Przewodnik po Babiogórskim Parku Narodowym: praktyczne wskazówki i ekoturystyka
Babiogórski Park Narodowy jest trzecim najmniejszym parkiem narodowym w Polsce. Ograniczona powierzchnia nie przekłada się jednak na skromność przyrodniczych walorów – w BgPN obejrzeć można cztery piętra roślinności górskiej oraz najciekawsze polskie ssaki. Dominantą parku i jego geograficzną „królową” jest oczywiście Baba Góra, czyli najwyżej wypiętrzony po Tatrach masyw w Polsce.
- Babiogórski Park Narodowy – podstawowe fakty
- Ochrona przyrody w Babiogórskim Parku Narodowym
- Najlepsze szlaki turystyczne w Babiogórskim Parku Narodowym
- Flora BgPN
- Fauna BgPN
- Bezpieczeństwo w Babiogórskim Parku Narodowym
- Praktyczne informacje dla odwiedzających BgPN
- Ciekawostki o Białogórskim Parku Narodowym
- Ekoturystyka w Babiogórskim Parku Narodowym
- Babiogórski Park Narodowy – najczęściej zadawane pytania
Babiogórski Park Narodowy – podstawowe fakty
Położony w południowej Polsce, tuż przy granicy ze Słowacją, Babiogórski Park Narodowy zajmuje zaledwie 33,92 km2, z otuliną o powierzchni 84,37 km2. Cały park znajduje się w granicach dwóch powiatów województwa małopolskiego: suskim i nowotarskim, a jego rzeźbę terenu określa mierzący zaledwie 10 km długości masyw Babiej Góry należący do Beskidu Żywieckiego – jego najwyższe szczyty to Diablak, zwany też Babią Górą, (1725 m n.p.m) oraz Gówniak (1617 m n.p.m.). Nie zachowały się tutaj co prawda ślady epoki lodowcowej, ale na terenie parku znajduje się kilka uroczych jezior osuwiskowych, m.in. Mokry Stawek (450 m2), Zimny Stawek czy Czarne Oko. Jako ciekawostkę warto dodać, że grzbiet Babiej Góry jest granicą między zlewnią Bałtyku, którą tworzą płynące na północ dopływy Wisły, a zlewnią Morza Czarnego obejmującą potoki kierujące się na południe.
Najwyższe szczyty masywu Babiej Góry, źródło: Rafał Kozubek, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Ochrona przyrody w Babiogórskim Parku Narodowym
Na terenie BgPN znajdują się dwa obszary Natura 2000: Ostoja Babiogórska oraz Obszar specjalnej ochrony ptaków Babia Góra. Ponadto od 1977 r. park ma status rezerwatu biosfery, który włączony został do programu UNESCO-MAB „Człowiek i biosfera”. Nadzór nad ochroną przyrody sprawuje Dyrektor BgPN, a jej celem jest zachowanie unikalnych górskich ekosystemów Beskidu Żywieckiego.
Ponieważ park cieszy się dużą popularnością wśród turystów – rocznie odwiedza go ponad 100 tys. osób – ustalono szereg zasad, które mają zapewnić tutejszej przyrodzie bezpieczeństwo i szanse na przetrwanie. Do najważniejszych reguł obowiązujących wszystkich gości należą:
- zakaz chwytania i zabijania dzikich zwierząt, zbierania ich jaj oraz poroży, niszczenia nor czy gniazd;
- zakaz pozyskiwania lub niszczenia roślin i grzybów;
- zakaz pozyskiwania minerałów i torfu;
- zakaz palenia ognisk i wyrobów tytoniowych z wyjątkiem miejsc wyznaczonych;
- zakaz połowu ryb;
- zakaz poruszania się poza wyznaczonymi szlakami i trasami narciarskimi;
- zakaz wprowadzania psów na obszary objęte ochroną ścisłą i czynną;
- zakaz eksploracji jaskiń i zbiorników wodnych;
- zakaz biwakowania z wyjątkiem miejsc do tego przeznaczonych.
