Polska nie jest już bocianią potęgą

Polska nie jest już bocianią potęgą. Jeszcze do niedawna szacowana na 50 tys. par populacja lęgowa bociana białego w Polsce stanowiła 25% światowej populacji tego gatunku. W ciągu tylko jednego dziesięciolecia mogło ubyć nam nawet 10 tys. bocianich par.

W Polsce gnieździ się jedna z największych populacji bociana białego na świecie. Ptaki te spędzają w naszym kraju prawie 5 miesięcy. Przylatują do nas na przełomie marca i kwietnia, a wracają do ciepłych krajów pod koniec sierpnia. Ze swoich wiosennych i letnich lęgowisk w Polsce bociany wędrują na południe przez Cieśninę Bosfor, Syrię, Liban, Izrael, północną Afrykę do Tanzanii, Kenii, Ugandy czy południowego RPA, gdzie zimują.  

Jeszcze do niedawna populacja lęgowa bociana białego w Polsce stanowiła 25% światowej populacji. Niestety w ostatnim czasie można zauważyć spadek liczebności tego gatunku w naszym kraju.

Osuszanie bagien, regulacja rzek, przekształcenia łąk w uprawy, intensywne rolnictwo, czy usuwanie miedz, przyczyniają się do zmniejszania się powierzchni bocianich żerowisk. Oprócz zmniejszających się terenów żerowisk, istotnym zagrożeniem, w szczególności dla młodych, są linie energetyczne i związane z nimi śmiertelne porażenia prądem. Tylko na terenie woj. mazowieckiego w latach 2008–2010 ginęło na urządzeniach sieci elektroenergetycznej około 550 bocianów rocznie, co stanowiło około 7% lokalnej populacji tego gatunku.

Bocian biały nie jest aktualnie gatunkiem zagrożonym wyginięciem. Jeszcze… Niemniej jednak historia krajów Europy Zachodniej, gdzie intensywne procesy ingerencji człowieka w naturę zaczęły się dużo wcześniej, mówią same za siebie. Proces spadku liczebności populacji lęgowej bociana białego w Europie Zachodniej rozpoczął się już w XIX wieku wraz z intensyfikacją rolnictwa. Czynnik ten doprowadził do całkowitego zaprzestania jego gniazdowania w Belgii, Szwecji, Szwajcarii czy Holandii. Proces ten został w niewielkim stopniu odwrócony po reintrodukcji, ale historia ta powinna zmusić nas do refleksji i wyciągnięcia stosownych wniosków.

Dlatego tak ważna jest ochrona żerowisk bociana białego. Taką działalność prowadzi Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (PTOP), które realizuje projekt Ochrona bociana białego w dolinach rzecznych wschodniej Polski. Obejmuje on 10 obszarów Natura 2000 położonych na terenie 4 województw: podlaskiego, mazowieckiego, warmińsko-mazurskiego, lubelskiego. PTOP obok działań związanych z zabezpieczaniem zagrożonych i konfliktowych gniazd bocianich i linii elektroenergetycznych w swojej działalności zajmuje się również odtwarzaniem żerowisk w dolinie rzeki Narew, które są zarośnięte trzciną i turzycami, oraz są częściowo zakrzaczone. Regularne koszenie tych terenów i wycinka krzewów sprawiają, że bociany mogą swobodnie tam żerować i gnieździć się w pobliżu, corocznie z sukcesem, wyprowadzając swoje młode.

Ochrona żerowiska to proces bardzo trudny i długotrwały. Edukacja w zakresie ochrony tych symbolicznie polskich ptaków leży w interesie nas wszystkich. Pamiętajmy o tym, gdy przy kolejnym spacerze za miastem będziemy obserwować żerujące bociany na polu czy łące, a w sierpniu podglądać je na słynnych sejmikach tworzonych przed odlotem na zimowiska w Afryce.