Boa tęczowy (Epicrates cenchria)

Wstęp

Gatunek węża z rodziny dusicieli (Boidae), znany z charakterystycznego, iryzującego połysku łusek, który nadał mu nazwę zwyczajową. Występuje w Ameryce Południowej, głównie na terenach wilgotnych, gdzie prowadzi skryty, nocny tryb życia. Uważany za jednego z najpiękniejszych węży świata.

Występowanie

Boa tęczowy zamieszkuje znaczną część Amazonii oraz regiony tropikalne Brazylii, Peru, Surinamu, Gujany i francuskiej Gujany. Preferuje wilgotne lasy deszczowe, bagna, okolice rzek i strumieni. Spotykany jest zarówno na terenach nizinnych, jak i podgórskich. Gatunek ten dobrze pływa i chętnie przebywa w pobliżu zbiorników wodnych. Część czasu spędza również wśród gęstej roślinności, w norach lub pod zwalonymi pniami.

Wygląd

Boa tęczowy osiąga długość od 120 do 180 cm, rzadziej do około 200 cm. Ciało ma masywne, elastyczne, zakończone stosunkowo krótkim ogonem. Jego cechą charakterystyczną jest wyjątkowy połysk łusek, które w świetle odbijają barwy tęczy dzięki mikroskopijnej strukturze rozszczepiającej światło.
Ubarwienie zależy od podgatunku, ale najczęściej składa się z pomarańczowego, brązowego lub ceglanego tła z ciemnymi, okrągłymi lub owalnymi plamami ułożonymi wzdłuż ciała. Głowa jest szeroka, lekko spłaszczona, z wyraźnymi liniami wzorów. Łuski są gładkie i połyskujące, co zwiększa atrakcyjność tego gatunku w terrarystyce.

Tryb życia i zachowanie

Boa tęczowy jest gatunkiem głównie nocnym. W dzień odpoczywa w kryjówkach, a aktywność wzrasta po zmroku. Jest dobrym wspinaczem, jednak większość życia spędza na ziemi. Poluje z zasadzki, polegając na swoim doskonałym węchu i termoreceptorach zlokalizowanych w jamkach wargowych, które pozwalają wykrywać ciepłokrwiste ofiary.

W sytuacji zagrożenia stara się unikać konfliktu, jednak potrafi syczeć, uderzać pyskiem lub zwijać się w ciasny kłąb.
W naturze boa tęczowy żyje średnio 15–20 lat. W warunkach hodowlanych, przy odpowiedniej opiece, może przeżyć ponad 25 lat.

Odżywianie

Boa tęczowy żywi się małymi ssakami, ptakami, nietoperzami, czasem gadami i płazami. Poluje, chwytając ofiarę zębami, a następnie owija się wokół niej, dusząc ją i połykając w całości. Młode osobniki preferują mniejsze zwierzęta, m.in. jaszczurki i gryzonie. Dorosłe polują rzadziej, ale na większe ofiary.

Rozmnażanie

Gatunek jest jajożyworodny. Do kopulacji dochodzi najczęściej w porze deszczowej. Samica rodzi od 10 do 30 młodych po ciąży trwającej około 6–8 miesięcy. Młode boa mają od 35 do 50 cm długości i od razu prowadzą samodzielne życie. Ich ubarwienie jest bardzo intensywne i wyróżnia je szczególnie silna iryzacja łusek.

Znaczenie dla człowieka

Boa tęczowy jest popularnym gatunkiem w terrarystyce ze względu na efektowny wygląd. Nie jest agresywny, jednak wymaga odpowiednich warunków środowiskowych: wysokiej wilgotności, regularnych zraszań oraz przestronnych terrariów. W ekosystemie pełni istotną rolę w regulowaniu populacji drobnych ssaków.

Ochrona

Status gatunku różni się w zależności od regionu, ale ogólnie nie jest uznawany za zagrożony. Lokalnie populacje mogą jednak spadać wskutek utraty siedlisk oraz nielegalnego odłowu. Gatunek objęty jest ochroną międzynarodową i znajduje się w załącznikach CITES, co reguluje handel osobnikami.

Ciekawostki

• Iryzacja łusek wynika z obecności mikroskopijnych warstw keratyny tworzących efekt pryzmatu.
• Nazwa „tęczowy” pojawia się w wielu językach ze względu na ten efekt optyczny.
• Mimo egzotycznego wyglądu gatunek jest uznawany za dość łagodny i stosunkowo łatwy w oswajaniu.
• Podgatunek Epicrates cenchria cenchria jest najbardziej znany w hodowli dzięki intensywnemu pomarańczowemu ubarwieniu.

Boa tęczowy – pytania i odpowiedzi

Czy boa tęczowy jest jadowity?

Nie, boa tęczowy nie posiada jadu. Zabija ofiary poprzez duszenie.

Czy boa tęczowy może żyć w terrarium domowym?

Tak, ale wymaga dużego terrarium, wysokiej wilgotności i odpowiedniej temperatury.

Dlaczego łuski boa tęczowego się błyszczą?

Iryzacja to efekt załamania światła na strukturze łusek, które działają podobnie jak pryzmat.

Czy boa tęczowy jest niebezpieczny dla człowieka?

Z reguły nie. Przy odpowiednim obchodzeniu się jest spokojnym wężem, choć jego siła wymaga ostrożności.

Jak długo żyje boa tęczowy?

Od 15 do 20 lat w naturze, a nawet ponad 25 lat w niewoli.