Grenlandia i jej niesamowita przyroda
Wyspa kontrastów, ogromnych bogactw naturalnych i niezwykle surowego klimatu – Grenlandia to miejsce o doniosłym znaczeniu strategicznym, a zarazem jeden z najciekawszych pod względem przyrodniczych krajobrazów na świecie. Fiordy, lodowce, gorące źródła i wieloryby – poznaj największe naturalne atrakcje Grenlandii.
Wcale nie zielona?
Tytułem wprowadzenia warto by wyjaśnić pochodzenie nazwy Grenlandia, która w językach skandynawskich i po angielsku oznacza „zielony ląd”. Każdy, kto miał okazję zwiedzić największą duńską wyspę, wie tymczasem, że zieleni nie ma tu przesadnie dużo. Czy to więc pomyłka?
Historycy tłumaczą, że Grenlandia jest jednym z pierwszych chwytów marketingowych w dziejach ludzkości. Gdy na wyspę w X w. przybył nordycki odkrywca Eryk Rudy, postanowił, że nowych osadników najlepiej skusi wizja zielonej, płodnej ziemi, na której życie jest bajką. Wielu dało się przekonać i przebyło część oceanu, aby ku swemu rozczarowaniu odnaleźć ląd skuty lodem.
Paradoksalnie, naukowcy uważają jednak, że przed kilkoma milionami lat Grenlandię porastał bujny las borealny, w którym żyły tysiące owadów. Dopiero zlodowacenie, które miało miejsce ok. 3 mln lat temu, zmieniło nie do poznania krajobraz wyspy.
Grenlandzkie lodowce
To właśnie lód jest jednym z największych fenomenów grenlandzkiej przyrody. Tutejszy lądolód zajmuje 80% powierzchni wyspy (1,7 mln km2) i jest drugą co do wielkości pokrywą lodową na świecie, po Antarktydzie. Nie jest to jednak wcale nieruchoma czapa, ale „żywy” twór, w ramach którego lód wciąż przesuwa się strumieniami na zewnątrz tworząc języki lodowcowe. Lodowiec Jakobshavn na zachodzie wyspy podlega cieleniu, w wyniku którego co roku do morza wpada 35 mld lodowych brył – największe z nich mają wysokość nawet 1 km. Jest to fenomenalne zjawisko, któremu towarzyszy ogłuszający hałas, a nierzadko i pokaźne tsunami.
Lodowce same w sobie są wyjątkowo urodziwym fenomenem przyrody. Dzięki ciągłym ruchom i kompresji tworzą się w nich bajkowe niemal groty i szczelin, a lód przybiera odcienie od niebieskiego po turkus.
Lodowiec Jakobshavn, źródło: Giles Laurent, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Góry lodowe
Kawałek lodowca, który oderwie się od lądolodu i zacznie dryfować po morzu to góra lodowa – wokół Grenlandii są ich tysiące. Można je podziwiać spacerując wzdłuż fjordów lub podczas rejsów łodzią, w szczególności wokół miast Ilulissat oraz Uummannaq. Najmłodszy lód jest biały, ponieważ zawiera ogromne ilości pęcherzyków powietrza; starszy, skompresowany w ciągu tysięcy lat, ma barwę soczyście niebieską. Bryły te mają różne rozmiary i najbardziej fantazyjne kształty, tworząc swego rodzaju galerię dryfujących rzeźb. Niektóre są jednak bardzo niebezpieczne, gdyż ich większa część zanurzona jest bez śladu pod powierzchnią wody i stwarza ryzyko morskich kolizji.
Góry lodowe dryfujące po Zatoce Disko w Grenlandii, źródło: Buiobuione, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Gorące źródła na Grenlandii
Imponującym przeciwieństwem dla lodowców Grenlandii są gorące źródła, wypływające głęboko spod ziemi, gdzie płyty tektoniczne ocierają się o siebie, generując ciepło. Najsłynniejsze znajdują się na niezamieszkanej wyspie Uunartoq, gdzie woda z trzech źródeł zbiega się w jednym kamiennym basenie położonym na tyle blisko brzegu, że widać z niego dryfujące góry lodowe. Tysiące gorących źródeł znajduje się również na wyspie Disko, u zachodniego wybrzeża Grenlandii, podczas gdy na wschodzie wyspy jest ich mniej, ale najgorętsze osiągają temperaturę nawet 50-60°C.
Gorące źródła na wyspie Uunartoq, źródło: Svickova, Public domain, via Wikimedia Commons
Grenlandzkie fiordy
Na granicy między grenlandzkim lądolodem a Oceanem Atlantyckim przed tysiącami lat uformowały się fiordy, czyli głębokie zatoki o stromych brzegach. Jako ślad cofających się masywnych lodowców są jednym z najpiękniejszych tworów geologicznych na Ziemi, sięgając nawet kilometr nad poziom morza. Lodowy fiord Ilulissat na zachodnim wybrzeżu Grenlandii zasłużył sobie nawet na miejsce na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO, a pięknym widokom towarzyszą tu dramatyczne odgłosy cielenia się lodowca Sermeq Kujalleq, uważanego za jeden z najaktywniejszych na świecie.
Do słynnych grenlandzkich fiordów należy również 70-kilometrowy fiord Tasermiut o zjawiskowych granitowych klifach oraz najdłuższy na świecie, bo mierzący aż 350 km fiord Kangertittivaq we wschodniej części wyspy.
