Spadające gwiazdy w sierpniu. Perseidy najciekawszym zjawiskiem lata
Dlaczego warto spędzić letnie noce pod gołym niebem? To przede wszystkim okazja na obserwację jednego z najpiękniejszych i najbardziej znanych zjawisk astronomicznych lata – roju Perseidów, który co roku w sierpniu zapewnia spektakularny pokaz „spadających gwiazd”. Maksimum aktywności Perseidów, przypadające zazwyczaj między 10 a 14 sierpnia, to moment, gdy na niebie można zobaczyć nawet ponad 100 meteorów na godzinę pod idealnymi warunkami. Dlatego warto przygotować wygodne miejsce do obserwacji, np. leżak lub karimatę, i wybrać się w ciche, ciemne miejsce, z dala od miejskich świateł.
- Czym są Perseidy?
- Perseidy w mitologii
- Perseidy – gdzie patrzeć?
- Kiedy obserwować Perseidy?
- Największy „deszcz meteorów” w Polsce
- Najczęściej zadawane pytania o Perseidach
- Czym są Perseidy?
- Kiedy można obserwować Perseidy?
- Gdzie najlepiej obserwować Perseidy?
- Czy do obserwacji Perseidów potrzebny jest teleskop lub lornetka?
- Dlaczego Perseidy nazywane są „Łzami św. Wawrzyńca”?
- Co to jest radiant Perseidów?
- Jak przygotować się do obserwacji Perseidów?
- Czy „spadające gwiazdy” to naprawdę gwiazdy?
Czym są Perseidy?
Rój Perseidów można obserwować każdego lata pod koniec lipca i w sierpniu. To właśnie wtedy Ziemia przechodzi w pobliżu orbity komety Swift-Tuttle, która została odkryta w 1862 roku przez Lewisa A. Swifta (1820-1913) i Horacego Parnella Tuttle’a (1839-1923).
Materiał utracony w czasie zbliżeń komety do Słońca – do których dochodzi co 133 lata – i rozproszony po orbicie, wpadając w ziemską atmosferę z prędkościami dochodzącymi do 60 km na sekundę, wywołuje zjawisko „spadających gwiazd”.
Bo tak naprawdę Perseidy to nie są spadające gwiazdy, ale różnej wielkości materiał skalny, najczęściej wielkości ziarnka piachu, którą pozostawiła po sobie kometa.
Rój Perseidów jest aktywny od połowy lipca do praktycznie ostatnich dni sierpnia i swoje maksimum osiąga pomiędzy 10 a 14 dniem miesiąca. W jakich warunkach obserwować Perseidy? Na czystym i bezksiężycowym niebie mamy szansę ujrzeć nawet kilkadziesiąt meteorów w ciągu godziny. Trzeba też mieć nadzieję, że pogoda dopisze i będzie piękne bezchmurne niebo. Przypominamy również, by nie patrzeć bezpośrednio w środek radiantu lecz kilkanaście stopni od niego, ponieważ najlepiej widoczne i jasne meteory znajdują się właśnie w tym rejonie.
Perseidy w mitologii
Nazwa roju meteorów pochodzi w prostej linii od łacińskiej nazwy konstelacji, z której wybiegają. Perseidy pochodzą od gwiazdozbioru Perseusza. Rój Perseidów nazywany bywa także Łzami św. Wawrzyńca. Ma to związek z przypadającą 10 sierpnia rocznicą jego męczeńskiej śmierci (256 r. n.e.). Wawrzyniec zmarł podczas tortur przypiekany na rozżarzonej do czerwoności żelaznej kracie. Przed aresztowaniem wydał wszystkie kościelne kosztowności ubogim. Święty Wawrzyniec stał się patronem ubogich, piekarzy, żniwiarzy, bibliotekarzy i kucharzy. Modlitwy do niego chronić miały przed pożarami, poparzeniami i chorobami reumatycznymi, chroniły ognisko domowe przed niepokojami i kłótniami.
| Najpiękniejszy deszcz meteorów lata | Perseidy uznawane są za najbardziej widowiskowy rój meteorów widoczny z Polski w okresie wakacyjnym. |
| Łzy św. Wawrzyńca | Nazwa pochodzi od rocznicy męczeńskiej śmierci św. Wawrzyńca 10 sierpnia – w tym czasie Perseidy są szczególnie aktywne. |
| Źródło zjawiska | Perseidy to drobiny pyłu i skał pozostawione przez kometę Swift–Tuttle, wpadające w atmosferę Ziemi z prędkością do 60 km/s. |
| Widoczne gołym okiem | Do obserwacji Perseidów nie potrzeba teleskopu ani lornetki – wystarczy ciemne niebo i cierpliwość. |
| Aktywność roju | Rój aktywny jest od około 15 lipca do 25 sierpnia, a maksimum przypada zwykle między 10 a 14 sierpnia. |
| Rekordowy „deszcz meteorów” w Polsce | Największy udokumentowany spadek meteorytów miał miejsce w 1868 roku w okolicach Pułtuska – 8,8 tony odłamków! |
| Radiant Perseidów | Punkt, z którego „wybiegają” meteory, znajduje się w gwiazdozbiorze Perseusza, widocznym na północno-wschodnim niebie. |
| Historia obserwacji | Pierwsze wzmianki o Perseidach pochodzą sprzed 2000 lat z chińskich kronik astronomicznych. |
Perseidy – gdzie patrzeć?
Luksus, jakim jest ciemne, rozgwieżdżone niebo, nie jest dostępny dla wszystkich, a w szczególności dla mieszkańców miast, gdzie przeszkadzać w obserwacji mogą reklamowe neony i uliczne oświetlenie. Dlatego na obserwację najlepiej wybrać się poza obszary miejskie, z dala od świateł i odblasków. Nie trzeba wdrapywać się na wysokie góry czy czubki drzew, bo Perseidy doskonale widać z równin.
