Przewodnik po Parku Narodowym Gór Stołowych: praktyczne wskazówki i ekoturystyka
Jedyny w Polsce park narodowy, którego głównym walorem jest przyroda nieożywiona, a dokładniej, imponujące piaskowcowe skały zrodzone z dna wielkiego morza okresu kredy. Park Narodowy Gór Stołowych formalnie istnieje co prawda dopiero od 1993 r., ale jako kraina geograficzna zachwyca ludzi od wieków. Prehistoryczne formacje pobudzają wyobraźnię i są doskonałym dowodem rzeźbiarskiego talentu natury.
- Park Narodowy Gór Stołowych – podstawowe fakty
- Ochrona przyrody w Parku Narodowym Gór Stołowych
- Najlepsze szlaki turystyczne w Parku Narodowym Gór Stołowych
- Flora PNGS
- Fauna PNGS
- Bezpieczeństwo w Parku Narodowym Gór Stołowych
- Praktyczne informacje dla odwiedzających Park Narodowy Gór Stołowych
- Ciekawostki o Parku Narodowym Gór Stołowych
- Ekoturystyka w Parku Narodowym Gór Stołowych
- Park Narodowy Gór Stołowych – najczęściej zadawane pytania
Park Narodowy Gór Stołowych – podstawowe fakty
Park Narodowy Gór Stołowych położony jest w województwie dolnośląskim, a jego siedziba mieści się w słynnym uzdrowiskowym mieście Kudowa-Zdrój. Pod względem geograficznym należy do Sudetów Środkowych, sąsiadując z Karkonoszami na zachodzie i Górami Orlickimi na wschodzie. Jego całkowita powierzchnia wynosi 63,4 km2, a otulina zajmuje dodatkowych ponad 100 km2.
Nazwą park nawiązuje do wyjątkowej w skali Europy płytowej struktury piaskowcowego masywu, który wypiętrzony został przed 30 mln lat, po wycofaniu się z tych obszarów morza górnokredowego. Swą niezwykłą rzeźbę urwisk, blokowisk i szczelin Góry Stołowe zawdzięczają erozji wodnej oraz zmianom klimatycznym. W ciągu ostatniego miliona lat naturalne żywioły zdołały wyczarować w skałach kształty do złudzenia przypominające grzyby, zwierzęta, maczugi, a nawet sylwetki ludzkie. Najwyższym wzniesieniem Gór Stołowych jest mierzący 919 m n.p.m. Szczeliniec Wielki, uważany za jedną z najatrakcyjniejszych gór całych Sudetów i obrany za symbol parku.
Pod względem hydrologicznym PNGS położony jest na granicy dwóch zlewisk – Morza Bałtyckiego oraz Morza Północnego. Do Bałtyku wpadają potoki zasilające Ścinawkę i Bystrzycę Dusznicką, podczas gdy strumienie południowo-zachodnich Gór Stołowych łączą się w czeskiej rzece Metuje. Środkowa część masywu leży w graniach Czech i znana jest jako Broumovská vrchovina.
Wzniesienia Szczeliniec Wielki i Szczeliniec Mały, źródło: Jacek Halicki, CC BY-SA 3.0 PL, via Wikimedia Commons
Ochrona przyrody w Parku Narodowym Gór Stołowych
78% powierzchni PNGS objęte jest ochroną czynną, a 12% ochroną ścisłą. Te obostrzenia są ważne, gdyż park należy do najchętniej odwiedzanych w Polsce – rocznie zjeżdża tu nawet 1,3 mln turystów. Ochrony wymagają jednak nie tylko słynne skały, ale i przyroda ożywiona. W ramach sieci Natura 2000 wyznaczono tu dwa obszary ochronne: ostoję ptasią Góry Stołowe oraz ostoję siedliskową Góry Stołowe. Poza zasięgiem zwiedzających jest rezerwat Wielkie Torfowisko Batorowskie z rzadkimi gatunkami rosiczek.