Kangertittivaq – najdłuższy na świecie fiord, źródło: Hannes Grobe 20:20, 16 December 2010 (UTC), CC BY-SA 2.5, via Wikimedia Commons
Park Narodowy Grenlandii
W północno-wschodniej części wyspy rozciąga się największy park narodowy na świecie, zajmujący powierzchnię 972 tys. km2, a więc 100 razy większą niż Yellowstone. Park Narodowy Grenlandii jest jednak tak trudno dostępny, że rocznie dociera tu zaledwie kilkuset turystów – wszyscy muszą posiadać specjalne zezwolenie.
Na terenie parku, wzdłuż mierzącego niemal 18 tys. km długości wybrzeża, nie brakuje spektakularnych lodowców i fiordów, jak również wysokich gór. Największym skarbem tej rozległej krainy jest jednak przyroda ożywiona – żyje tutaj od 5 do 15 tys. wołów piżmowych (40% światowej populacji), a ponadto liczne polarne niedźwiedzie, unikalne wilki grenlandzkie, morsy, lisy i zające polarne, cztery gatunki fok oraz dziesiątki gatunków ptaków, w tym sowy śnieżne, prawdy górskie oraz białozory, czyli największe sokoły świata. Ku podziwu, w tej niezwykłej krainie odległej zaledwie 700 km od bieguna północnego co roku zakwitają fioletowe skalnice naprzeciwlistne oraz żółte arktyczne maki.
W Parku Narodowym Grenlandii żyje 40% światowych wołów piżmowych, źródło: Bering Land Bridge National Preserve, CC BY 2.0, via Wikimedia Commons
Grenlandzkie wieloryby
Jedną z największych atrakcji Grenlandii są wieloryby – wzdłuż wybrzeża wyspy spotkać można aż 15 różnych gatunków, z których trzy przebywają tu cały rok, a pozostałe pojawiają się tylko sezonowo. Do stałych mieszkańców tutejszych wód należą białuchy arktyczne, narwale jednozębne oraz długowieczne wale grenlandzkie. Latem powszechnym widokiem są również uwielbiające powietrzne akrobacje humbaki, gigantyczne płetwale zwyczajne oraz płetwale karłowate. Szczęśliwcy napotkają również stada bezlitosnych orek oraz płetwale błękitne, czyli największe zwierzęta na Ziemi.
Najlepsze miejsca do obserwacji wielorybów to Paamiut i Nuuk na południu wyspy oraz położony w Zatoce Disko Aasiaat.
Ogon humbaka w Zatoce Disko, źródło: Buiobuione, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Zorza polarna i północne słońce
Na Grenlandii warto patrzeć nie tylko przed siebie, ale i w górę. To właśnie na niebie widać bowiem dwa naturalne fenomeny charakterystyczne dla tej szerokości geograficznej. Pierwszy z nich to zorza polarna, czyli zjawisko świetlne związane z wyrzucanymi przez Słońce protonami i elektronami, które odchylane są przez ziemskie pole magnetyczne. Zorzę można obserwować w wielu miejscach wyspy, ale najlepszą lokalizacją są okolice Kangerlussuaq znane ze stabilnego mikroklimatu.
Latem, im dalej na północ Grenlandii, tym dłużej można się cieszyć północnym słońcem, czyli niekończącym się dniem. W Ilulissat trwa on ok. 2 miesięcy, w Qaanaaq aż 3,5 miesiąca. Dla mieszkańców wyspy ten okres to prawdziwe święto, które pozwala się przygotować na długą, srogą zimę.
Przyroda Grenlandii – pytania i odpowiedzi
Czy na Grenlandii są lasy?
Jedyny naturalny las na wyspie znajduje się w dolinie Qinngua i składa się z brzóz oraz wierzb. Rząd prowadzi jednak akcje zadrzewiania terytorium, które nie jest pokryte lodem.
Ile gatunków roślin i zwierząt występuje na Grenlandii w stanie dzikim?
Mimo pozornej nieprzyjazności życiu Grenlandia jest domem dla ponad 500 gatunków roślin naczyniowych, 950 gatunków porostów, ponad 600 gatunków grzybów, 700 gatunków owadów, ponad 250 gatunków ptaków i 26 gatunków ssaków (łącznie z morskimi).
Jakie surowce naturalne znajdują się na Grenlandii?
Polityczne zainteresowanie Grenlandią wynika ze zlokalizowanych na wyspie i wokół niej złoży pierwiastków ziem rzadkich, szlachetnych metali, cynku, uranu, ropy naftowej, gazu ziemnego i innych strategicznych surowców.
Absolwentka Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, która oddała się pasji zgłębiania zagadek świata i pisania o nich. Specjalizuje się w ekologii, klimatologii i naukach przyrodniczo-naukowych. Żyje ponad granicami, dużo podróżuje, a w wolnym czasie pływa.
Opublikowany: 11 kwietnia, 2025 | Zaktualizowany: 29 lipca, 2025
- „Biodiversity and nature management” Trap Greenland, https://trap.gl/en/natur-og-landskab/biodiversitet-og-naturforvaltning/, 24/03/2025;
- “Greenland” BioDB, https://biodb.com/region/greenland/, 24/03/2025;
- “Greenland Bioregion” One Earth, https://www.oneearth.org/bioregions/greenland-na1/, 24/03/2025;
- “Nature” Greenland Travel, https://www.greenland-travel.com/inspiration/nature/, https://www.greenland-travel.com/inspiration/nature/, 24/03/2025;
- “Greenland National Park by the Numbers” Lauren Greene, https://world.expeditions.com/expedition-stories/stories/greenland-national-park-by-the-numbers, 24/03/2025;
- “Glaciers” Icelandic Institute of Natural History, https://www.ni.is/en/geology/water/glaciers, 24/03/2025;
