Cuchnący owad, który pcha się do domów: tarczówka marmurkowata atakuje
Jesienią owady zaczynają poszukiwać schronienia przed mrozem. Tarczówka marmurkowata, inwazyjny szkodnik z Azji, ze szczególną lubością zakrada się do ludzkich domostw. Jej znakiem rozpoznawczym jest wyjątkowo nieprzyjemny zapach wydobywający się z gruczołów umieszczonych między odnóżami. Niestety, tarczówka marmurkowata nie tylko cuchnie, ale także skutecznie niszczy zieleń w ogrodzie!
Tarczówka marmurkowata – co to za owad?
W Polsce tarczówka marmurkowata (Halyomorpha halys) pojawiła się po raz pierwszy w 2018 r. W Europie obserwowana jest jednak znacznie dłużej, od Włoch i Francji, po północne Niemcy, Belgię i Holandię. Ten gatunek pluskwiaka oryginalnie pochodzi z Azji (m.in. Chin, Japonii i Korei) i najprawdopodobniej został rozwleczony po świecie w ramach eksportu towarów rolniczych, zwłaszcza warzyw i owoców. Od 2001 r. tarczówka rozprzestrzenia się również w Stanach Zjednoczonych.
Dorosła postać owada poniekąd przypomina występującego naturalnie w Polsce dzidosza mglistego (Rhaphigaster nebulosa), również należącego do rodziny tarczówkowatych. Jest jednak nieco większa (do 17 mm na długość, 7-10 mm na szerokość), a przede wszystkim wyróżnia się charakterystycznym marmurkowatym deseniem w kolorach brązu, miedzi, szarości i czerwieni. Spód jest znacznie jaśniejszy, a odnóża i czułki obrączkowane. Stadia larwalne tarczówki są ciemniejsze, prawie czarne, z wyraźnymi czerwonymi i pomarańczowymi znaczeniami.
Stadium larwalne tarczówki marmurkowatej, źródło: Judy Gallagher, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
Tarczówka marmurkowata jako szkodnik upraw
Nieproszony gość z Azji zyskał sobie bardzo niepochlebną renomę w rolnictwie, ogrodnictwie i sadownictwie – przestrzega przed nim krajowy Instytut Ogrodnictwa PIB, choć jak dotąd gatunek nie podlega obowiązkowi zwalczania w Polsce. Sytuacja może się jednak zmienić, gdyż tarczówki marmurkowate zagrażają już uprawom na całym świecie, pasożytując na ponad 170 gatunkach roślin, w tym drzewach i krzewach owocowych, warzywach i krzewach ozdobnych.
W jaki sposób tarczówka marmurkowata zagraża roślinom? W przeciwieństwie do wspomnianego wyżej dzidosza, który wyświadcza ludziom przysługę, odżywiając się innymi owadami, tarczówka wysysa soki z liści, łodyg, kwiatów i owoców. W rezultacie powoduje przebarwienia, a następnie nekrozę tkanek i silne porażenie owoców.
Straty w uprawach z powodu inwazji tarczówki marmurkowatej są niestety ogromne – we północnych Włoszech oszacowano je na 40-100% plonów. W Stanach Zjednoczonych tylko w 2010 r. sadownicy w regionie środkowo-atlantyckim stracili 37 mln dolarów. Ciężar ekonomiczny wiąże się nie tylko z niskimi plonami warzyw i owoców, ale również koniecznością wdrażania szerokich programów zwalczania uporczywej tarczówki, zwykle za pomocą pestycydów.
Tabela przedstawiająca gatunki, którymi żywi się tarczówka marmurkowata; opracowanie własne na podst. danych Instytutu Ogrodnictwa – PIB
Tarczówka marmurkowata w domu – skąd się bierze?
Samice tarczówki marmurkowatej składają jasnozielone jajeczka na spodach liści w skupiskach po 28 sztuk. Z czasem jajeczka robią się białe, po czym wykluwają się z nich larwy, które przechodzą pięć stadiów, nim staną się z nich dorosłe owady. Przed nadejściem zimy dojrzałe już tarczówki zaczynają poszukiwać kryjówek przed mrozem. Chętnie korzystają z otwartych okien i drzwi, aby dostać się do ludzkich domów, gdzie kuszą je aromaty owoców i warzyw.
Nikt oczywiście nie lubi mieć w pod własnym dachem kolonii insektów, ale tarczówki są o tyle nieprzyjemne, że w poczuciu zagrożenia wydzielają wspomniany na wstępie toksyczny zapach, który ma je bronić przed ptakami i jaszczurkami. Niestety, wspólne bytowanie w jednym domu z człowiekiem stwarza sporo okazji do „cuchnięcia”, co może bardzo negatywnie wpłynąć na jakość życia.
