Mrówkojad czteropalczasty (Tamandua tetradactyla)

Wstęp

Mrówkojad czteropalczasty (Tamandua tetradactyla), nazywany również tamanduą południową, jest średniej wielkości ssakiem z rodziny mrówkojadowatych (Myrmecophagidae). Zamieszkuje lasy i zadrzewienia Ameryki Południowej, gdzie prowadzi głównie samotniczy tryb życia. Dzięki długiemu, lepkiego językowi oraz potężnym pazurom doskonale przystosował się do zdobywania mrówek i termitów. W przeciwieństwie do największego przedstawiciela swojej rodziny – mrówkojada olbrzymiego – świetnie wspina się po drzewach, wykorzystując chwytny ogon jako dodatkową podporę.

Wygląd

Mrówkojad czteropalczasty osiąga długość ciała od 45 do 88 cm, a jego ogon mierzy dodatkowo 40 –67 cm. Masa ciała wynosi zwykle od 3 do 8,5 kg. Samce są nieco większe od samic, choć różnice nie są wyraźne.

Najbardziej charakterystyczną cechą gatunku jest kontrastowe umaszczenie. Większość osobników ma jasnobeżowe lub żółtawe futro z dużą czarną „kamizelką”, obejmującą barki, grzbiet i boki ciała. Spotykane są jednak również osobniki niemal jednolicie jasne lub ciemniejsze, w zależności od regionu występowania.

Pysk jest silnie wydłużony i zakończony niewielkim otworem gębowym. Mrówkojad nie posiada zębów. Pokarm pobiera za pomocą długiego, bardzo ruchliwego języka, który może osiągać około 40 cm długości i pokryty jest lepką śliną.

Przednie kończyny wyposażone są w cztery palce, z których dwa zakończone są wyjątkowo dużymi, zakrzywionymi pazurami służącymi do rozrywania gniazd owadów oraz obrony. Chwytny, częściowo pozbawiony sierści ogon pomaga podczas wspinaczki i utrzymywania równowagi.

Występowanie

Mrówkojad czteropalczasty występuje na rozległym obszarze Ameryki Południowej. Jego zasięg obejmuje między innymi:
• Wenezuelę,
• Kolumbię,
• Gujanę,
• Surinam,
• Gujanę Francuską,
• Brazylię,
• Boliwię,
• Paragwaj,
• Urugwaj,
• północną Argentynę.

Zamieszkuje różnorodne środowiska:

• lasy deszczowe,
• lasy galeriowe,
• suche lasy tropikalne,
• sawanny,
• zarośla,
• tereny nadrzeczne.

Najczęściej przebywa na terenach bogatych w drzewa, które umożliwiają mu bezpieczne przemieszczanie się i odpoczynek.

Tryb życia i zachowanie

Mrówkojad czteropalczasty prowadzi samotniczy tryb życia. Największą aktywność wykazuje po zmroku oraz o świcie, choć w mniej uczęszczanych miejscach może być aktywny także w ciągu dnia.

Większość czasu spędza na poszukiwaniu kolonii mrówek i termitów. Potrafi sprawnie wspinać się po pniach i gałęziach, wykorzystując silne kończyny oraz chwytny ogon.

Nie buduje własnych schronień. Odpoczywa w dziuplach, zagłębieniach drzew lub w gęstej roślinności.mW razie zagrożenia staje na tylnych kończynach, opiera się ogonem o podłoże i używa potężnych pazurów do obrony. Może również wydzielać intensywnie pachnącą substancję z gruczołów odbytowych, odstraszając napastnika.

Odżywianie

Mrówkojad czteropalczasty jest wyspecjalizowanym owadożercą. Jego dieta obejmuje przede wszystkim:

• mrówki,
• termity,
• larwy owadów.

Jednego dnia może odwiedzić kilkadziesiąt gniazd owadów, z każdego pobierając niewielką ilość pokarmu. Dzięki temu nie niszczy całych kolonii, które mogą się odbudować. Długi język wysuwa nawet 150 razy na minutę, błyskawicznie zbierając owady z korytarzy mrowisk i termitier.

Rozmnażanie

Mrówkojady czteropalczaste rozmnażają się przez cały rok, choć szczyt rozrodu może różnić się w zależności od regionu. Ciąża trwa około 130-160 dni. Samica rodzi zwykle jedno młode, wyjątkowo dwa. Noworodek od pierwszych dni życia wspina się na grzbiet matki i podróżuje w ten sposób przez kilka miesięcy. Takie zachowanie zapewnia mu ochronę przed drapieżnikami oraz umożliwia naukę zdobywania pokarmu. Dojrzałość płciową młode osiągają zwykle po około dwóch latach.

Znaczenie w przyrodzie

Mrówkojad czteropalczasty odgrywa istotną rolę w regulowaniu liczebności mrówek i termitów. Dzięki temu wpływa na równowagę ekosystemów leśnych oraz sawann. Jest również elementem łańcucha pokarmowego. Młode osobniki mogą padać ofiarą dużych kotów, ptaków drapieżnych i węży, natomiast dorosłe dzięki silnym pazurom rzadko stają się łatwym łupem.

Zagrożenia i ochrona

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) klasyfikuje mrówkojada czteropalczastego jako gatunek najmniejszej troski (LC), jednak lokalne populacje są narażone na wiele zagrożeń.

Największe z nich to:

• wycinanie lasów,
• pożary sawann i lasów,
• śmiertelność na drogach,
• ataki psów,
• nielegalny handel dzikimi zwierzętami.

Na wielu obszarach gatunek objęty jest ochroną prawną i występuje w parkach narodowych oraz rezerwatach.

Ciekawostki

• Mrówkojad czteropalczasty nie posiada zębów – pokarm rozdrabniany jest dopiero w żołądku.
• Chwytny ogon działa jak piąta kończyna i znacznie ułatwia wspinaczkę po drzewach.
• Potrafi wykrywać kolonie owadów dzięki doskonale rozwiniętemu węchowi, który jest wielokrotnie czulszy od ludzkiego.
• Silne pazury są tak duże, że podczas chodzenia zwierzę stawia przednie łapy na zewnętrznych krawędziach dłoni, aby ich nie stępić.
• Długi język może być wysuwany nawet 150 razy w ciągu jednej minuty.

Mrówkojad czteropalczasty – pytania i odpowiedzi

Gdzie występuje mrówkojad czteropalczasty?

Naturalnie zamieszkuje Amerykę Południową – od Wenezueli po północną Argentynę i Urugwaj.

Czy mrówkojad czteropalczasty ma zęby?

Nie. Podobnie jak pozostałe mrówkojady jest całkowicie bezzębny.

Czym żywi się mrówkojad czteropalczasty?

Jego pokarm stanowią głównie mrówki, termity oraz ich larwy.

Czy potrafi wspinać się po drzewach?

Tak. Jest doskonałym wspinaczem i wykorzystuje chwytny ogon do utrzymywania równowagi oraz przytrzymywania się gałęzi.

Czy mrówkojad czteropalczasty jest niebezpieczny dla człowieka?

Na co dzień unika ludzi. W sytuacji zagrożenia może jednak skutecznie bronić się potężnymi pazurami, dlatego nie należy próbować go chwytać ani płoszyć.