Jak największa wyspa świata kurczy się, rośnie i przesuwa na mapie Ziemi
Grenlandia – największa wyspa świata, kojarzona z bezkresnymi połaciami lodu i surowym pięknem Arktyki – skrywa geologiczną tajemnicę. Od tysięcy lat dosłownie zmienia swój kształt. Choć brzmi to jak fantastyka naukowa, w rzeczywistości to efekt nieustającej gry sił między lodem, skałą i wnętrzem planety.
Około 20 tysięcy lat temu, w szczycie ostatniej epoki lodowcowej, Grenlandia była przygnieciona gigantyczną masą lodu. Kiedy klimat zaczął się ocieplać, lodowiec stopniowo topniał, a wraz z nim znikał ciężar, który przez tysiąclecia naciskał na skorupę ziemską.
Ten proces – znany jako izostatyczne podnoszenie się lądu – sprawia, że podłoże pod Grenlandią powoli unosi się niczym gąbka, z której ubyło wody. Ale równocześnie deformuje się ono w skomplikowany sposób: część wyspy rozciąga się i wypiętrza, inne obszary kurczą i zapadają.
Jak tłumaczy Danjal Longfors Berg z Duńskiego Uniwersytetu Technicznego i Laboratorium Napędu Odrzutowego NASA, „Grenlandia staje się nieco mniejsza, choć w niektórych miejscach obserwujemy wręcz przeciwny efekt — wzrost powierzchni w wyniku unoszenia się skorupy”.
Co ciekawe, Grenlandia nie tylko się odkształca, ale też przesuwa. W ciągu ostatnich 20 lat naukowcy zarejestrowali, że cała wyspa przesunęła się w kierunku północno-zachodnim o około 2 centymetry rocznie. To z pozoru niewielka wartość, ale w skali geologicznej – imponująca.
Zmiany te są efektem działania sił, które kształtują całą planetę. Grenlandia spoczywa na płycie północnoamerykańskiej, jednym z ogromnych bloków skorupy ziemskiej, które powoli „płyną” po gorącym, półpłynnym płaszczu Ziemi. To właśnie ta powolna, ale nieustanna dynamika sprawia, że wyspa zmienia swoje położenie i kształt.
Aby uchwycić te ruchy, badacze przeanalizowali dane z 58 stacji GPS rozmieszczonych wokół wyspy. Dzięki precyzyjnym pomiarom z ostatnich 20 lat oraz modelom geologicznym obejmującym aż 26 tysięcy lat historii, udało się zrekonstruować nie tylko obecne przemieszczenia, ale też zrozumieć ich przyczyny.
Wyniki zaskoczyły naukowców. „Zakładano, że Grenlandia głównie się rozciąga w wyniku topnienia lodu. Okazało się jednak, że są też obszary, w których wyspa się ściska i kurczy” – mówi Berg.
To oznacza, że mapa Grenlandii wcale nie jest tak stała, jak mogłoby się wydawać. Jej linie brzegowe, choć dla oka człowieka nieruchome, w rzeczywistości „oddychają” w rytm lodu i skały.
Jak długo jeszcze potrwa ten taniec ziemi i lodu? Naukowcy ostrzegają, że tempo zmian może przyspieszyć wraz z dalszym ociepleniem klimatu i intensywnym topnieniem pokrywy lodowej. Wtedy geologiczne ruchy Grenlandii staną się jeszcze bardziej zauważalne.
Nowe badanie zostało opublikowane w czasopiśmie „Journal of Geophysical Research: Solid Earth”
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 17 października, 2025