Jednocześnie dyrekcja parku zastrzega sobie możliwość zamknięcia poszczególnych szlaków lub tras na narciarskich ze względu na ochronę przyrody lub bezpieczeństwo zwiedzających. Wycieczki zbiorowe ograniczone są do grup o liczebności max. 30 osób i muszą odbywać się pod opieką przewodnika (max. 10 osób w przypadku turystyki narciarskiej).
Najlepsze szlaki turystyczne w Babiogórskim Parku Narodowym
Na pieszych turystów w BgPN czeka gęsta sieć szlaków pozwalających podziwiać malownicze panoramy Beskidów. Do najpopularniejszych należy oczywiście trasa na Babią Górę (inaczej Diablak), która wiedzie czerwonym szlakiem z Polany Krowiarki przez szczyty Kępa i Gówniak, a za Diablakiem przecina Markowe Szczawiny. Nie jest to jednak wycieczka łatwa i zajmuje ponad 6 godz. (ok. 15 km). Na Diablak można się również dostać z żółtym szlakiem z Markowych Szczawin (1,5 godz.) oraz zielonym szlakiem z Przywarówki przez Głodną Wodę (2,5 godz.).
Kto poszukuje krótszych tras, ale malowniczych może też rozważyć:
- ścieżkę edukacyjną „Doliną Rybiego Potoku” (3,5 km);
- ścieżkę edukacyjną „W reglu dolnym Babiogórskiego Parku Narodowego” (3 km);
- niebieski szlak z Zawoi Czatoży przez Zawoję Markową do Zawoi Policzne (7,5 km);
- polsko-słowacką ścieżkę edukacyjną „Babia Góra bez granic” (11,1 km).
Dla rowerzystów wyznaczono w BgPN m.in. 11-kilometrową trasę z Zawoi Centrum do Zawoi Marszałki oraz mierzącą 8,8 km, ale trudną technicznie trasę z Wełczy Leśniczówki przez Przełęcz Opaczne do samej Wełczy.
Babiogórski Park Narodowy w szczególności zachwyca zimą, a dla miłośników narciarstwa biegowego przygotowano cztery fantastyczne trasy o długości od 5 do 15 km. Turę najlepiej jest rozpocząć z Polany Krowiarki, skąd można na nartach dostać się przez Sokolicę do Diablaka lub przez Markowe Szczawiny na Żywieckie Rozstaje aż do granicy parku.
Mapa turystyczna BgPN; źródło: https://bgpn.gov.pl/
Flora BgPN
Największym przyrodniczym skarbem BgPN są pierwotne lasy, które zachowały się w reglu dolnym i górnym. Tworzą je świerki (67% powierzchni), buki i jodły, a nad nimi znajduje się jeszcze piętro kosodrzewiny z rzadką i chronioną lilią złotogłów (Lilium martagon) oraz piętro alpejskie, w którym na szczególną uwagę zasługuje rogownica alpejska (Cerastium alpinum) nie spotykana nigdzie indziej w kraju.
Pośród 650 gatunków roślin naczyniowych występujących w BgPN niewątpliwym „królem” jest okrzyn jeleni (Laser archangelica), który wybrany został na symbol parku. Ta dorastająca 2 m wysokości bylina jest gatunkiem krytycznie zagrożonym w skali kraju, ale w dolinie Markowego Potoku można ją podziwiać w wielkich ilościach – to jedno z zaledwie dwóch stanowisk w całym kraju. Inne rzadkie gatunki kwitnące spotykane w Babiogórskim Parku Narodowym to tojad mocny morawski (Aconitum firmum subsp. moravicum) czy tocja alpejska (Tozzia carpathica).
Dodatkowo na terenie parku występuje 1300 gatunków grzybów i porostów oraz 280 gatunków mszaków. Jedynym endemitem masywu Babiej Góry jest natomiast kostrzewa pstra (Festuca varia Haenke) spotykana na półkach skalnych północnych zboczy.
