Fala upałów uderza nie tylko w ludzi. Naukowcy odkryli niepokojący wpływ wysokich temperatur na pszczoły
Coraz częstsze fale upałów są jednym z najbardziej odczuwalnych skutków zmian klimatu. Wiadomo już, że ekstremalne temperatury zwiększają ryzyko udarów cieplnych u ludzi, pogarszają stan ekosystemów i sprzyjają pożarom. Teraz okazuje się, że mogą również poważnie ograniczać zdolność pszczół do rozmnażania. Nowe badania pokazują, że zaledwie trzy dni ekstremalnego gorąca wystarczą, by znacząco obniżyć płodność tych kluczowych zapylaczy, a konsekwencje mogą być odczuwalne jeszcze w kolejnym sezonie.
Trzy dni upału, skutki na cały rok
Zespół naukowców z Uniwersytetu w Hull pod kierownictwem prof. Jamesa Gilberta postanowił sprawdzić, jak fala upałów wpływa na pszczoły samotnice. W laboratorium odtworzono trzydniowy epizod wysokich temperatur odpowiadający warunkom, jakie coraz częściej występują latem w Wielkiej Brytanii.
Badania przeprowadzono na murarce ogrodowej (Osmia bicornis), jednym z najważniejszych dzikich zapylaczy Europy. Gatunek ten odgrywa ogromną rolę w zapylaniu drzew owocowych i wielu innych roślin uprawnych. Po zakończeniu sezonu wszystkie owady przeszły normalny cykl rozwojowy – zbudowały kokony i przezimowały. Jednak gdy po dziewięciu miesiącach naukowcy przeanalizowali ich stan, odkryli wyraźne różnice między grupami.
Samce tracą połowę aktywności plemników
Najbardziej uderzające wyniki dotyczyły samców. U pszczół narażonych na wysoką temperaturę aktywność plemników spadła aż o 50 proc. w porównaniu z osobnikami przebywającymi w standardowych warunkach . Niepokojące zmiany zaobserwowano również u samic. Liczba rozwijających się jaj oraz ich wielkość zmniejszyły się średnio o 15 proc. To pierwszy tak wyraźny dowód, że krótkotrwałe epizody ekstremalnych temperatur mogą wpływać na sukces rozrodczy pszczół długo po zakończeniu samej fali upałów.
Mniej pszczół oznacza słabsze plony
Konsekwencje mogą wykraczać daleko poza świat owadów. Ponad 90 proc. spośród około 270 gatunków pszczół występujących w Wielkiej Brytanii to pszczoły samotnice. W przeciwieństwie do pszczoły miodnej nie żyją one w dużych koloniach, a każda samica samodzielnie zakłada gniazdo i odchowuje potomstwo.
Jeżeli upały ograniczają liczbę młodych pszczół pojawiających się w kolejnym sezonie, populacje mogą gwałtownie się kurczyć. To z kolei oznacza mniej zapylaczy w sadach i na polach uprawnych.
Naukowcy zwracają uwagę, że szczególnie narażone mogą być rośliny silnie uzależnione od zapylania przez owady, takie jak: jabłonie, grusze, wiśnie, rzepak, wiele gatunków warzyw i roślin jagodowych. Mniejsza liczba zapylaczy może oznaczać niższe plony i pogorszenie jakości owoców.
Zmiana klimatu tworzy nowy problem
Dotychczas badania nad wpływem zmian klimatu na pszczoły skupiały się głównie na utracie siedlisk, stosowaniu pestycydów czy niedoborze kwitnących roślin. Najnowsze wyniki pokazują, że coraz większym zagrożeniem staje się również sam wzrost temperatur.
Fale upałów w Europie pojawiają się coraz częściej, trwają dłużej i osiągają wyższe temperatury niż jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Nawet jeśli dorosłe pszczoły przeżyją taki epizod, uszkodzenia ich komórek rozrodczych mogą ograniczyć liczebność kolejnego pokolenia.
Potrzebna większa ochrona dzikich zapylaczy
Autorzy badania podkreślają, że wyniki pokazują nowy, wcześniej niedoceniany mechanizm oddziaływania zmian klimatu na owady zapylające. Ochrona pszczół nie może ograniczać się wyłącznie do sadzenia łąk kwietnych czy ograniczania pestycydów. Coraz większym wyzwaniem staje się również łagodzenie skutków ekstremalnych zjawisk pogodowych.
Choć pojedynczej fali upałów nie da się zatrzymać, zwiększanie powierzchni terenów zielonych, zachowanie zadrzewień i tworzenie bardziej zróżnicowanych siedlisk może pomagać owadom znaleźć chłodniejsze mikroklimaty i ograniczać skutki wysokich temperatur.
Badanie zostało opublikowane na łamach Journal of Thermal Biology.
Absolwentka Inżynierii Środowiska na Politechnice Warszawskiej. Specjalizuje się w technicznych i naukowych tekstach o przyrodzie, zmianie klimatu i wpływie człowieka na środowisko. W swoich artykułach łączy rzetelną wiedzę inżynierską z pasją do natury i potrzeby życia w zgodzie z otoczeniem. Uwielbia spędzać czas na łonie przyrody – szczególnie na Warmii, gdzie najchętniej odkrywa dzikie zakątki podczas pieszych wędrówek i wypraw kajakowych
Opublikowany: 2 lipca, 2026
