COP31 w Turcji: przywódcy szukają sposobu na powstrzymanie kryzysu klimatycznego
9 listopada w tureckiej Antalyi rozpoczyna się COP31 – szczyt klimatyczny ONZ, który odbywa się w wyjątkowo trudnym momencie. Za nami kolejny rok naznaczony falami upałów, niszczycielskimi powodziami i innymi ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi. Tymczasem naukowcy ostrzegają, że przekroczenie granicy 1,5°C globalnego ocieplenia jest już praktycznie nieuniknione.
Do Antalyi przyjeżdżają światowi przywódcy, przedstawiciele rządów, naukowcy i aktywiści klimatyczni. Od 9 do 20 listopada będą rozmawiać o ograniczaniu emisji gazów cieplarnianych, finansowaniu działań klimatycznych i przyspieszeniu transformacji energetycznej. Tegoroczne negocjacje odbywają się w cieniu kolejnych katastrof pogodowych oraz napięć geopolitycznych, które dodatkowo komplikują globalną politykę energetyczną.
Cel 1,5°C coraz bardziej poza zasięgiem
Miniony rok przyniósł kolejne dotkliwe skutki zmian klimatu. Europa i inne regiony świata zmagały się z niebezpiecznymi falami upałów, a w Nepalu wystąpiły niszczycielskie powodzie. Ekstremalne zjawiska pogodowe przypominają, że kryzys klimatyczny nie jest odległą prognozą, lecz rzeczywistością, z którą mierzą się już miliony ludzi. Jednym z najważniejszych tematów COP31 będzie przekroczenie progu 1,5°C globalnego ocieplenia względem poziomu sprzed epoki przemysłowej. Ograniczenie wzrostu temperatury do tej wartości było głównym celem porozumienia paryskiego z 2015 roku. Dziś jego realizacja staje się coraz mniej prawdopodobna.
„To pierwsza konferencja COP, podczas której ponad wszelką wątpliwość stało się jasne, że świat przekroczy cel ograniczenia wzrostu temperatury do 1,5 stopnia Celsjusza” – powiedział turecki minister środowiska Murat Kurum, który przewodniczy tegorocznemu szczytowi.
Jak podkreślił, nie oznacza to jednak rezygnacji z działań klimatycznych. „Nie będziemy odwracać wzroku ani obniżać naszych ambicji” – zadeklarował.
COP31: mniej obietnic, więcej konkretnych działań?
Turecki minister zapowiedział, że tegoroczny szczyt skoncentruje się przede wszystkim na realizacji wcześniejszych zobowiązań, a nie na ogłaszaniu kolejnych ambitnych deklaracji. Przedstawiony przez niego „Program działań” (Action Agenda) obejmuje między innymi ograniczenie emisji metanu, rozwój miast odpornych na skutki zmian klimatu oraz przyspieszenie elektryfikacji gospodarki.
Jednym z kluczowych założeń jest zwiększenie udziału energii elektrycznej w końcowym zużyciu energii z obecnych 21 proc. do 35 proc. do 2035 roku. Szczególne znaczenie ma przy tym rozwój odnawialnych źródeł energii, przede wszystkim energetyki wiatrowej i słonecznej. To istotne również w kontekście obecnego kryzysu energetycznego. Wojna w Iranie i faktyczne zamknięcie Cieśniny Ormuz doprowadziły do zakłóceń w dostawach surowców oraz wzrostu cen ropy i paliw. Drożeją również produkty zależne od przemysłu petrochemicznego, między innymi nawozy i pestycydy.
Niepewność na rynkach energetycznych skłania kolejne rządy do ponownego przemyślenia strategii bezpieczeństwa energetycznego. Inwestycje w odnawialne źródła energii coraz częściej postrzegane są nie tylko jako sposób na ograniczenie emisji, ale również jako element uniezależniania się od importowanych paliw kopalnych.
Kraje rozwijające się potrzebują pieniędzy na adaptację
Ważnym punktem negocjacji będzie również finansowanie działań klimatycznych w krajach rozwijających się. Państwa najbardziej narażone na skutki globalnego ocieplenia często mają jednocześnie najmniejsze możliwości finansowe, by chronić mieszkańców przed suszami, powodziami, falami upałów i podnoszeniem się poziomu mórz. Delegaci będą rozmawiać zarówno o środkach na przystosowanie się do zmian klimatu, jak i o konieczności odchodzenia od paliw kopalnych.
To ostatnie pozostaje jednym z najbardziej spornych tematów międzynarodowych negocjacji. Podczas COP28 w Dubaju w 2023 roku państwa uzgodniły potrzebę stopniowego odchodzenia od paliw kopalnych. Kolejne szczyty nie przyniosły jednak równie wyraźnych deklaracji. COP29 w Azerbejdżanie i COP30 w Brazylii były krytykowane za brak przełomowych ustaleń dotyczących ograniczania emisji. W końcowych dokumentach obu konferencji zabrakło nawet bezpośredniego odniesienia do paliw kopalnych.
USA ponownie nie uczestniczą w negocjacjach
Tegoroczne rozmowy odbywają się również bez oficjalnego udziału Stanów Zjednoczonych, drugiego największego emitenta gazów cieplarnianych na świecie, po Chinach. Prezydent Donald Trump wycofał kraj z międzynarodowych negocjacji klimatycznych. Decyzję o odejściu od porozumienia paryskiego podjął zarówno podczas pierwszej kadencji, jak i po powrocie do Białego Domu w styczniu 2025 roku.
Nieobecność USA może osłabić polityczną rangę szczytu i utrudnić osiąganie globalnych porozumień. Mimo to sekretarz wykonawczy Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu (UNFCCC) Simon Stiell przekonuje, że międzynarodowe negocjacje nadal mają znaczenie.
„Żaden pojedynczy szczyt COP nie jest cudownym rozwiązaniem, które z dnia na dzień powstrzyma zmiany klimatu” – stwierdził. „Jednak każdy z ostatnich szczytów COP przyniósł istotny postęp. Tak będzie również w przypadku COP31 w Antalyi”.
Turcja i Australia wspólnie organizują COP31
Tegoroczna konferencja ma nietypową formułę organizacyjną. Jej gospodarzem jest Turcja, natomiast Australia odpowiada za kierowanie negocjacjami. To kompromis wypracowany po rywalizacji obu państw o prawo do organizacji szczytu. Wybór współgospodarzy również budzi kontrowersje. Zarówno Turcja, jak i Australia są w znacznym stopniu związane z wykorzystaniem węgla, co rodzi pytania o wiarygodność ich klimatycznych deklaracji.
COP31 potrwa do 20 listopada. Dla społeczności międzynarodowej będzie to kolejny sprawdzian, czy deklaracje dotyczące ochrony klimatu można przełożyć na rzeczywiste ograniczenie emisji. Stawką nie jest już wyłącznie realizacja politycznych celów, ale ograniczenie skali zmian, których konsekwencje coraz wyraźniej odczuwają ludzie i przyroda na całym świecie.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 9 listopada, 2026