Goście muszą respektować zasady służące zachowaniu unikalnych walorów piaskowcowej krainy. Do najważniejszych należą:
- absolutny zakaz wspinania się po skałach, z wyjątkiem miejsc wyznaczonych do wspinaczki;
- zakaz płoszenia, chwytania i zabijania dzikich zwierząt;
- zakaz wychodzenia poza wyznaczone szlaki;
- zakaz biwakowania na terenie całego parku;
- zakaz palenia ognia z wyjątkiem miejsc do twego wyznaczonych;
- zakaz śmiecenia.
Nie wolno też zbierać roślin ani grzybów z wyjątkiem wyznaczonych miejsc, a zwiedzanie powinno odbywać się z zachowaniem ciszy. Psy dozwolone są jedynie na niektórych trasach – nie można ich brać na wycieczki na Błędne Skały i Szczeliniec Wielki. Grupowe zwiedzanie możliwe jest wyłącznie pod opieką licencjonowanego przewodnika sudeckiego, przy czym grupa nie może być większa niż 50 osób. Warto dodać, że na największe atrakcje parku obowiązują godzinowe limity wejść, które egzekwuje personel u kas.
Taras widokowy w Górach Stołowych; źródło: Piotr Chrobot, CC BY 3.0, via Wikimedia Commons
Najlepsze szlaki turystyczne w Parku Narodowym Gór Stołowych
Na terenie parku wyznaczono 120 km szlaków pieszych, które pozwalają w pełni docenić walory geologiczno-przyrodnicze Gór Stołowych. Największą popularnością cieszy się trasa Błędne Skały, będąca skalnym labiryntem, na przejście którego potrzeba zarezerwować sobie ok. godziny. Podczas wędrówki, która miejscami wiedzie przez kładki i wąskie przejścia, podziwiać można takie piaskowcowe twory jak Stołowy Głaz, Skalne Czasze, Dwunogi Grzyb czy Kurza Stopka. Do Błędnych Skał wiodą czerwony szlak z Karłowa (ok. 5 km) oraz zielony szlak z Kudowy-Zdrój (8 km).
Inne ciekawe szlaki PNGS to:
- pętla z Karłowa na Szczeliniec Wielki (3,6 km, ok. 3,5 h) – trasa wiedzie początkowo po kamiennych schodach, przez tarasy widokowe i schronisko PTTK; na wierzchołku obejrzeć można ciekawe formacje skalne i szczelinę „Piekiełko”;
- trasa z Wambierzyc na Skalne Grzyby (12,7 km) wiedzie niebieskim szlakiem z opcjonalnym zejściem na szlak zielony w celu zdobycia wzniesienia Pielgrzym (657 m n.p.m.) z punktem widokowym;
- Niknąca Łąka – 10-kilometrowa pęta z parkingu przy „Kształtnej Łące”, wiedzie przez dwie ścieżki edukacyjne: torfowiska Niknącej Łąki oraz formacji Skalnych Grzybów;
- Białe Skały – stosunkowo łagodna i łatwa trasa o długości 7,9 km rozpoczynająca i kończąca się w Karłowie; na trasie znajdują się ruiny XIV-wiecznych fortyfikacji oraz charakterystyczne jasne skały piaskowcowe o wysokości do 30 m.
Dla miłośników dwóch kółek w PNGS przygotowano pięć specjalnych tras rowerowych o długości od 17,5 km po 65 km. Część z nich przekracza polską granicę, wiodąc przez terytorium Czech. Najbardziej ambitni rowerzyści mogą skorzystać z mierzącej 126 km trasy Góry Stołowe, prowadzącej przez dwa przejścia graniczne w Tłumaczowie i Czermnej. Dodatkowo przez obszar parku przebiega Euroregionalny Szlak Rowerowy ER-2.
Od 15 kwietnia do 3 listopada na terenie parku dostępne są trasy do wspinaczki skałkowej na Szczelińcu Wielkim, w Radkowskich Skałach i pod Starym Biwakiem, a od 1 sierpnia udostępnia się również Narożnik, od Samotnika do Trzmielowej Jamy oraz Filary Skalne. Zimą przy dostatecznej ilości śniegu w PNGS przygotowywane są pętle dla narciarzy biegowych – trasy rozpoczynają się w Karłowie, gdzie działa też wypożyczalnia sprzętu.
Mapy głównych szlaków turystycznych w PNGS; źródło: https://www.pngs.com.pl/pl/turystyka/
Flora PNGS
Mimo skalnego charakteru parku, aż 91% jego powierzchni tworzą ekosystemy leśne, niestety, dość silnie przekształcone przez człowieka wskutek wprowadzanej od XIX w. monokultury świerka. Z naturalnych zbiorowisk na uwagę zasługuje jednak kwaśna buczyna sudecka z jaworami, jodłami i trzcinnikiem w podszyciu oraz żyzna buczyna sudecka z bogato kwitnącym runem czosnku niedźwiedziego (Allium ursinum), żywca dziewięciolistkowego (Cardamine enneaphyllos) oraz zawilców gajowych (Anemone nemorosa). W wilgotnych jarach spotykamy też cenną jaworzynę górską z aromatycznym kwieciem miesiącznicy trwałej (Lunaria rediviva).
Zbiorowiska łąkowe są w parku dość rzadkie, gdyż obejmują zaledwie 5% powierzchni, ale to tu właśnie kryją się najciekawsze gatunki roślin naczyniowych, począwszy od dość powszechnego pełnika europejskiego (Trollius europaeus) zwanego popularnie „kłodzką różą”, po szlachetne storczyki takie jak listera jajowata (Neottia ovata), gółka długoostrogowa (Gymnadenia conopsea) czy storczyk męski (Orchis mascula). Do rzadkich i chronionych gatunków PNGS należy również zjawiskowa zerwa kulista (Phyteuma orbiculare) oraz dostojna lilia bulwkowata (Lilium bulbiferum).
Na szczególną uwagę zasługują też porastające skały sinice, wątrobowce i mchy, które miejscami wczepiają się w korzenie młodych drzew w szczelinach skalnych, tworząc tzw. stalagmity korzeniowe, sięgające długością nawet 50 cm.
Kwiat storczyka męskiego, źródło: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Zerwa kulista spotykana jest na łąkach w obrębie PNGS, źródło: Rainer Burkard, Graz, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Fauna PNGS
Góry Stołowe to przede wszystkim królestwo bezkręgowców, które do maksimum wykorzystują unikalne warunki wilgotnych szczelin skalnych – spotkać tu można rzadkie gatunki pająków oraz skoczogonków. W dżdżyste dni w trawie pojawiają się również urodziwe salamandry plamiste (Salamandra salamandra), zaś na nagrzanych skałach doskonałe warunki do życia znajduje żmija zygzakowata (Vipera berus). Nie brakuje też żab trawnych, traszek zwyczajnych, zwinek oraz jaszczurek żyworodnych.
Na terenie PNGS jak dotąd zaobserwowano 95 gatunków ptaków, ale tylko nieliczne są na tyle odważne, aby tu zimować – jednym z wyjątków jest jarząbek (Tetrastes bonasia), niestety, zbyt skryty, aby dało się go łatwo dojrzeć. Do całorocznych gatunków należą też sikorki, orzechówki, sóweczki i włochatki. Wraz z wiosną do parku przybywają nie tylko turyści, ale dzięcioły zielonosiwe (Picus canus), drapieżne trzmielojady (Pernis apivorus) oraz uwielbiające świerkowe lasy krzyżodzioby (Loxia curvirostra). W przestworzach pojawiają się też krogulce, a na Drodze Stu Zakrętów stałym widokiem stają się paszkoty wyjadające z dżdżownice z powierzchni asfaltu. Na nawisach skalnych jaja składa natomiast największa polska sowa, czyli puchacz, objęty szczególną ochroną.
