Ukryte składowiska śmieci w Europie grożą skażeniem wody i ekosystemów – naukowcy alarmują
Nie wiemy dokładnie, gdzie są i co się na nich znajduje. Przestarzałe, niekontrolowane składowiska śmieci w Europie są tykającą bombą – gdy przyjdzie powódź, niebezpieczne substancje mogą przedostać się do cieków wodnych, stwarzają zagrożenie dla ludzi, roślin i zwierząt. Najnowszy raport ujawnia ogromną skalę problemu.
Największa mapa europejskich składowisk śmieci
W całej Europie może znajdować się nawet 500 tys. wysypisk śmieci – ok. 90% z nich powstało przed wprowadzaniem przepisów gwarantujących kontrolę zanieczyszczeń. Niestety, dokładnych informacji o ich lokalizacji i zawartości brakuje. Sprawie bliżej przyjrzeli się dziennikarze niezależnych organizacji non-profit Watershed i Investigate Europe we współpracy z ekipą brytyjskiej gazety „The Guardian”.
Rezultatem największej w historii analizy europejskich wysypisk jest projekt European Landfill Map – mapa obrazująca lokalizację 61 tys. składowisk na kontynencie oraz Wyspach Brytyjskich. Ich położenie zestawiono z kluczowymi czynnikami ryzyka: bliskością źródeł wody pitnej i zagrożeniem powodziami oraz erozją przybrzeżną. Na mapie zaznaczono również strefy, gdzie skład chemiczny wód podziemnych już budzi niepokój.
Bezpośrednie zagrożenie dla wody
Nowoczesne wysypiska śmieci muszą spełniać rygorystyczne normy zapobiegające przedostawaniu się toksycznych substancji do środowiska. Starsze obiekty nie tylko nie podlegają kontroli, ale często pozostają zapomniane – zdaniem dziennikarzy brakuje centralnych rejestrów, a dane przekazywane przez władze regionalne są niekompletne, niespójne i mało wiarygodne. Z modeli wynika, że niebezpiecznych składowisk odpadów może być w Europie nawet 140 tys.
Zmiana klimatu może spowodować, że w dość szokujący sposób przypomnimy sobie o zapomnianych śmieciach. Coraz częstsze powodzie i rosnący poziom mórz sprawiają, że woda zaczyna docierać coraz dalej w głąb lądu. Gdy natrafi na ukryte wysypisko, poniesie ze sobą substancje, które w ciągu dekad uwalniały się z odpadów.
Skala zagrożenia jest ogromna. Tworzywa sztuczne, materiały budowlane, toksyczne metale, tzw. „wieczne chemikalia” (PFAS) czy polichlorowane bifenyle (PCB) to typowy zakres chemicznego balastu degradujących odpadów. W niektórych badanych lokalizacjach znaleziono nawet opakowania po krwi stosowanej w szpitalach do transfuzji. Kilka dni ulewnego deszczu może sprawić, że zanieczyszczenia przedostaną się do wód podziemnych, wody pitnej i łańcucha pokarmowego.
Szkody już są; będą większe
Przestarzałe wysypiska nie są potencjalnym zagrożeniem – ich wpływ na środowisko jest już widoczny. W Wielkiej Brytanii potwierdzono odciek wód z historycznego składowiska odpadów do strumienia w rezerwacie przyrodniczym. Analiza laboratoryjna potwierdziła obecność PFAS w wodzie w ilości 20-krotnie przekraczającej dopuszczalne normy. W Grecji podobne testy wykazały rtęć i kadm przedostające się do rzeki Nedontas.
Z przeprowadzonej analizy wynika, że prawie 10 tys. wysypisk we Francji, Wielkiej Brytanii, Niemczech i Hiszpanii znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie ujęć wody pitnej. Ponad 600 leży tak blisko brzegu morskiego, że postępująca erozja i sztormy mogą doprowadzić do przedostania się chemikaliów do morza. Potencjalne skutki wycieków „śmieciowych” toksyn obejmują choroby układu nerwowego i odpornościowego, zaburzenia hormonalne oraz niepłodność, zarówno wśród ludzi, jak i zwierząt.
Niestety, problem pozostaje daleki od rozwiązania. Z szacunków Waste to Energy International wynika, że oczyszczenie zapomnianych wysypisk w Europie kosztowałoby między 100 mld a 1 bln euro. Jak dotąd nie ma chęci ani środków, aby je podjąć.
Absolwentka Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, która oddała się pasji zgłębiania zagadek świata i pisania o nich. Specjalizuje się w ekologii, klimatologii i naukach przyrodniczo-naukowych. Żyje ponad granicami, dużo podróżuje, a w wolnym czasie pływa.
Opublikowany: 3 grudnia, 2025
- „UK and Europe’s hidden landfills at risk of leaking toxic waste into water supplies” Leana Hosea, Juliet Ferguson, https://www.theguardian.com/environment/2025/dec/02/uk-europe-hidden-landfill-leaking-toxic-waste-water-supplies, 3/12/2025;
- “‘I kept smelling a horrible nasty smell’: the risks of England’s old dumping grounds” Leana Hosea, https://www.theguardian.com/environment/2025/dec/02/i-kept-smelling-a-horrible-nasty-smell-the-risks-of-englands-old-dumping-grounds, 3/12/2025;
- “Europe’s toxic landfill crisis exposed in groundbreaking mapping project” Juliet Ferguson, https://www.investigate-europe.eu/posts/europes-toxic-landfill-crisis-exposed-in-groundbreaking-mapping-project, 3/12/2025;
- “European Landfill Mapp” Watershed, https://watershedinvestigations.com/find-out-whats-polluting-your-local-rivers-lakes-and-coast/, 3/12/2025;
