Sobota 21.09.2019Autor: Jerzy Wysokiński

Babie lato - na czym polega zjawisko babiego lata?

W ostatnich dniach pięknej wrześniowej pogody, powietrze zapełnia się srebrnymi nićmi przędnymi pająków. Zjawisko to nosi nazwę „babiego lata”. Jego odzwierciedleniem są liczne poezje i prace malarskie. Na czym babie lato dokładnie polega? Babie lato – czym jest i dlaczego tak się nazywa?



fot. shutterstockfot. shutterstock

W sprzyjających warunkach, tzn. przy odpowiedniej temperaturze, wilgotności powietrza oraz sile wiatru, pająki rozpoczynają budowę nici, służących do przelotu. Zwykle zwierzęta wybierają wierzchołki wysokich roślintraw, krzewów lub drzew, czyli miejsca, gdzie siła wiatru jest stosunkowo duża. Pająki prostują odnóża, unoszą do góry odwłok i wytwarzają nić pajęczyny (często jest to wręcz „wystrzał” krzepnącej w atmosferze cieczy, zamieniającej się natychmiast w pajęczynę). Niektóre zwierzęta tworzą w tym okresie całą sieć nici. Kiedy staje się ona odpowiednio długa, że tak aby unieść pająka, proces tworzenia nici ustaje.
Długość powstającej przędzy jest automatycznie kontrolowana przez tzw. zastawki w brodawkach przędnych, a te z kolei uzależnia siła wiejącego wiatru oraz masa unoszonego pająka. Nici w wielu miejscach mają przewężenia,w których są bardziej podatne na zerwanie. Istnieją również gatunki (wydaje się, że ewolucyjnie mniej wyspecjalizowane), mocujące utworzoną nić najpierw do rośliny a następnie wydłużające ją do momentu zerwania przez siłę wiatru.Tutaj długość nici jest również regulowana, ale rwie się ona dopiero podczas znacznego zwiększenia siły wiatru w miejscach przymocowania pajęczyny do podłoża lub w jej innych, najsłabszych punktach.
Samiec Frontinella communis. By IvanTortuga (Own work) [Public domain], via Wikimedia Commons
Pajęcze podróże

Wśród złowionych pająków, odbywających opisywane loty, przeważają osobniki młode oraz samce. Stwierdzono, że najlepsze warunki do lotu to temperatura powietrza ok. 25 st. C oraz wilgotność na poziomie 30-40 pro.c i siła wiatru do 3 m/s. Zbyt duża prędkość wiatru zniechęca pająki do snucia nici, przeznaczonej dla lotu. Wielu badaczy twierdzi, że pająki są w stanie decydować o miejscu lądowania, chociaż nie jest to udowodnione.
Podczas lotu za pomocą pajęczyny zwierzęta są w stanie unieść się na wysokość ponad 2 km i pokonać odległości nawet do 5000 km! Takie podniebne podróże, bez możliwości pobierania pokarmu, mogą trwać 25 i więcej dni. Znaczne wysuszenie organizmu i niska temperatura stanowią spore utrudnienie dla małych podróżników.

Po odbytym locie pająki zwijają pajęczynę, zmniejszając w ten sposób powierzchnię „lotni” i opadają na podłoże. Środkowoeuropejskie pająki mogą stosunkowo łatwo odnaleźć miejsce na zimowe schronienie, np.szczeliny w płatach kory drzew i inne stosowne lokalizacje. W warunkach naszej strefy klimatycznej większość lotów odbywa się wczesną jesienią lub w końcu lata. Zespół brytyjskich biologów i matematyków wskazał po zastosowaniu modelowania komputerowego, że najlepszym okresem lotów pająków jest wiosna oraz jesień. Znane są jednak mniej często spotykane przypadki odbywania lotów w innej porze roku.

Do końca nie wiadomo, jakie są powody opisywanego zachowania. Wielu autorów poważnie rozważa zwiększanie „przestrzeni życiowej” tych zwierząt. Niektórzy sugerowali, że odbywane wiosną i jesienią stosunkowo niezbyt odległe przeloty zmierzają do zdobywania pokarmu lub zimowych schronień, a pokonywanie tras dłuższych sprzyja rozprzestrzenianiu się gatunków i mieszaniu puli genów.

Często spotykamy w kraju osobniki należące do gatunków właściwych bardzo odległym krainom. Dotarły one do nas prawdopodobnie drogą powietrzną. Większość osobników, znajdowanych na niciach „babiego lata” należy do rodzin Thomisidae (ukośnikowate, czyli bokochody), Linyphiidae (osnuwikowate), Philodromidae (ślizgunowate), Anereidae (krzyżakowate), Tetragnathidae (kwadratnikowate) oraz Theridiidae (omatnikowate).

Dlaczego „babie lato”? Nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Dawniej porównywano cienkie, białe nitki pajęczyny unoszone przez wiatr do delikatnych włosów starszych kobiet w jesieni życia. Ale spotyka się też teorie, że ciepłe jesienne dni w trakcie babiego lata odnoszą się do późnej miłości starszych kobiet.
Na niciach babiego lata przywędrowały do nas tygrzyki paskowane, fot. shutterstock
Jerzy Wysokiński

Bibliografia

  1. “https://study.com/academy/lesson/what-is-ballooning-in-spiders.html”; data dostępu: 2019-09-19
  2. “https://phys.org/news/2018-07-spiders-ballooning-electric-fields.html”; data dostępu: 2019-09-19
Moim zdaniem
Czy widziałeś kiedykolwiek "babie lato"?
Ocena (4.2) Oceń:
Pasaż zakupowy