Ssaki Gór Stołowych to przede wszystkim mniejsze gryzonie i owadożerne, ale nie brakuje też saren i jeleni. W zimnych strumieniach rozprzestrzeniły się wydry, a w lasach zauważyć można typowo górskie wiewiórki czarne oraz popielice.
W mokre dni w PNGS spotkać można salamandry plamiste, fot. shutterstock
Krzyżodzioby uwielbiają świerkowe lasy PNGS, fot. envato
Bezpieczeństwo w Parku Narodowym Gór Stołowych
Chociaż to nie Tatry, Góry Stołowe wymagają od turystów respektu i odpowiedniego przygotowania fizycznego. Wiele przejść jest bardzo ciasnych, z nierównym skalistym podłożem, a temperatury w skalnych labiryntach potrafią być bardzo zdradliwe.
W związku z tym Dyrekcja parku apeluje, aby:
- korzystać z aplikacji mobilnej RATUNEK;
- wybierać odpowiedni do pogody strój, z uwzględnieniem pewnego obuwia;
- na piesze tury zabierać ze sobą prowiant, wodę, kurtkę przeciwdeszczową oraz apteczkę;
- zapoznać się z trasą przed wyjściem;
- unikać wycieczek w trakcie silnych wiatrów;
- zachować zwiększoną ostrożność podczas mgły, próbując rejestrować po drodze charakterystyczne punkty;
- bezwzględnie przestrzegać zakazów wejścia na tymczasowo zamknięte szlaki.
Komunikaty na temat aktualnych warunków meteorologicznych oraz ewentualnych zagrożeń lub utrudnień na szlakach publikowane są na bieżąco na stronie parku: https://pngs.gov.pl/.
Telefony alarmowe:
GOPR – 685 lub 601 100 300
Dyrekcja Parku – 748 661 436
Korytarze w Błędnych Skałach, źródło: Tomasz Przywecki, CC BY 3.0, via Wikimedia Commons
Praktyczne informacje dla odwiedzających Park Narodowy Gór Stołowych
Wstęp na teren PNGS jest bezpłatny. Bilety obowiązują jednak na trasach turystycznych Błędne Skały oraz Szczeliniec Wielki – zakupić je można w kasach przy wejściu lub on-line na stronie: https://pngs.gov.pl/kup-bilet. Cena za bilet normalny wynosi 14 zł, ulgowy 7 zł. Dzieci do lat 7 wchodzą bez biletu.
Dodatkową opłatą objęty jest wjazd na parking górny przy Błędnych Skałach (30 zł za auto/ 70 zł za autobus). W przypadku trasy na Szczeliniec Wielki, opłata dotyczy wyłącznie trasy za schroniskiem PTTK. Poza sezonem, gdy kasy są nieczynne, wstęp jest również możliwy, ale na własną odpowiedzialność.
Najlepszym punktem wyjścia dla wycieczek jest Karłów, gdzie istnieje możliwość zaparkowania auta. Parkingi zorganizowano również m.in. przy:
- Błędnych Skałach;
- Polanie YMCA;
- Kształtnej Łące;
- Batorówku.
Dojazd do głównych atrakcji PNGS możliwy jest drogą wojewódzką DK387 z Kudowy-Zdrój do Karłowa lub z Kłodzka drogą DK8. Z obu tych miast do Karłowa kursują również busy i autobusy, a niektóre oferują możliwość przewożenia rowerów.
