których emisja na osobę mogła być ośmiokrotnie wyższa niż w pięciogwiazdkowym hotelu.
Mimo ograniczonego wpływu formalnego, presja społeczeństwa obywatelskiego i protesty doprowadziły do uznania czterech nowych terytoriów rdzennej ludności w Brazylii i zobowiązań dotyczących ochrony gruntów.
Siła protestów
COP30 był drugim co do wielkości szczytem klimatycznym ONZ w historii i pierwszym od COP26 w Glasgow, który odbył się w kraju dopuszczającym prawdziwe protesty publiczne. Marsze, demonstracje i inne formy protestu były obecne przez cały czas trwania konferencji. Najbardziej znany był „marsz wielkich ludzi” pod przewodnictwem rdzennej ludności.
Widoczna presja społeczeństwa obywatelskiego przyniosła sukcesy poza oficjalnymi negocjacjami: przyczyniła się m.in. do uznania nowych terytoriów ludności rdzennej oraz do deklaracji dotyczących ochrony Amazońskich ziem przed ekstraktywizmem.
Nieobecność USA – próżnia i szansa
Po raz pierwszy w historii COP Stany Zjednoczone nie wysłały oficjalnej delegacji. To stworzyło próżnię w negocjacjach, którą wypełniły inne państwa, przede wszystkim Chiny. Pekin promował swój przemysł odnawialnych źródeł energii, solarnej i wiatrowej oraz pojazdów elektrycznych, starając się pozyskać sojuszników inwestycyjnych.
Nieobecność USA była dla wielu delegatów ulgą – bez prób destabilizacji, jak to miało miejsce w poprzednich szczytach, konferencja mogła skupić się na negocjowaniu tekstów i porozumień mających realny wpływ na ograniczenie globalnego ocieplenia.
„Wdrażanie” poprzez umowy poboczne – a nie główne porozumienie
Główne działania COP30 miały charakter dobrowolny, a nie wiążący. Deklaracja z Belém zobowiązała sygnatariuszy, w tym Japonię, Indie i Brazylię, do czterokrotnego zwiększenia produkcji i zużycia zrównoważonych paliw do 2035 roku.
Brazylia uruchomiła fundusz powierniczy na rzecz lasów w wysokości 6,6 miliarda dolarów, a Unia Europejska zadeklarowała wsparcie dla Kotliny Konga. Mimo to główny pakiet Belém okazał się niewystarczający, aby zbliżyć świat do celu porozumienia paryskiego, ograniczającego globalne ocieplenie do 1,5°C. Najbardziej uderzające było całkowite pominięcie w ostatecznym tekście pojęcia „paliwa kopalne”.
Tekst Global Mutirão – stracona szansa
Podczas negocjacji pojawił się tekst Global Mutirão, proponujący mapę drogową „odejścia” od paliw kopalnych. Poparło go ponad 80 krajów, w tym państwa członkowskie UE i wrażliwe na zmiany klimatu państwa wyspiarskie Pacyfiku. Tina Stege z Wysp Marshalla apelowała:
„Popierajmy ideę planu działania w zakresie paliw kopalnych, pracujmy razem i stwórzmy z tego plan.”
Pomimo poparcia, plan nie został włączony do formalnego porozumienia COP30. Inicjatywa pozostaje dobrowolną mapą drogową realizowaną poza mechanizmami ONZ, co pokazuje ograniczenia szczytu w podejmowaniu historycznych decyzji.
Podsumowanie COP30
COP30 w Belém miał być „COPem Prawdy” i szczytem wdrożeniowym, ale ostatecznie przyniósł mieszankę symbolicznych sukcesów i realnych ograniczeń. Konferencja przyciągnęła ponad 55 tysięcy uczestników, w tym znaczną liczbę przedstawicieli ludności rdzennej, którzy jednak mieli ograniczony dostęp do głównych negocjacji. Protesty i naciski społeczeństwa obywatelskiego doprowadziły do uznania nowych terytoriów rdzennych oraz zobowiązań dotyczących ochrony gruntów, a fundusze na ochronę lasów i mechanizm sprawiedliwej transformacji były pozytywnym krokiem. Jednocześnie brak odniesień do paliw kopalnych w ostatecznym porozumieniu, dobrowolny charakter działań i niedosyt finansowania adaptacji pokazały, że konferencja nie spełniła obietnicy „ludowego COPu”, a świat nadal stoi przed wyzwaniem ograniczenia globalnego ocieplenia.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 24 listopada, 2025
- https://www.euronews.com/green/2025/11/22/cop30-new-climate-deal-reached-in-brazil-but-still-no-fossil-fuel-roadmap;
- https://theconversation.com/cop30-five-reasons-the-un-climate-conference-failed-to-deliver-on-its-peoples-summit-promise-269750;
- https://earth.org/did-cop30-succeed-or-fail/;
