Najczęstsze problemy w uprawie pomidorów – jak je rozpoznać?
Czerwone, soczyste, aromatyczne – pomidory to ulubieniec ogrodników uprawiany w szklarniach, pod folią, na zagonach, ale i na balkonie. Jako gatunek pochodzący z Ameryki Południowej ma jednak swoje kaprysy i może przysparzać zmartwień z powodu chorób, niedoborów i szkodników. Naucz się rozpoznawać problemy w uprawie pomidorów i ciesz się latem pełnym sosów i sałatek.
Pomidory to ciepłolubne pnącza, które potrzebują dużo słońca, umiejętnego przycinania, a także starannie dobranych dawek wody i nawozu. Błędy w uprawie pomidorów dają się dość szybko we znaki i mogą pozbawić nas sezonowej urody. Stąd tak ważne jest rozpoznawanie pierwszych symptomów stresu i odpowiednio szybkie reagowanie.
Objawy niedoborów w uprawie pomidorów
Zwijanie się liści sadzonek pomidorów może sygnalizować problem najbłahszy z możliwych – niedostatek wody. Rośliny reagują już po kilku dniach suszy, a przy dłuższym zaniedbaniu zaczynają więdnąć. Wówczas na pomoc może już być zbyt późno. Dlatego tak istotne jest regularne podlewanie, idealnie za pomocą nawadniania kropelkowego (bez moczenia liści!). Więdnięcie bywa też objawem zbyt dużych wahań temperatury, które dotyczą głównie krzaczków uprawianych bez osłony.
Problemy w uprawie pomidorów mogą jednak również wynikać z niedostatecznej podaży makro i mikroelementów. Winą może być zła jakość podłoża lub nieodpowiednie nawożenie. W szczególności roślinom doskwiera czasami niedostatek:
- azotu objawiający się żółknięciem najstarszych liści i zahamowaniem wzrostu (Uwaga: nadmiar azotu może dawać podobne symptomy;
- fosforu, przy którym liście młodych sadzonek robią się fioletowe, a u starszych roślin przebarwiają się spody liści;
- potasu objawiający się żółknięciem brzegów liści; z czasem zaczyna obumierać tkanka między nerwami, a wierzchołki owoców pozostają żółte i nie czerwienieją;
- magnezu, łatwy do zidentyfikowania po liściach żółknących w taki sposób, że tylko siatka unerwienia pozostaje widocznie zielona; w końcu rozwija się nekroza;
- manganu, przy którym żółkną wierzchołki liści;
- wapnia, czyli tzw. sucha zgnilizna wierzchołkowa owoców, która zgodnie z nazwą dotyka wierzchołków pomidorów; czarne zmiany pojawiają się również w miąższu;
- żelaza, objawiający się żółknięciem przestrzeni między nerwami, najpierw na młodych liściach.
Żółknięcie tkanki liści między nerwami bywa symptomem niedoborów mineralnych u pomidorów, fot. Torruzzlo/Shutterstock
Choroby grzybowe pomidorów
Nie wszystkie problemy w uprawie pomidorów można zrzucić na karb zaniedbań. Jedną z największych bolączek ogrodników są choroby wywołane patogenami grzybowymi, które mogą co prawda być konsekwencją nieprawidłowych warunków uprawy (zbyt dużo wilgoci na liściach, mała cyrkulacja powietrza), ale niestety nie dają się łatwo rozwiązać za pomocą nawozów.
Do najczęstszych grzybowych chorób pomidorów należy sucha zgnilizna liści wywołana przez grzyby z rodzaju Alternaria. Pierwsze objawy obejmują duże brunatne plamy (wyraźnie ograniczone nerwami) na dolnych liściach, które stopniowo zwijają się i obumierają. Może dojść do opadania kwiatów oraz rozwoju gnijących, czarniawych plam na owocach.
Z kolei septorioza pomidorów objawia się drobnymi żółtymi plamami, które pojawiają się na liściach, pędach, a nawet owocach. Z czasem zmieniają barwę na brunatnoszarą, a owoce całkiem usychają. Szare, czerniejące plamy pojawiające się głównie na brzegach i wierzchołkach zwiastować mogą również grzybową zarazę ziemniaczaną, która atakuje również pomidory. Liście nabierają w końcu wyglądu poparzonych, a na zielonych owocach rozwijają się duże, brunatne i twarde w dotyku plamy.
Problemów ogrodnikom przysparza również mączniak prawdziwy wywołany przez grzyba Euoidium lycopersici i atakujący przede wszystkim rośliny w szklarniach i tunelach foliowych. Łatwo go rozpoznać po białym, mączystym nalocie, który pojawia się na liściach, a z czasem prowadzi do ich zamierania. Niestety, patogen łatwo przemieszcza się między krzakami.
Na uwagę zasługuje również zgorzel podstawy łodygi pomidora zawiniona grzybem Didymella lycopersici. W tym przypadku pierwsze objawy w postaci plam pojawiają się na łodydze, która w końcu kurczy się i pęka. Z czasem patogen atakuje też owoce, powodując tzw. brunatną zgniliznę. Łodygi poraża także szara pleśń, która z czasem atakuje owoce pozostawiając na nich brunatne plamy. Pomidory gniją i opadają.
Z chorobami grzybowymi można dość skutecznie walczyć opryskami na bazie fungicydów. Ważne jest, aby dobrać optymalny preparat i zareagować odpowiednio szybko.
Tabela przedstawiająca problemy najczęściej trapiące pomidory w Polsce; opracowanie własne
Problemy w uprawie pomidorów: choroby bakteryjne i wirusowe
Grzyby nie są jedynym wrogiem pomidorów. Bakteryjna cętkowatość pojawia się często już na etapie rozsady i może ograniczać płodność krzewów lub całkiem je wyniszczać. Wywołana bakterią Pseudomonas syringae przejawia się brązowymi lub czarnymi plamami. Nie są one wielkie, ale mają tendencję do zlewania się w całość i powodują wówczas zamieranie liści.
Niebezpieczny jest również rak bakteryjny pomidora wywołany przez drobnoustroje Corynebacterium michiganense subsp. michiganensis, które przenoszone są w nasionach. Rozpoznać go można po więdnących, zwijających się do góry liściach i białych pęcherzach, które z czasem brązowieją.
Niestety, brakuje skutecznych środków do zwalczania bakteryjnych chorób pomidora, więc najlepszą ochroną jest zapobieganie. Warto więc wysiewać jedynie zdezynfekowane nasiona, a na etapie rozsady spryskiwać je preparatami miedziowymi.
Trudne do zwalczania są również choroby wirusowe, z których najwięcej szkód powoduje brązowa plamistość liści pomidora (TSWV). Przenoszą ją często wciornastki, ale źródłem zakażenia mogą być również chwasty. Objawy obejmują zniekształcenie liści z wykruszającymi się plamami oraz brązowe zmiany na samych owocach.
Mączliki na liściach pomidorów, fot. Tomasz Klejdysz/Shutterstock
Szkodniki na pomidorach – jak je rozpoznać?
Apetyt na aromatyczne liście pomidorów wykazuje również cały szereg szkodników, które, jak wspomnieliśmy powyżej, mogą nie tylko niszczyć, ale i roznosić patogeny chorobotwórcze. Aby prawidłowo zidentyfikować wroga najlepiej jest złapać go na gorącym uczynku i obejrzeć pod lupą – objawy na roślinie bywają bowiem mało specyficzne.
Do najczęściej występujących szkodników na pomidorach należą:
- mszyce – drobne zielone insekty z wyraźnymi nóżkami;
- stonka ziemniaczana – pasiate chrząszcze oraz ich pomarańczowe larwy;
- przędziorki – widoczne tylko pod lupą, często towarzyszy im pajęczyna;
- wciornastki – małe, przecinkowate owady w kolorze czarnym lub pomarańczowym;
- mączliki – małe, białe muszki, których larwy widać na spodzie liści;
- miniarki – przeźroczyste larwy o długość 1 mm, które drążą w liściach tunele;
- gąsienice piętnówki brukiewki oraz błyszczki jarzynówki – zjadają całe liście, ale także wygryzają dziury w owocach; są zielonawe i mają długość ok. 4 cm.
Zaatakowane przez szkodniki liście stają się zniekształcone, a często wręcz podziurawione. W rezultacie roślina słabnie, a owocowanie jest znacznie uboższe. Dlatego w przypadku zaobserwowania obecności intruzów, należy jak najszybciej sięgnąć po środki ochrony – najpierw warto dać szansę tym naturalnym, np. na bazie olejku eterycznego z drzewa neem. Wysoką skuteczność w przypadku mączlików czy mszyc wykazują również żółte tablice lepowe.
Problemy w uprawie pomidorów – pytania i odpowiedzi
Dlaczego u pomidorów zwijają się liście?
Zwijanie się ku górze sugeruje nadmiar słońca, podczas gdy zwijanie w dół bywa oznaką przedobrzenia z nawozem azotowym. Skręcanie się wzdłuż nerwu może być objawem raka pomidora.”
Czemu pomidory usychają?
Usychanie może być wynikiem niedostatku wody i składników odżywczych, nadmiarem azotu oraz chorób wirusowych.
Czemu pomidory nie czerwienieją?
Brak koloru na pomidorach może być oznaką niedoboru potasu, niedostatku światła, jak również zbyt wysokiej temperatury. Przyczyną bywa również nadmierne rozkrzewienie.
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)
- „Tomatoes: leaf problems” RHS, https://www.rhs.org.uk/problems/tomatoes-leaf-problems, 5/06/2024;
- “Disorders of Tomato Leaves” Texas A&M Agrilife Exension, https://aggie-horticulture.tamu.edu/vegetable/problem-solvers/tomato-problem-solver/leaves/, 5/06/2024;
- “Key to Common Problems of Tomatoes” University of Maryland Extension, https://extension.umd.edu/resource/key-common-problems-tomatoes/, 5/06/2024;
- “Tomato foliage problems” Missouri Botanical Gardens; https://www.missouribotanicalgarden.org/gardens-gardening/your-garden/help-for-the-home-gardener/advice-tips-resources/visual-guides/tomato-foliage-problems, 5/06/2024;
- “17 Tomato Diseases: Identification, Treatment and Prevention” Barbara Gillette, https://www.thespruce.com/identify-treat-prevent-tomato-diseases-7153094, 5/06/2024;
