Wombat - opis, występowanie i zdjęcia. Zwierzę wombat ciekawostki

Gdy pierwsi osadnicy dotarli do Australii wydawało im się, że napotkali tam na lokalne borsuki. Miejsca, gdzie dostrzeżono wombaty, nazwano więc borsuczym zakątkiem czy borsuczym strumieniem (Badger Corner, Badger Creek). Borsuków na Antypodach nigdy jednak nie było, a dopiero w 1800 r. angielski zoolog George Shaw pozwolił sobie stworzyć nowy gatunek, który tak naprawdę okazał się spokrewniony z… koalą. Nazwę wombat zapożyczono z języka Aborygenów.



Wombat tasmański. Źródło: Marco Tomasini/ShutterstockWombat tasmański. Źródło: Marco Tomasini/Shutterstock
  1. Kiedyś był gigantem…
  2. Same anomalia
  3. Wombat jako ekologiczny inżynier
  4. Pupa i kupa, czyli tajna broń wombata
  5. Wombat to olimpijska maskotka czy gulasz?
  6. Coraz mniej…
Rodzina ssaków wombatowatych to skromna familia. Zamieszkuje wyłącznie Antypody i składa się z dwóch rodzajów: wombatowców reprezentowanych przez dwa gatunki oraz jednego, jedynego wombata zwanego tasmańskim (Vombatus ursinus).

Kiedyś był gigantem…


80 tysięcy lat temu Australię zamieszkiwać miały ogromne torbacze. Według paleontologów jednym z nich był Ramsayia magna, czyli gigantyczny wombat o niezwykle rozwiniętych zatokach przynosowych i bardzo silnych szczękach. Te unikalne cechy miały umożliwiać mu przetwarzanie roślinnej strawy najgorszej nawet jakości. Wielkością zwierzęta przypominały małe auto.

Niestety, z nieznanych dotąd przyczyn wombaty XXL wyginęły przed lub po pojawieniu się człowieka. Co nam zostało? Współczesne gatunki osiągają ok. 1 metra długości, a ważą zazwyczaj 20-35 kg. Mają przy tym bardzo korpulentne ciała na małych, ale bardzo silnych nóżkach. Twarde, szczecinowate futerko przybiera odcienie od piaskowego po ciemny brąz, a niewielkie uszka i okrągła głowa przypominają małego niedźwiadka. Wombata od wombatowca odróżnić można po owłosieniu… nosa. Ten pierwszy ma nagi narząd powonienia, podczas gdy jego kuzyni poszczycić się mogą twarzowym zarostem.

Same anomalia


Wombat jest torbaczem, ale kieszeń ma bardzo nietypową, bo umieszczoną… na grzbiecie. Jest to więc właściwie plecak, w którym samica ma… dwa sutki. Młode po porodzie wdrapuje się mamie na plecy, gdzie pozostaje całych pięć miesięcy. Opuszczając torbę mamy miewa często ponad 5 kilo, więc macierzyństwo u wombatów nie ma nic wspólnego z urlopem. Na szczęście, mimo krótkiej ciąży, samice rodzą raz na 2 lata i ograniczają się zawsze do jednego potomka.

Środowisko życia wombatów obejmuje chłodniejsze części Australii, w których nie brakuje wody. Zwierzęta spotykane są więc często w obszarach górskich, gdzie żywią się głównie trawami i to zawsze w nocy. Ponieważ przeżuwają źdźbła różnej twardości posiadają specjalny zestaw uzębienia – pozbawiony kłów, ale za to wiecznie rosnący. To jedyni przedstawiciele torbaczy, którym, jak gryzoniom, zęby rosną przez całe życie!

Wombaty poruszają się tylko po lądzie, ale mimo fizjonomii prosiaczka i dość leniwego, ospałego usposobienia, które wynika z powolnego metabolizmu, potrafią w biegu rozwinąć prędkość aż 40 km/h. To więcej niż spora część ludzi i zaledwie o 7 km/h mniej niż legendarny Usain Bolt.
Mały wombat wystający z torby matki. Źródło: 3sby/Shutterstock

Wombat jako ekologiczny inżynier


W przeciwieństwie do geparda ciało wombata nie zostało jednak stworzone do biegu. Jego powołaniem, talentem i pasją jest kopanie. Baryłkowate kształty doskonale przeciskają się przez tunele, a wyjątkowo silne kończyny wyposażone są w długie i mocne pazury. W rezultacie wombat jest mistrzem podziemnych korytarzy i komnat, które buduje jednak tylko dla siebie. Jako samotnik z natury posiada sieć ciągnącą się nawet 20 m pod ziemią, która pozwala na łatwy dostęp do nocnych żerowisk.

Co ciekawe, poprzez swoją podziemną inżynierię wombat doskonale spulchnia ziemię sprzyjając rozwojowi roślin na danym obszarze. Jego tunele po cichu zamieszkiwane są też przez wiele gatunków drobnych kręgowców i bezkręgowców. Nie da się ukryć, że to bardzo ekologiczne podejście!