Rogownica alpejska – jedyne jej stanowisko w Polsce znajduje się w masywie Babiej Góry, źródło: Meneerke bloem, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Żółte kwiaty tocji alpejskiej, źródło: HermannSchachner, CC0, via Wikimedia Commons
Fauna BgPN
W rozległych kompleksach leśnych Babiej Góry, które uchroniły się od niszczącej presji człowieka, spotkać można najszlachetniejsze polskie drapieżniki – niedźwiedzia brunatnego, wilka i rysia. Nie brakuje też jeleni, saren i dzików, a okazyjnie pojawia się również łoś. Poza tym swoje nory na terenie parku mają borsuki, wydry, tchórze i kuny, a także objęty ścisłą ochroną gatunkową nornik tatrzański (Microtus tatricus) oraz niewystępująca nigdzie indziej w Polsce żołędnica europejska (Eliomys quercinus).
Dodatkowo na Babiej Górze obserwuje się ok. 100 gatunków ptaków, w tym 80 gniazdujących. Należy do nich pięć gatunków dzięciołów, w tym rzadki dzięcioł trójpalczasty (Picoides tridactylus), liczne sowy oraz dzienne ptaki drapieżne takie jak myszołowy, jastrzębie i krogulce. W najwyższych partiach masywu swoje gniazda mają siwerniak (Anthus spinoletta) oraz płochacz halny (Prunella collaris). Niżej spotkać można jarząbki, kuropatwy, głuszce, a nawet rzadkie cietrzewie.
Wśród gadów na uwagę obok niebezpiecznej żmii zygzakowatej zasługuje nieszkodliwy, ale rzadki i chroniony gniewosz plamisty (Coronella austriaca). Miłośnicy owadów mogą natomiast w BgPN wyśledzić aż 1500 różnych gatunków chrząszczów!
Żołędnica europejska żywi się owocami, bukwią, nasionami oraz od czasu do czasu owadami, fot. shutterstock
Gniewosz plamisty mylony bywa ze żmiją zygzakowatą. Fot. Kacper Kowalczyk
Bezpieczeństwo w Babiogórskim Parku Narodowym
Zwiedzanie BgPN może być wspaniałą przygodą, ale wiąże się z ryzykiem, którego nie wolno bagatelizować. Wielką niewiadomą jest przede wszystkim pogoda, która, jak to w górach, może zmieniać się szybko i zaskakiwać nieprzygotowanych turystów. W lecie zagrożeniem bywają przede wszystkim burze z piorunami, przed którymi trudno jest się schować na nagich wzniesieniach masywu Babiej Góry. W zimie problemem jest natomiast oblodzenie szlaków oraz możliwość zejścia lawiny śnieżnej. W górnych partiach grożą również śnieżyce z silnym wiatrem, utrudniające orientację w terenie.
W związku z powyższym przed wyjściem na szlak w BgPN należy zawsze:
- sprawdzić prognozę pogody i komunikaty nt. zamknięcia szlaków umieszczane na stronie parku: https://bgpn.gov.pl/;
- upewnić się, że planowana trasa jest współmierna do kondycji i umiejętności;
- włożyć wygodne obuwie turystyczne i funkcjonalną odzież (z zapasową warstwą);
- spakować wystarczającą ilość wody i jedzenia;
- zadbać o ochronę głowy i oczu, zwłaszcza w niesprzyjających warunkach atmosferycznych;
- wziąć ze sobą papierową mapę na wszelki wypadek;
- poinformować kogoś o planowanym kierunku wycieczki i terminie powrotu;
- pobrać bezpłatną aplikację ratunek: http://www.ratunek.eu/
Numer alarmowy do Górskiego Ochotniczego Pogotowia Ratowniczego (GOPR): 985, 601 100 300
Babia Góra zimą, źródło: Jakub Hałun, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
Praktyczne informacje dla odwiedzających BgPN
Na całym obszarze BgPN obowiązują bilety wstępu. Można je nabyć przez internet lub w kasie znajdującej się w budynku Dyrekcji parku w Zawoi. Sprzedaż biletów prowadzą również Punkty Informacji Turystycznej na Polanie Krowiarki, Lipnicy Wielkiej – Przywarówce oraz w Zawoi Markowej. Cena za bilet normalny wynosi 8 zł, ulgowy 4 zł. Z opłat zwolnione są dzieci do lat 7 oraz posiadacze Karty Dużej Rodziny.