W Kudowie-Zdrój funkcjonuje Ekocentrum PNGS z nowoczesnymi, interaktywnymi ekspozycjami poświęconymi historii geologicznej oraz przyrodniczym i kulturowym walorom Gór Stołowych. Zwiedzanie jest możliwe po dokonaniu wcześniejszej rezerwacji internetowej na stronie: https://ekocentrum.pngs.com.pl/. Wstęp jest bezpłatny, a centrum jest czynne całorocznie., od 9 do 17 w sezonie oraz godzinę krócej poza nim.
Widok ze Szczelińca Wielkiego, źródło: Lech_Darski, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Ciekawostki o Parku Narodowym Gór Stołowych
Ziemia Kłodzka tętniła życiem już w XIV w. dzięki licznym szlakom handlowym i strzegącym ich grodom obronnym takim jak Zamek Homole, Radków czy Ratno. Pierwsi osadnicy byli w większości Słowianami, czeskiego pochodzenia. XV i XVI w. upłynęły jednak pod znakiem walk o polityczne wpływy, które ostatecznie wygrali Habsburgowie. W rezultacie wzrósł napływ ludności niemieckojęzycznej, a w Kudowie, Dusznikach i Polanicy zaczęto rozwijać pierwsze obiekty zdrojowe.
To właśnie turystyka uzdrowiskowa doprowadziła do rozwoju zainteresowania Górami Stołowymi. Już XVII-wieczni kuracjusze ochoczo pielgrzymowali do Błędnych Skał, a w 1771 r. powstała nawet specjalna droga do skalnego labiryntu i zaczęto organizować zwiedzanie z przewodnikiem. Pod koniec XVIII w. w związku z umacnianiem granic Śląska żołnierze wytarasowali wejście na Wielki Szczeliniec, który wcześniej uznawany był za wzniesienie nie do zdobycia. Nowy szlak wykorzystał podczas odwiedzin król Prus Fryderyk Wilhelm II, co zapoczątkowało masowy ruch turystyczny w okolicy. Fryderyk Chopin ubolewał w czasie swego pobytu w Dusznikach, że lekarze zabronili mu wejścia na słynną już wówczas górę.
W XIX w. turystyka w Górach Stołowych rozkwitła na dobre. Założona w 1804 r. Kasa Szczelińca pobierała opłaty za wstęp na górę, a za otrzymane wpływy zagospodarowywała kolejne części wzniesienia, udostępniając je zwiedzającym. Wśród słynnych gości Szczelińca znaleźli się m.in. Goethe oraz John Quincy Adams, późniejszy prezydent Stanów Zjednoczonych.
W 1845 r. powstało schronisko na Szczelińcu, które do dziś jest jednym w Sudetach schroniskiem bez drogi dojazdowej – wszystkie towary wciąga się tu specjalnym wyciągiem. W latach 1867-1870 zbudowano Drogę Stu Zakrętów, która ułatwiła dojazd do dzisiejszego parku i przyczyniła się do dalszego wzrostu zwiedzających.
Szczeliniec Wielki – tablica upamiętniająca odwiedziny Goethe’ego, źródło: ARKADIUSZ MARKIEWICZ, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Ekoturystyka w Parku Narodowym Gór Stołowych
Góry Stołowe to prawdziwe skalne państewko z własnym klimatem i stałą populacją dzikich mieszkańców. Powinniśmy traktować odwiedziny w parku jako przywilej, a nie pewnik i zachowywać się ze stosownym szacunkiem. Niestety, w sezonie na trasach Błędne Skały i Szczeliniec Wielki łatwo o tej pokorze zapomnieć, gdy znajdziemy się w tłumie rozkrzyczanych turystów. Spróbujmy w takich sytuacjach dawać dobry przykład, a nie podlegać presji otoczenia.
