Definicja pojęcia:

przyroda

Przyroda - całość materii ożywionej i nieożywionej, uwzględniające również ciała kosmiczne i zjawiska fizyczne, między innymi oddziaływania elementów materii na siebie oraz odbywający się wśród nich przepływ energii. Przyrodą nie są materialne wytwory ludzi, aczkolwiek świat przyrody to równocześnie świat człowieka, który pozostaje jej równorzędnym elementem.

Przyroda (łac. natura) to synonim natury, jak i wszechświata. Odnosi się do materii i energii kształtujących otaczającą nas rzeczywistość. Przyrodę zasadniczo dzielimy na ożywioną i nieożywioną.

Przyroda nieożywiona – wszystkie czynniki abiotyczne, które kształtują przestrzeń bytowania organizmów żywych. Są niezbędne dla ich funkcjonowania i rozwoju. Zaliczamy do nich wody powierzchniowe i podziemne, ukształtowanie powierzchni terenu, panujący na danym obszarze klimat (temperatura, wilgotność powietrza, wiatry, nasłonecznienie, opady i ciśnienie atmosferyczne, wyładowania atmosferyczne), podłoże skalne, a także chemiczny skład wód i atmosfery.

Przyroda ożywiona – wszystkie elementy biotyczne, czyli organizmy żywe, zarówno rośliny, zwierzęta, jak i bakterie, wirusy, grzyby. Obieg materii i energii zachodzący w przyrodzie ożywionej warunkuje podstawowe procesy i funkcje życiowe, tak mikroorganizmów, jak i zwierząt – oddychanie, odżywianie, rozmnażanie, ruch czy metabolizm.
Góry i gleba
fot. pixabay.com
Szczególnym elementem świata przyrodniczego, leżącego na granicy sfery przyrody ożywionej i nieożywionej jest gleba. Skały wraz z glebą tworzą skorupę ziemską.

Elementy przyrody pozostają w stałych zależnościach i oddziałują na siebie. Te oddziaływania również mieszczą się w ramach pojęcia przyroda.

W najprostszym ujęciu przyroda rozumiana jest jako świat zwierzęcy i roślinny wraz z krajobrazem. Przyroda to jednak również krążąca w przestrzeni energia, upływający czas, ciała stałe, ciecze i gazy. To także matematycznie sformułowane prawa ruchu. Zalicza się do niej wszystko to, co zostało stworzone siłami natury, bez ingerencji człowieka. Środowisko przyrodnicze (środowisko naturalne) to zatem dzieło przyrody i krążącej w niej energii, nie zaś dzieło pracy ludzkiej. Środowiska naturalnego nie należy utożsamiać z pojęciem środowisko, także jeśli mowa jest o kwestiach ochrony środowiska. To ostatnie pojęcie odnosi się bowiem nie tylko do przyrody ożywionej, nieożywionej i krajobrazu, ale również do materialnych osiągnięć człowieka. Elementy kształtujące środowisko jako takie i przedmioty ochrony środowiska wykraczają zatem poza zbiór elementów świata przyrodniczego (przyrody).
Człowiek i przyroda
fot. pixabay.com
Miejsce człowieka w przyrodzie

Człowiek jest elementem przyrody, także jeśli żyje w przestrzeni silnie zurbanizowanej i stechnicyzowanej. Wszak nawet w takim otoczeniu oddycha tlenem i czerpie pożywienie z natury, oddaje też przyrodzie swoją energię i wchodzi w interakcje z innymi, równorzędnymi elementami środowiska przyrodniczego.

Ponieważ przyroda to wszechświat, człowiek jest jej częścią – pozostaje bowiem pod wpływem zjawisk, które dziejąc się nawet w znacznym oddaleniu, mają znaczenie dla jego funkcjonowania, choć może ono nie być odczuwalne bezpośrednio i od razu. Natura to czynnik, który ma największe znaczenie dla rozwoju i życia człowieka, również w kontekście społecznym. Historia ludzkości od początku była determinowana i kształtowana przez przyrodę. Weźmy za przykład choćby wielkie starożytne kultury, które powstały nie gdzie indziej, jak w rejonach dających dostęp do niezbędnej do życia i rozwoju wody, czyli w deltach wielkich rzek.

Człowiek podlega odwiecznym i uniwersalnym prawom przyrody. Nie istnieje ponad nią, a destrukcyjny wpływ ludzkiej działalności ma odzwierciedlenie również w jego codziennym życiu. Człowiek jest jednak również beneficjentem przyrody i użytkuje ją poprzez przemysł, handel, górnictwo, łowiectwo czy rekreację.

W ujęciu naukowym, przyroda pozostaje głównym obiektem analiz filozofii przyrody oraz nauk przyrodniczych.
wieża szybowa
fot. pixabay.com
Filozofia przyrody – pierwsza i jedna z najistotniejszych gałęzi filozofii starożytnej. Podejmuje rozważania na temat natury czasu i natury przestrzeni (także kwestii ich nieskończoności), analizuje prawidłowości zachodzące w świecie przyrody, skupia się nad zagadnieniem elementarnych składników materii.

Filozofia przyrody czerpie z nauk empirycznych, prezentuje podejście holistyczne i stara się wyjaśnić zasady funkcjonowania wszechświata. Arystoteles pojmował przyrodę jako twór substancjonalny i dynamiczny i nieustannie się rozwijający. Ta gałąź filozofii wydaje się wyjątkowo ważna w dobie kryzysu ekologicznego.

Definicję pojęcia przyroda nakreśla też zakres nauk przyrodniczych, zajmujących się analizowaniem różnych zjawisk oraz aspektów świata materii ożywionej i nieożywionej. Do nauk przyrodniczych zaliczamy nauki biologiczne, naukę o Ziemi, chemię, fizykę i astronomię.
astronomia
fot. pixabay.com

Bibliografia

  1. B. Dobrzańska, G. Dobrzański, J. Kiełczewski; “Ochrona środowiska przyrodniczego”; PWN, Warszawa 2008;
  2. A.S. Pullin; “Biologiczne podstawy ochrony przyrody”; PWN, Warszawa 2004;
  3. K. Rogatka, S. Środa-Murawska, J. Biegańska, E. Grzelak-Kostulska, J. Chodkowska-Miszczuk; “Środowisko przyrodnicze a planowanie przestrzenne”; Nierówności społeczne a wzrost gospodarczy, nr 43, 3/2015;
Legenda. Pokaż objaśnienia oznaczeń i skrótów
Szukaj
Oceń stronę
Ocena: 4.7
Wybór wg alfabetu:
a b c ć d e f g h i j k l ł m n o q p r s ś t u v w x y z ż ź
Pasaż zakupowy