W czasie zimy tarczówki na szczęście się nie rozmnażają i praktycznie nie odżywiają, chowają się raczej w szparach i dziurach, framugach okien czy wokół świateł – preferują miejsca chłodne i wysoko zlokalizowane. Gdy zapalimy światło, można często usłyszeć ich głośne bzyczenie. Tak naprawdę tarczówki uaktywniają się jednak dopiero wiosną i wówczas próbują wydostać się na zewnątrz.
Warto podkreślić, że tarczówki nie wyrządzają ludziom ani zwierzętom domowym żadnej krzywdy i nie powodują materialnych zniszczeń. Ich obecność we wnętrzach jest jednak nieprzyjemna z powodów estetycznych i zapachowych.
Jajeczka tarczówki, z których wykluwają się larwy, źródło: David R. Lance, USDA APHIS PPQ, CC BY 3.0, via Wikimedia Commons
Zwalczanie tarczówki marmurkowatej
Inwazji tarczówki marmurkowatej w domu najlepiej jest zapobiegać instalując moskitiery na oknach i drzwiach oraz uszczelniając wszelkie szczeliny i szpary, które mogłyby posłużyć im za schronienie. Gdy już się zalęgną, można przeszkodzić ich egzystencji regularnie sprzątając, zwłaszcza zatłoczone przestrzenie strychów, garderob czy spiżarni. Owady szczególnie chętnie kryją się w stertach starych tekstyliów, które najlepiej jest szczelnie zamykać lub… wyrzucać.
Wśród naturalnych metod aktywnie zwalczających tarczówki marmurkowate poleca się roztwór wody z mydłem lub płynem do mycia naczyń (w proporcji 180 ml detergentu na 1 litr wody) lub roztwór wody z suszonym czosnkiem (2 łyżeczki czosnku na 2 szklanki wody) do spryskiwania potencjalnych kryjówek. Alternatywna metoda obejmuje ustawianie misek lub słoików z mydlinami pod źródłami światła – tarczówki dają się dość łatwo skusić i wpadają do roztworu, nie mogąc się już z niego wydostać. Duże widoczne skupiska można też usuwać za pomocą odkurzacza.
Użycie środków insektobójczych na tarczówki marmurowate we wnętrzach nie jest jednak zalecane, zarówno z powodu ewentualnej toksyczności dla ludzi, jak i braku udowodnionej skuteczności. Naturalne pestycydy na bazie pyretryny mogą jednak wspomóc walkę ze szkodnikiem w ogrodzie, gdzie brak interwencji można słono przypłacić zmniejszonym urodzajem.
Tarczówka marmurkowata – pytania i odpowiedzi
Czy tarczówka marmurkowata gryzie?
Nie, tarczówka marmurkowata nie gryzie ludzi ani zwierząt.
Jak długo żyje tarczówka marmurkowata?
Pojedynczy owad żyje przeciętnie 6-8 miesięcy, w zależności od podaży żywności i obecności drapieżników w otoczeniu.
Czy tarczówka marmurkowata lata?
Tak, tarczówka posiada skrzydła i może przelatywać nawet kilka kilometrów od miejsca zimowania.
Absolwentka Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, która oddała się pasji zgłębiania zagadek świata i pisania o nich. Specjalizuje się w ekologii, klimatologii i naukach przyrodniczo-naukowych. Żyje ponad granicami, dużo podróżuje, a w wolnym czasie pływa.
Opublikowany: 2 grudnia, 2024 | Zaktualizowany: 29 lipca, 2025
- „Halyomorpha halys” EPPO global Database, https://gd.eppo.int/taxon/HALYHA, 30/10/2024;
- “Brown Marmorated Stink Bug” National Invasive Species Information Center U.S. Department of Agriculture, https://www.invasivespeciesinfo.gov/terrestrial/invertebrates/brown-marmorated-stink-bug, 30/10/2024;
- “Brown marmorated stink bug, Halyomorpha halys (Stål), genome: putative underpinnings of polyphagy, insecticide resistance potential and biology of a top worldwide pest” Michael E. Sparks i in., https://bmcgenomics.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12864-020-6510-7, 30/10/2024;
- “Halyomorpha halys (brown marmorated stink bug)”, T. C Leskey i in., https://www.cabidigitallibrary.org/doi/full/10.1079/cabicompendium.27377, 30/10/2024;
- “Brown Marmorated Stink Bug” UC IPM, https://ipm.ucanr.edu/PMG/PESTNOTES/pn74169.html, 30/10/2024“Brown Marmorated Stink Bug” UC IPM, https://ipm.ucanr.edu/PMG/PESTNOTES/pn74169.html, 30/10/2024;
