Naukowcy nie dowierzają. Trzmiele zachowują się tak, jakby coś naprawdę czuły
Czy trzmiele potrafią odczuwać przyjemność i niechęć? Nowe badanie sugeruje, że odpowiedź może być bardziej skomplikowana, niż dotąd sądziliśmy. Naukowcy po raz pierwszy zarejestrowali w zwolnionym tempie subtelne ruchy aparatu gębowego tych owadów, które przypominają reakcje „lubienia” i „nielubienia”, które znamy z zachowań ssaków. Odkrycie może zmienić sposób, w jaki postrzegamy życie wewnętrzne owadów.
Badanie opublikowane na łamach prestiżowego czasopisma Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) jest efektem współpracy badaczy z Uniwersytetu Macquarie w Australii oraz Southern Medical University w Chinach.
Naukowcy podawali trzmielom krople różnych roztworów – od bardzo słodkiej wody z 60-procentową zawartością cukru, przez słabszy roztwór cukru, czystą wodę, aż po słoną wodę i gorzką chininę. Następnie za pomocą kamer rejestrujących obraz w zwolnionym tempie analizowali reakcje owadów.
Okazało się, że po wypiciu słodkiego roztworu trzmiele wykonywały charakterystyczny ruch języczkiem, kontynuując jego wysuwanie nawet po zakończeniu picia. Badacze uznali, że przypomina to oblizywanie ust obserwowane u ssaków po zjedzeniu czegoś smacznego.
Z kolei po kontakcie z gorzką chininą lub słonym roztworem owady potrząsały głową i energicznie wycierały aparat gębowy, co przypomina reakcje odrzucenia znane m.in. u szczurów.
Najciekawsze było jednak to, że zachowanie trzmieli nie było automatyczne. Ich reakcje zmieniały się w zależności od okoliczności. Badacze przeprowadzili eksperymenty na 18 koloniach, sprawdzając zachowanie owadów po stresie cieplnym, po wcześniejszym nakarmieniu oraz po podaniu różnych substancji wpływających na układ nerwowy.
Przykładowo po ekspozycji na wysoką temperaturę trzmiele zaczynały pozytywnie reagować nawet na wodę czy lekko słone roztwory, które wcześniej były dla nich obojętne lub nieprzyjemne. Jak wyjaśnia współautor badań prof. Andrew Barron z Uniwersytetu Macquarie, przypomina to sytuację człowieka, który po intensywnym wysiłku fizycznym z przyjemnością sięga po napój elektrolitowy, choć na co dzień nie uważa go za szczególnie smaczny.
Zdaniem autorów badania odkrycie sugeruje, że reakcje trzmieli mogą odzwierciedlać nie tylko prosty odruch, ale również wewnętrzny stan organizmu, który wpływa na odbiór bodźców.
– Mimika twarzy jest ważnym oknem na stany wewnętrzne zwierząt. Odkryliśmy, że pszczoły reagują aparatem gębowym w sposób wskazujący na subiektywne upodobanie lub niechęć do określonych substancji. To sugeruje, że owady mogą posiadać pewne życie wewnętrzne – podkreśla prof. Barron.
Naukowcy zaznaczają jednak, że nie oznacza to automatycznie, iż trzmiele odczuwają emocje w taki sam sposób jak ludzie czy inne ssaki. Badanie dostarcza raczej kolejnych argumentów w toczącej się od lat debacie nad zdolnością owadów do świadomego doświadczania świata.
Entomolog dr Thomas White z Uniwersytetu w Sydney, który nie brał udziału w badaniu, uważa, że jest to jeden z najbardziej interesujących kierunków współczesnej biologii.
Jak podkreśla, dotychczas większość badań nad owadami koncentrowała się na bólu, stresie czy strachu. Tym razem naukowcy skupili się na pozytywnych doświadczeniach – tym, co może sprawiać owadom przyjemność.
Według White’a coraz więcej danych wskazuje, że przynajmniej część owadów może posiadać prostą zdolność subiektywnego odbierania świata, a nie jedynie automatycznego przetwarzania bodźców.
Autorzy podkreślają, że wyniki należy interpretować ostrożnie. Zachowania trzmieli są zgodne z hipotezą o istnieniu prostych stanów afektywnych, ale nie stanowią ostatecznego dowodu, że owady świadomie odczuwają przyjemność lub cierpienie.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 7 lipca, 2026