Pupa i kupa, czyli tajna broń wombata


Z racji na specyficzną strawę układ pokarmowy wombata potrzebuje około 1-2 tygodni, aby przetrawić łyko i korę. Po tym czasie zwierzę gotowe jest do wypróżnienia, które owiane jest zoologiczną legendą. Otóż odchody wombata mają kształt kostek! Jak to możliwe? Zdaniem naukowców jelita torbacza mają dwie ściany sztywne i dwie elastyczne, dzięki czemu mogą formować bobki według uznania. Za owo fascynujące odkrycie duet amerykańskich naukowców otrzymał w 2019 r. satyryczną Nagrodę Nobla w dziedzinie fizyki.

Kto jednak chciałby mieć kwadratową kupę? Okazuje się, że ma ona swoje zalety. Samice wykorzystują swoje „kostki” do znakowania terytorium i przyciągania samców. Płaskie ściany łatwiej jest zaś zaaranżować na powierzchni ziemi niż kulki, które mogłyby się po prostu sturlać. W ciągu jednej nocy samica produkuje nawet 80-100 bobków, pozostawiając po sobie iście niezatarty ślad.

A ponieważ jesteśmy już w tematach wydalniczych, kilka słów warto poświęcić tylnej części ciała wombata. Jest ona nie tylko odpowiednio szeroka, ale przede wszystkim imponująco twarda dzięki wysokiej zawartości chrząstki. Gdy zwierzę czuje się zagrożone i chce bronić swoją posiadłość przed napastnikiem, po prostu wciska się do tunelu, jego wlot blokując właśnie owym mocarnym siedziskiem. Co bardziej przebiegłe osobniki wypracowały też aktywniejszą formę obrony przed diabłami tasmańskimi i dingo. Otóż posuwają się one nieco do przodu w swoim tunelu, a gdy drapieżnik wciśnie za nimi głowę, ujmują ją tylnymi łapkami i usiłują zmiażdżyć o sufit. Trzeba przyznać, że to dość sugestywna forma komunikacji z nieproszonymi gośćmi.
Tabela przedstawiająca fakty o wombacie; opracowanie własne

Wombat to olimpijska maskotka czy gulasz?


Podczas Igrzysk Olimpijskich w Sydney w 2000 r. wombat stał się nieoficjalną maskotką atletów. Jego podobizny, z odpowiednio prominentną pupą, pojawiły się na stadionach i zyskały sobie przydomek… tłuściocha ( z ang. „Fatso”). Była to próba pogodzenia człowieka z torbaczem, który w XIX w. był chętnie łowiony na mięso. Gulasz z wombata był jednym z kulinarnych hitów pierwszych kolonizatorów Australii. Później króliki wyparły jednak torbacza z krajowego menu, stając się prawdziwą plagą całego kontynentu.

W stosunku do ludzi wombaty nie miały nigdy aspiracji kulinarnych, ale znamy przypadki agresywnych ataków wynikających najprawdopodobniej z poczucia zagrożenia. Najczęściej chodziło o ugryzienia, niektóre dość głębokie, ale zdarzały się też przypadki stratowania i połamanych kości.
Charakterystyczne odchody wombata. Źródło: Pixelheld/Shutterstock

Coraz mniej…


W 1906 r. wombaty ogłoszono szkodnikami, a dwadzieścia lat później zaczęto wypłacać nagrody za odłowione osobniki. Jak się łatwo domyśleć, owa wojna okazała się zwycięska dla człowieka i to do tego stopnia, że zmienił on zdanie i objął torbacze ochroną. Opamiętanie, jak to zwykle bywa, przyszło jednak zbyt późno i wombatowiec szorstkowłosy już dziś jest gatunkiem krytycznie zagrożonym wyginięciem. Obecnie prowadzone są próby reintrodukcji go w stanie Queensland.
Niestety, również populacje dwóch pozostałych gatunków wombatowatych intensywnie się kurczą, czemu próbuje się przeciwdziałać poprzez zakładanie ogrodzonych rezerwatów i system monitoringu. Są jednak wciąż farmerzy, którzy nieprzyjaznym okiem spoglądają na niszczycieli płotów stawianych w celu ochrony przed królikami.
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

1. „ True giant wombat gives Diprotodon podium a wobble” Griffith University, https://phys.org/news/2022-12-true-giant-wombat-diprotodon-podium.html, 17/12/2022
2. “Facts About Wombats” Alina Bradford, https://www.livescience.com/52640-wombats.html, 17/12/2022
3. “The Creature Feature: 10 Fun Facts About Wombats” Mary Bates, https://www.wired.com/2014/12/creature-feature-10-fun-facts-wombats/, 17/12/2022
4. “Common wombat” National Geographic, https://www.nationalgeographic.com/animals/mammals/facts/common-wombat, 17/12/2022
5. “Wombats” Bush Heritage Australia, https://www.bushheritage.org.au/species/wombats, 17/12/2022

Ocena (5.0) Oceń: