Gatunek nieumyślnie zawleczony. W jaki sposób stonka ziemniaczana opanowała świat?
Historia stonki ziemniaczanej (Leptinotarsa decemlineata) pokazuje, jak działalność człowieka może nieświadomie przyczynić się do rozprzestrzeniania gatunków na ogromną skalę. Dziś owad ten jest jednym z najbardziej znanych szkodników upraw ziemniaka, jednak jego początki były znacznie skromniejsze.
W 1824 roku amerykański entomolog Thomas Say opisał niewielkiego chrząszcza występującego na południowym zachodzie Ameryki Północnej. Zauważył, że na pokrywach skrzydeł znajduje się dziesięć charakterystycznych czarnych pasów, dlatego nadał mu nazwę Leptinotarsa decemlineata (od łacińskich słów decem – dziesięć oraz linea – linia).
Naturalne środowisko stonki ziemniaczanej
Pierwotnie stonka ziemniaczana żywiła się dziko rosnącymi roślinami psiankowatymi, przede wszystkim psianką kolczastą (Solanum rostratum), znaną w Ameryce Północnej jako buffalobur. Owad występował na stosunkowo niewielkim obszarze południowo-zachodniej części kontynentu.
Wraz z rozwojem osadnictwa europejskiego oraz budową szlaków handlowych rozprzestrzeniały się również rośliny będące pokarmem chrząszcza. Dzięki temu stonka stopniowo docierała na nowe obszary, między innymi do stanów Kansas i Nebraska.
Jak stonka ziemniaczana przeniosła się na ziemniaki?
Przełom nastąpił w połowie XIX wieku, gdy osadnicy zaczęli zakładać plantacje ziemniaka w rejonie Kolorado. Około 1855 roku stonka po raz pierwszy zetknęła się z nową rośliną żywicielską. Okazało się, że ziemniak stanowi dla niej doskonałe źródło pokarmu.
Chrząszcz bardzo szybko przystosował się do nowych warunków i rozpoczął ekspansję na niespotykaną wcześniej skalę. Liczebność populacji była tak duża, że opisywano przypadki masowych nalotów owadów na plaże i tereny miejskie. Według relacji z epoki warstwa rozgniecionych chrząszczy bywała tak gruba, że utrudniała poruszanie się pojazdów.
Jak stonka ziemniaczana trafiła do Europy?
Za najbardziej prawdopodobną przyczynę pojawienia się stonki ziemniaczanej w Europie uznaje się przypadkowe zawleczenie owadów wraz z transportami żywności lub ziemniaków. Pierwsze europejskie obserwacje pochodzą z 1876 roku z niemieckiej Bremy. Wkrótce później chrząszcza odnotowano również w Liverpoolu i Rotterdamie.
Prawdziwa ekspansja rozpoczęła się jednak podczas I wojny światowej. Stonka zadomowiła się we Francji, skąd stopniowo rozprzestrzeniła się do Belgii, Holandii oraz Hiszpanii.
Kiedy stonka ziemniaczana pojawiła się w Polsce?
Na ziemiach polskich stonka ziemniaczana pojawiła się prawdopodobnie w ostatnich latach II wojny światowej. Według części badaczy owady mogły zostać zawleczone wraz z transportami ziemniaków przeznaczonych dla wojsk niemieckich. Po wojnie liczba ognisk występowania szybko rosła. Charakterystyczny pasiasty chrząszcz stał się jednym z najgroźniejszych szkodników polskich upraw ziemniaka.
Dlaczego stonka jest tak skuteczna?
Sukces stonki ziemniaczanej wynika z jej ogromnego potencjału rozrodczego. Jedna samica może złożyć od 400 do nawet 2000 jaj. Larwy przechodzą cztery stadia rozwojowe, intensywnie żerując na liściach ziemniaka. Dorosłe chrząszcze potrafią zimować w glebie na głębokości od 15 do 25 cm, a część osobników pozostaje w stanie spoczynku nawet przez dwie zimy. W cieplejszych regionach świata stonka może wydać nawet cztery pokolenia rocznie. W Polsce zazwyczaj rozwija się jedno pokolenie w ciągu roku.
Inwazja, której trudno zatrzymać
Mimo dziesięcioleci walki z tym szkodnikiem całkowite wyeliminowanie stonki ziemniaczanej okazało się niemożliwe. Owad szybko przystosowuje się do nowych warunków i wykazuje dużą odporność na stosowane metody zwalczania. Historia stonki ziemniaczanej jest jednym z najbardziej znanych przykładów niezamierzonego zawleczenia gatunku przez człowieka. Pokazuje również, jak niewielkie zmiany w środowisku mogą doprowadzić do globalnej ekspansji organizmu, który pierwotnie występował jedynie na ograniczonym obszarze Ameryki Północnej.
Dziennikarz portalu Ekologia.pl
Opublikowany: 4 czerwca, 2011 | Zaktualizowany: 15 czerwca, 2026
Niesamowite. A jednak z USA pochodzą te piekielniki.
prosty sposob sadzic kartofle latem niech zejda lodygi i liscie w styczniu wtedy zlapie mroz stonka padnie kartofla nic nie bedzie bo w ziemi a w lutym mozna zbierac plony prosto i ekologicznie
“Z jaj rozwijają się cztery rodzaje larw-” raczej rozwija się jeden rodzaj przechodzący przez cztery stadia rozwojowe
Fajne☺
Jednak nie.