Jak dojechać do BgPN? Zmotoryzowani turyści mogą pozostawić auto na jednym z trzech parkingów zlokalizowanych w Zawoi Markowej, nieopodal Wystawy Stałej BgPN, na Przełęczy Krowiarki lub Polanie Stańcowej. Jeśli chodzi o transport publiczny, najlepszy dostęp zapewniają autobusy kursujące z Suchej Beskidzkiej oraz Krakowa do Zawoi. Pociągi zatrzymują na stacji Sucha Beskidzka.
Kto poszukuje noclegu, może skorzystać z licznej oferty prywatnych pokoi, domków, a nawet miejsc kempingowych w Zawoi. BgPN oferuje również własne pokoje gościnne w leśniczówce w Stonowie oraz osadach służbowych w Zawoi Rybnej i Zawoi Markowej. Rezerwacji można dokonać pod nr. 881 950 267.
Dane kontaktowe do licencjonowanych przewodników po BgPN, których opieka jest wymagana w przypadku większych grup turystów, dostępne są na stronie internetowej parku.
Niepełnosprawni mogą zwiedzać Wystawę Stałą BgPN znajdującą się w siedzibie Dyrekcji w Zawoi Barańcowej. Dostosowania obejmują windę i toalety dostosowane do potrzeb osób poruszających się na wózkach inwalidzkich, jak również mapę dotykową dla słabowidzących i niewidomych.
Miejsce piknikowe na Polanie Krowiarki, źródło: Jerzy Opioła, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
Ciekawostki o Białogórskim Parku Narodowym
BgPN założony został w 1954 r. i początkowo obejmował zaledwie nieco ponad 16 km2. Dopiero w 1997 r. park powiększono o lasy należące wcześniej do Lasów Państwowych. Za prekursora turystyki babiogórskiej uważa się jednak żyjącego na przełomie XIX i XX w. podróżnika, botanika i poetę Hugona Zapałowicza, który zakochał się w urodzie masywu Białej Góry i wyznaczył tu pierwsze szlaki turystyczne. Z jego inicjatywy w 1906 r. powstało również pierwsze lokalne polskie schronisko turystyczne na polanie Markowe Szczawiny.
Na długo zanim jednak region ten stał się atrakcją dla odwiedzających, na północnych stoki Babiej Góry osiedli się górale babiogórscy, opisani po raz pierwszy w 1851 r. przez Wincentego Pola. Była to ludność zajmująca się głównie pasterstwem i uprawą roli, którą zakładano na obszarach po wykarczowanych lasach, zasilając je obornikiem z wypasanych owiec i bydła. Kulturową spuściznę Babiogórców oraz ich sąsiadów Orawiaków, oglądać można na wystawach czasowych organizowanych w BgPN. Wśród eksponatów znajdują się m.in. tradycyjne góralskie stroje oraz drewniane rzeźby.
Jedną z głównych osad górali białogórskich jest Zawoja, wieś o tyle charakterystyczna, że uznawana za najdłuższą w Polsce. Położona w dolinie Skawicy ciągnie się na 18 km, zajmując obszar ponad 100 km2 (również rekord w skali kraju). Do jej największych atrakcji turystycznych należą drewniane kościółek pw. św. Klemensa oraz zespół drewnianych budynków stanowiący skansen PTTK w Markowych Rówieńkach. Jednym z obiektów jest rekonstrukcja wspomnianego wyżej schroniska z 1906 r.
Inne ciekawe miejscowości, które warto obejrzeć w ramach odwiedzin w BgPn, to Zubrzyca Górna z Orawskim Parkiem Etnograficznym oraz Sidzina z własnym skansenem – Muzeum Kultury Ludowej.
Drewniana chałupa w skansenie na Markowych Rówieńkach, źródło: Paweł Schmidt, CC BY-SA 3.0 PL, via Wikimedia Commons
Ekoturystyka w Babiogórskim Parku Narodowym
Odwiedziny w BgPN to unikalna okazja do skorzystania z uroków górskiego klimatu i bliskości z nieskażoną, bardzo różnorodną przyrodą. Niestety, im więcej turystów, tym trudniej jest naturalnym ekosystemom zachować równowagę niezbędną do rozwoju, a czasem nawet przetrwania. Dlatego park warto zwiedzać odpowiedzialnie, etycznie i ekologicznie. Z czym to się wiążę?
- Jeśli możesz dojedź na miejsce środkiem publicznego transportu lub autem elektrycznym – podbeskidzkie miejscowości nie potrzebują dodatkowych tysięcy aut.
- Zwiedzaj z poszanowaniem zasad zachowania w parku i nie rób nic, co mogłoby wywrzeć wpływ na lokalne ekosystemy – nie pozostawiają po sobie śladów w postaci śmieci, napisów, ani nawet kopców z kamieni.
- Zachowaj ciszę na szlakach – tuż obok mogą znajdować się dzikie zwierzęta, które nie potrzebują stresu we własnym domu.
- Połącz wycieczkę z wolontariatem – BgPN regularnie organizuje akcje sprzątania śmieci czy organizuje praktyki dla studentów.
- Wesprzyj park finansowo – utrzymanie szlaków i infrastruktury oraz ochrona przyrody kosztują.
Babia Góra zachwyca już kolejne pokolenia miłośników gór, w których można spędzić godziny bez karkołomnej wspinaczki. Zróbmy wszystko, aby jej urokami mogły cieszyć się również nasze dzieci i wnuki!
Babiogórski Park Narodowy – najczęściej zadawane pytania
Jakie są atrakcje Babiogórskiego Parku Narodowego?
Największą atrakcją jest szczyt Babia Góra (Diablak, 1725 m n.p.m.), który zapewnia spektakularne widoki. Park oferuje także bogactwo przyrody, liczne szlaki piesze, ścieżki edukacyjne oraz Ośrodek Edukacyjny w Zawoi.
Czy wstęp do Babiogórskiego Parku Narodowego jest płatny?
Tak, wstęp na teren parku jest płatny. Opłaty są pobierane na wybranych szlakach turystycznych. Aktualny cennik znajduje się na stronie internetowej parku.
Jakie gatunki roślin i zwierząt można spotkać w Babiogórskim Parku Narodowym?
Park chroni unikatowe zbiorowiska roślinne, m.in. piętra regla dolnego, górnego i piętro alpejskie. Można tu spotkać m.in. niedźwiedzia brunatnego, rysia, wilka, a także liczne ptaki, np. głuszca czy orlika krzykliwego.
Absolwentka Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, która oddała się pasji zgłębiania zagadek świata i pisania o nich. Specjalizuje się w ekologii, klimatologii i naukach przyrodniczo-naukowych. Żyje ponad granicami, dużo podróżuje, a w wolnym czasie pływa.
Opublikowany: 20 listopada, 2024 | Zaktualizowany: 29 lipca, 2025
- Babiogórski Park Narodowy, https://bgpn.gov.pl/, 1/11/2024;
- „Babiogórski Park Narodowy” Polskie Parki Narodowe, https://zpppn.pl/babiogorski-park-narodowy-pl/park, 1/11/2024;
- „Babiogórski Park Narodowy” PTTK, http://www.msw-pttk.org.pl/dokumenty/parki_narodowe/babgpn.html, 1/11/2024;
- „W drodze na szczyt – Babia Góra” Ośrodek Promocji Gminy Węgierska Górka, https://wegierska-gorka.opg.pl/w-drodze-na-szczyt-babia-gora, 1/11/2024;
- ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 22 lipca 2019 r. w sprawie ustanowienia planu ochrony dla Babiogórskiego Parku Narodowego, Dz. U.z 5 września 2019 r. poz. 1699;