Bardzo ważną zasadą odpowiedzialnej ekoturystyki jest dbałość o własne odpady. Nawet jeśli na trasie znajduje się kosz na odpadki, lepiej jest swoje śmieci zabrać ze sobą, zwłaszcza gdy kosz jest przepełniony. Dzikie zwierzęta nęcone zapachami zbyt często rozgrzebują śmietniki, co prowadzi nie tylko do zanieczyszczenia krajobrazu, ale może wielu gatunkom fizycznie szkodzić. Kto ma miejsce w plecaku na butelkę z piciem czy torebkę chipsów, znajdzie też na pewno miejsce na puste opakowania.
Pamiętaj, że każdy szlak, na który wejdziesz, powinien po Twojej wizycie wyglądać identycznie jak przed nią. Niedopuszczalne jest ingerowanie w przyrodę, nawet w postaci prozaicznych aranżacji z kamieni. Jesteś gościem w cudzym domu – nie bierz, nie niszcz i nie przestawiaj!
Park Narodowy Gór Stołowych – najczęściej zadawane pytania
Czy wstęp do Parku Narodowego Gór Stołowych jest płatny?
Wstęp na teren parku jest bezpłatny, jednak bilety obowiązują na trasach turystycznych Błędne Skały oraz Szczeliniec Wielki. Bilety można kupić online lub w kasach.
Jakie są najpopularniejsze szlaki w Parku Narodowym Gór Stołowych?
Do najpopularniejszych szlaków należą Błędne Skały, pętla na Szczeliniec Wielki, trasa na Skalne Grzyby oraz Niknąca Łąka. W sumie park oferuje 120 km szlaków pieszych
Czy w Parku Narodowym Gór Stołowych można wejść z psem?
Psy są dozwolone tylko na niektórych trasach. Nie można zabierać psów na Błędne Skały i Szczeliniec Wielki.
Czy w Parku Narodowym Gór Stołowych można się wspinać?
Wspinaczka skałkowa jest dozwolona tylko w wyznaczonych terminach i miejscach, m.in. na Szczelińcu Wielkim, w Radkowskich Skałach oraz na Narożniku.
Jakie zasady obowiązują turystów w PNGS?
Obowiązuje m.in. zakaz wychodzenia poza szlaki, wspinania się po skałach poza wyznaczonymi miejscami, śmiecenia, biwakowania i zakłócania ciszy. Zwiedzanie grupowe możliwe jest tylko z przewodnikiem.
Gdzie kupić bilety na Błędne Skały lub Szczeliniec Wielki
Bilety można nabyć w kasach przy wejściu lub online przez stronę: https://pngs.gov.pl/kup-bilet.
Czy w PNGS dostępne są trasy rowerowe?
Tak, w parku wyznaczono pięć tras rowerowych, a przez jego teren przebiega również Euroregionalny Szlak Rowerowy ER-2.
Czy PNGS jest odpowiedni dla dzieci?
Tak, jednak należy zachować ostrożność – niektóre przejścia są wąskie i śliskie. Dzieci do lat 7 wchodzą bezpłatnie na płatne trasy.
Absolwentka Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, która oddała się pasji zgłębiania zagadek świata i pisania o nich. Specjalizuje się w ekologii, klimatologii i naukach przyrodniczo-naukowych. Żyje ponad granicami, dużo podróżuje, a w wolnym czasie pływa.
Opublikowany: 6 marca, 2025 | Zaktualizowany: 29 lipca, 2025
- Park Narodowy Gór Stołowych, https://pngs.gov.pl/, 21/02/2025;
- Ekocentrum Parku Narodowego Gór Stołowych, https://ekocentrum.pngs.com.pl/, 21/02/2025;
- Park Narodowy Gór Stołowych, PTTK, http://www.msw-pttk.org.pl/dokumenty/parki_narodowe/pngs.html, 21/02/2025;
- „SZCZELINIEC”, Wydawnictwo Parku Narodowego Gór Stołowych, Kudowa Zdrój 2008;
- „Krajobraz kulturowy Gór Stołowych. Wędrówki w czasie i terenie”, Agnieszka Latocha, Park Narodowy Gór Stołowych, 2020;
