Straciliśmy kontrolę! Wzrost poziomu morza jest nieunikniony

Nowe badania ostrzegają, że zwiększone topnienie szelfów lodowych Antarktydy Zachodniej jest „nieuniknione” w nadchodzących dziesięcioleciach.

Naukowcy ostrzegają, że ludzie „stracili kontrolę” nad losem szelfów lodowych – zamarzniętych grzbietów unoszących się na obrzeżach głównej pokrywy lodowej, które pełnią rolę stabilizującą, powstrzymując napływ lodowców do oceanu.

W ostatnich dziesięcioleciach zaobserwowano przyspieszającą utratę lodu, a naukowcy twierdzą, że rozległa pokrywa lodowa Antarktydy Zachodniej, w której znajduje się ilość wody wystarczająca do podniesienia poziomu oceanów o kilka metrów, może zbliżać się do klimatycznego „punktu krytycznego”.

W nowym badaniu opublikowanym w czasopiśmie Nature Climate Change, naukowcy korzystający z modelowania komputerowego odkryli, że szybsze topnienie szelfu lodowego będzie już nieuniknione w nadchodzących dziesięcioleciach w miarę ocieplania się oceanu.

„Nasze ustalenia wydają się zwiększać prawdopodobieństwo, że obecne szacunki wzrostu poziomu morza zostaną przekroczone” – powiedziała BBC dr Kaitlin Naughten z British Antarctic Survey (BAS), główna autorka raportu.

W 2021 r. organ ONZ ds. klimatu, Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC), opublikował szacunki dotyczące przyszłego wzrostu poziomu morza. Przewidywano, że do 2100 r. średni globalny wzrost poziomu morza wyniesie od 0,28 m do 1,01 m, a jednym z kluczowych powodów jest topnienie lodowców i pokryw lodowych. Taki wzrost poziomu morza naraziłby setki milionów ludzi żyjących na wybrzeżach na powodzie.

Najnowsze badanie, jako pierwsze bezpośrednio symuluje wpływ ocieplenia oceanów na szelfy lodowe Antarktyki w odpowiedzi na różne poziomy emisji gazów cieplarnianych. Są to gazy powstające podczas spalania paliw kopalnych.

Z badania wynika, że Morze Amundsena u wybrzeży Antarktydy Zachodniej będzie się ocieplać mniej więcej trzy razy szybciej niż tempo historyczne do końca tego stulecia. Doprowadzi to do znacznie szybszego topnienia szelfów lodowych.

Co ciekawe, z badania wynika, że tak się stanie, nawet jeśli ludzkość podejmie zdecydowane kroki, aby spowolnić zmiany klimatyczne. Nie jest to jednak powód, aby unikać odchodzenia od paliw kopalnych, podkreśla dr Naughten.

„To, co robimy teraz, pomoże w dłuższej perspektywie spowolnić tempo podnoszenia się poziomu morza” – wyjaśnia.

Pokrywa lodowa Antarktydy zawiera wystarczającą ilość lodu, aby podnieść poziom mórz na świecie o około 58 m, jeśli całkowicie się stopi. Większość tego lodu znajduje się na Antarktydzie Wschodniej, gdzie w ostatnich latach panuje stosunkowo stabilna sytuacja.

Jednak znaczna część – wystarczająca do podniesienia poziomu morza o około 5 m – znajduje się na Zachodniej Antarktydzie, która jest uważana za mniej stabilną i w ostatnich dziesięcioleciach traci masę.

Lód osadzony na podłożu skalnym kontynentu antarktycznego zazwyczaj przepływa w kierunku oceanów. W wielu miejscach te uziemione lodowce sięgają powierzchni oceanu, gdzie pływa lód. To są półki lodowe. Odgrywają kluczową rolę w powstrzymywaniu masy lodu. Jednak topnienie szelfów lodowych (półek lodowych) przez ciepłe wody oceanu zmniejsza ten efekt. Może to spowodować przyspieszenie lodowców znajdujących się za nimi.

W takim przypadku więcej lodu może przedostać się do oceanu w wyniku topnienia lub odłamać się, tworząc góry lodowe. Co więcej, w przeciwieństwie do większości Antarktydy Wschodniej, znaczna część kontynentu Antarktydy Zachodniej położona jest poniżej poziomu morza. Oznacza to, że lodowce mogą cofać się do coraz głębszych wód, przyspieszając utratę lodu.

Taki jest problem lodowca Thwaites wpadającego do Morza Amundsena. Thwaites jest czasami nazywany „lodowcem dnia zagłady”, ponieważ w przypadku całkowitego zapadnięcia się podniósłby poziom mórz na świecie o około 65 cm. Jego linia uziemienia – punkt, w którym lód traci kontakt ze skałą i zaczyna się unosić – już w niektórych miejscach cofa się o ponad 1 km rocznie.

„To badanie pogarsza perspektywy lodowca Thwaites, ponieważ symulujemy szybko rosnące topnienie pod połączonym z nim szelfem lodowym” – powiedział BBC dr Naughten.

Autorzy sugerują, że procesy wywołane szybszym topnieniem szelfu lodowego „mogą doprowadzić do zapadnięcia się pokrywy lodowej Antarktyki Zachodniej”. Jednak na reakcję pokrywy lodowej na ocieplenie, a co za tym idzie, na szybkość podnoszenia się poziomu mórz, będą miały również wpływ inne czynniki, takie jak opady śniegu, topnienie lodu powierzchniowego i prędkość przepływu lodowców.

Powszechnie wiadomo, że w nadchodzących dziesięcioleciach i stuleciach poziom mórz będzie się nadal podnosił. Dzieje się tak dlatego, że pełne dostosowanie pokryw lodowych do zmian wynikających z szybkiego ocieplenia, jakie miało miejsce w ostatnich latach, wraz z nadchodzącym dalszym wzrostem temperatury, zajmuje dużo czasu. Jednak najnowsze badanie dodaje wagi poglądowi, że poziom mórz może podnosić się szybciej, niż wcześniej zakładano, w wyniku zwiększonego topnienia szelfu lodowego, do czego społeczeństwa na całym świecie będą musiały się dostosować.

„Wygląda na to, że straciliśmy kontrolę nad topnieniem pokrywy lodowej Antarktyki Zachodniej” – podsumowuje dr Naughten.

Autorzy badania podkreślili, że chociaż ambitne ograniczenie emisji nie będzie miało większego wpływu na utratę szelfu lodowego Antarktydy Zachodniej w tym stuleciu, może mieć większy wpływ w perspektywie długoterminowej. Pełna reakcja pokrywy lodowej na zmiany klimatyczne zajmie prawdopodobnie stulecia, a nawet tysiąclecia.