Czyste Powietrze: Senat przyjął ustawę dla poszkodowanych. Chodzi o 285 mln zł
Tysiące rodzin mogą odetchnąć z ulgą. Senat jednogłośnie przyjął bez poprawek ustawę, która ma chronić beneficjentów programu „Czyste Powietrze” przed koniecznością spłacania pieniędzy nierozliczonych przez nieuczciwych wykonawców. Problem dotyczy ponad 8 tys. rodzin, a wartość nierozliczonych zaliczek szacowana jest na około 285 mln zł.
Senat jednogłośnie poparł ustawę przygotowaną przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, która wprowadza szczególne rozwiązania dla osób fizycznych poszkodowanych podczas realizacji programu „Czyste Powietrze”. Nowe przepisy mają pomóc przede wszystkim tym beneficjentom, którzy powierzyli wykonawcom realizację inwestycji i udzielili im pełnomocnictw, a następnie zostali z problemem nierozliczonych dotacji.
Chodzi o sytuacje, w których przedsiębiorcy pobierali zaliczki na termomodernizację lub wymianę źródła ciepła, ale nie wykonywali zaplanowanych prac albo nie rozliczali otrzymanych środków. W efekcie odpowiedzialność finansowa za nieprawidłowości mogła spadać na właścicieli domów, którzy działali w dobrej wierze.
Poszkodowani nie będą musieli od razu zwracać pieniędzy
Najważniejszą zmianą będzie możliwość zawieszenia dochodzenia nierozliczonych zaliczek i innych należności od poszkodowanych beneficjentów. Nie oznacza to jednak automatycznego umorzenia wszystkich zobowiązań. Aby skorzystać z ochrony, musi zostać wszczęte postępowanie karne dotyczące przestępstwa popełnionego przez wykonawcę lub osobę trzecią na szkodę beneficjenta w związku z realizacją umowy o dofinansowanie. Konieczne będzie również złożenie wniosku o zawieszenie spłaty należności do właściwego wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej (WFOŚiGW). Z takiego rozwiązania będą mogli skorzystać również spadkobiercy poszkodowanych beneficjentów.
Istotne znaczenie będzie miał prawomocny wyrok sądu. Jeśli potwierdzi on winę wykonawcy lub osoby trzeciej, beneficjent zostanie zwolniony z obowiązku zwrotu nierozliczonej zaliczki w takim zakresie, w jakim odpowiedzialność za jej nierozliczenie ponosi sprawca. Jednocześnie właściwy WFOŚiGW uzyska możliwość dochodzenia tych pieniędzy bezpośrednio od nieuczciwego wykonawcy.
285 mln zł nierozliczonych zaliczek. Problem dotyczy tysięcy rodzin
Skala problemu jest znacząca. Wartość nierozliczonych zaliczek, w tym środków nienależnie pobranych przez wykonawców, wynosi około 285 mln zł. Według szacunków trudna sytuacja może dotyczyć ponad 8 tys. rodzin.
Ustawa przewiduje również dodatkową pomoc dla osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji życiowej. Jeżeli inne mechanizmy ochronne okażą się niedostępne lub nieskuteczne, beneficjent albo jego spadkobierca będzie mógł wystąpić do funduszu o odroczenie terminu spłaty, rozłożenie należności na raty lub jej częściowe albo całkowite umorzenie. Fundusz będzie oceniał indywidualną sytuację wnioskodawcy, uwzględniając m.in. dochody, koszty utrzymania oraz realne możliwości spłaty zadłużenia.
Czyste Powietrze po reformie. Rząd wprowadził dodatkowe zabezpieczenia
Problemy z nierzetelnymi wykonawcami były jednym z poważniejszych kryzysów programu „Czyste Powietrze”. Zasady obowiązujące przed reformą w 2025 r. stwarzały przestrzeń do stosowania agresywnych technik sprzedażowych i nieuczciwych praktyk. Część przedsiębiorców wykorzystywała niewiedzę i zaufanie beneficjentów, doprowadzając ich do strat finansowych. Nowa odsłona programu, uruchomiona w marcu 2025 r., wprowadziła mechanizmy mające ograniczyć ryzyko podobnych nadużyć. Ważną rolę odgrywają w nich operatorzy – gminy oraz wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Ich zadaniem jest wspieranie mieszkańców na kolejnych etapach inwestycji: od podjęcia decyzji o termomodernizacji i wyboru audytora oraz wykonawcy, przez realizację prac, aż po zakończenie przedsięwzięcia i rozliczenie dotacji.
Ponad 44 mld zł na program Czyste Powietrze
Równolegle rząd zapewnił finansowanie dalszej realizacji programu. Łączny budżet przekracza 44 mld zł. Środki pochodzą z trzech głównych źródeł: 7,9 mld zł z programu Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS) 2021–2027; 13 mld zł z Krajowego Planu Odbudowy i 10 mld zł z Funduszu Modernizacyjnego.
Przyjęcie ustawy przez Senat bez poprawek to kolejny etap prac legislacyjnych. Nowe przepisy mają przede wszystkim sprawić, by osoby, które padły ofiarą nieuczciwych praktyk przy realizacji inwestycji, nie musiały ponosić finansowych konsekwencji cudzych nadużyć.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 9 listopada, 2026