Idealnym miejscem na obejrzenie tego spektaklu są ciemne łąki czy pola. Aby dostrzec meteory z roju Perseidów należy skierować wzrok na południowo-wschodni horyzont. Patrząc na zachód – „spadających gwiazd” będzie nieco mniej, ale za to widok powinien być bardziej spektakularny. Ze względu na kapryśność meteorów, warto je obserwować już kilka dni przed, a także po teoretycznie wyliczonym terminie maksimum
Kiedy obserwować Perseidy?
Pierwsze meteory z aktywnego roju Perseidów można było oglądać na niebie już od połowy lipca. Najbardziej kluczowa będzie noc z 12 na 13 sierpnia. W tym roku podziwianie maksimum Perseidów możliwe będzie w sprzyjających warunkach obserwacyjnych od około 21:00 12 sierpnia do świtu 13 sierpnia. Wtedy możemy spodziewać się prawdziwego deszczu meteorytów, a ilość obserwacji może przekraczać 100 na każdą godzinę. Jeżeli nie uda nam się załapać na noc z 12 na sierpnia, to nic straconego. Po tym okresie aktywność Perseidów będzie już wygasać, ale wciąż powinniśmy dostrzegać zauważalnie wyższą ilość meteorów. Perseidy kończą swoją aktywność okoł 25 sierpnia.
Największy „deszcz meteorów” w Polsce
Największy deszcz meteorytów w Polsce spadł 30 stycznia 1868 roku w pobliżu Pułtuska. Na terenie całej Polski widziano wtedy mknącą po niebie ognistą kulę, która zniknęła nad miastem. Mieszkańcy usłyszeli potężny huk i z nieba posypały się kamienie.
Jak oceniają specjaliści z wydziału geologii Uniwersytetu Warszawskiego, kamienne odłamki, które zasypały obszar 127 kilometrów kwadratowych, miały łączną masę 8863 kg. Większość z nich stanowiły kilkugramowe okazy, lecz niektóre były naprawdę duże: największy meteoryt ważył 9095 gramów.
Najczęściej zadawane pytania o Perseidach
Czym są Perseidy?
Perseidy to rój meteorów powstający wskutek przelotu Ziemi przez pozostałości pyłu i odłamków skalnych pozostawionych na orbicie przez kometę Swift-Tuttle. Materiał ten wpada w ziemską atmosferę z prędkością do 60 km/s, tworząc świetliste ślady, zwane potocznie „spadającymi gwiazdami”.
Kiedy można obserwować Perseidy?
Perseidy są aktywne od połowy lipca do końca sierpnia, jednak ich maksimum przypada zazwyczaj między 10 a 14 sierpnia. W tym czasie na niebie można zobaczyć nawet ponad 100 meteorów na godzinę, pod warunkiem dobrych warunków atmosferycznych i minimalnego zanieczyszczenia świetlnego.
Gdzie najlepiej obserwować Perseidy?
Najlepszym miejscem do obserwacji jest ciemne, pozbawione sztucznego światła niebo, z dala od miejskich świateł. Idealne będą łąki, pola lub inne otwarte przestrzenie, gdzie niebo jest dobrze widoczne. Nie trzeba wspinać się na góry – Perseidy są widoczne również z terenów nizinnych.
Czy do obserwacji Perseidów potrzebny jest teleskop lub lornetka?
Nie, do oglądania Perseidów wystarczy czyste i ciemne niebo oraz cierpliwość. Meteory widoczne są gołym okiem, ponieważ są efektem spalania drobin skalnych w atmosferze.
Dlaczego Perseidy nazywane są „Łzami św. Wawrzyńca”?
Nazwa ta związana jest z datą maksimum aktywności roju – 10 sierpnia, która przypada na rocznicę męczeńskiej śmierci św. Wawrzyńca w 256 roku. Według tradycji „łzy” meteorytów mają symbolizować jego męczeństwo.
Co to jest radiant Perseidów?
Radiant to punkt na niebie, z którego „wybiegają” meteory z roju Perseidów. Znajduje się on w gwiazdozbiorze Perseusza, stąd nazwa roju.
Jak przygotować się do obserwacji Perseidów?
Warto zabrać ze sobą wygodne miejsce do leżenia (np. karimatę lub leżak) i udać się w ciche, ciemne miejsce. Należy unikać patrzenia bezpośrednio w radiant, lecz kierować wzrok kilkanaście stopni na bok, aby lepiej dostrzec jasne meteory.
Czy „spadające gwiazdy” to naprawdę gwiazdy?
Nie, to potoczna nazwa dla meteorów – drobin skalnych i pyłu, które spalają się w atmosferze Ziemi, tworząc jasne ślady światła. Gwiazdy to natomiast ogromne kule gazowe, które świecą własnym światłem.
Ukończył studia Politechniki Warszawskiej, wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska. Pasjonat ekologii, zdrowego żywienia i wędrówek po Bieszczadach. Redaktor portalu ekologia.pl. Bogate doświadczenie w dziedzinie ochrony środowiska przekłada na akcje i aktywności proekologiczne.
Opublikowany: 7 sierpnia, 2024 | Zaktualizowany: 24 sierpnia, 2025
- https://www.pkim.org/; 2019-08-07;
- https://polsa.gov.pl/images/docs/articles/polsa_edukacja_perseidy_2016.pdf; 2019-08-07;
Wszystkie gwiazdy w zasięgu ręki i na wyciągnięcie ręki… Takiego wydarzenia w ciepłe noce nie można przegapić. Fascynujące ile zdarzeń do okoła nas dzieje się poza nami….