Białoporek brzozowy (Piptoporus betulinus)

Nazywany/a też: huba brzozowa, pniarek brzozowy, porek brzozowy, żagiew brzozowa

Białoporek brzozowy, fot. shutterstock
Białoporek brzozowy (porek brzozowy, pniarek brzozowy) to jednoroczna huba z rodziny pniarkowatych Fomitopsidaceae, o poduszkokształtnych, bocznie przyrastających owocnikach, rozwijająca się wyłącznie na brzozach. Od niepamiętnych czasów wykorzystywany był w lecznictwie, głównie do zwalczania infekcji nicieni. Od dekad trwają prace nad substancjami przeciwnowotworowymi.

  1. Sezon
  2. Występowanie
  3. Wygląd
  4. Właściwości
  5. Zastosowanie
  6. Galeria zdjęć

Sezon

Białoporek brzozowy wytwarza nowe owocniki od sierpnia do października. Obumarłe okazy mogą przetrwać cały rok.

Czy wiesz, że...
Pniarek brzozowy stał się jednym z najwszechstronniej przebadanych grzybów świata. Przykładowo w Kanadzie oznaczono i policzono wszystkie żerujące w jego owocnikach stawonogi – stwierdzono ich 257 gatunków, z czego 59 gat. roztoczy, a resztę owadów.

Białoporek brzozowy odznacza się dwubiegunowym systemem kojarzenia się. Jak pamiętamy ze szkolnych lekcji biologii u podstawczaków, do których należą huby, pieczarki, żeby grzybnia wykształciła owocnik to najpierw szczyty niektórych strzępek muszą nabrzmieć po czym oddzielić się ścianą od reszty strzępki. Dochodzi wtedy do zlania się i podziału jąder sprzężonych (kariogamii, wymiany materiały genetycznego między jądrami). Równocześnie komórka wypuszcza specjalne wyrostki, zwane sterygmami. Do tych sterygm wędrują nowo powstałe jądra o przetasowanych genomach. Sterygmy z dwoma jądrami (dikariony) odgradzają się mocną ścianą, ich własna ściana komórkowa grubieje. Tak formują się zarodniki podstawczaków (bazydiospory). Tymczasem ww. komórka, jaka wydała z siebie sterygmy i zarodniki przybiera charakterystyczny kształt podstawki (łac. basidium), jakiej cały typ zawdzięcza swoją nazwę. Wracając do białoporka brzozowego tworzy on płodne dikariony z osobnikiem, który ma odmienny czynnik kojarzenia (zwany w popularnych opracowaniach płcią). W UK naliczono u pniarków brzozowych ponad 33 takie „płcie”. Wszystkie są allelami (wariantami) jednego genu.


    Występowanie

    Białoporek brzozowy to huba szeroko rozpowszechniona na całej półkuli północnej, spotykana wszędzie tam gdzie rosną drzewiaste, białokore brzozy: brodawkowata, omszona, ciemna i papierowa. W Korei podejmowano próby hodowli białoporeka brzozowego także na wiórach innych gatunków brzóz np.: dahurskiej. Nierzadko rozwija się wysoko w koronach drzew-gospodarzy.

    Wygląd

    Owocniki białoporka brzozowego przyrośnięte bokiem do pnia lub gałęzi brzozy, duże (0,1-0,3 m średnicy).

    Kapelusz poduszkowaty, rzadziej półokrągły, o charakterystycznej, matowej, spękanej i złuszczającej się fakturze. Kolor zwykle brunatny bądź kremowoszary.

    Rurki barwy białej na młodych owocnikach, złociste o słomkowym na starszych i obumarłych porkach, 1,5-5 mm (sporadycznie do 8) długie.

    Trzonu brak.

    Miąższ biały, pozbawiony włókien, jednostajnie zwarty w przekroju, cierpki i gorzki w smaku, u żywych okazów łykowaty, u zasuszonych korkowaty.

    Wysyp zarodników biały. Spory białoporka brzozowego (pniarka brzozowego) kształtu przecinka, z ostrym końcem podstawy, gładkie, nieamyloidalne, najczęściej z dwiema kroplami (gutulami) wewnątrz zarodnika. Osiągają 5-7 × 1,5-2,0 μm.

    Właściwości

    Białoporek brzozowy odpowiada za białą zgniliznę drewna brzóz. Jako słaby pasożyt może po wniknięciu w głąb zdrowej brzozy trwać latami bez widocznych objawów. Dopiero gdy brzoza zostanie osłabiona ocienieniem, suszą albo zgoła zwalona przez wiatr lub drwali białoporek się uaktywnia, rozkładając obumierające, a potem całkowicie martwe drewno.

    Zastosowanie

    Białoporek brzozowy jest grzybem niejadalnym, ale stosowany w lecznictwie od tysięcy lat, przede wszystkim do tamowania krwawień. Grzyb ten leczył się z zakażenia włosogłówką (pasożytniczym nicieniem) Otzi, człowiek lodu z Południowego Tyrolu. Kolejne fale badań nad mumią Otziego przyniosły renesans zainteresowań antybiotycznymi i przeciwrobaczymi właściwościami białoporka brzozowego.

    Bibliografia

    1. Capasso L. 1998. ; “5300 years ago, the Ice Man used natural laxatives and antibiotics.”; Lancet 352 (9143): 1864. ;
    2. Cyranka M., Grąz M., Kaczor J., Kandefer-Szerszeń M., Walczak K., Kapka-Skrzypczak L. 2011. ; “Investigation of antiproliferative effect of ether and ethanol extracts of Birch polypore medicinal mushroom, Piptoporus betulinus (Bull.: Fr.) P. Karst. (Higher Basidiomycetes) in vitro grown mycelium.”; Int J Med Mushrooms 13: 525-533. ;
    3. Domański S., Orłoś H., Skirgiełło A. 1967.; “Żagwiowate II (Polyporaceae pileateae), szczecinkowcowate II (Mucronosporaceae pileateae), lakownicowate (Ganodermataceae), bondarcewiowate (Bondarzewiaceae), boletkowate (Boletopsidaceae), ozorkowate (Fistulinaceae). w: Kochman J., Skirgiełło A. (red.), ”; PWN, Warszawa. ;
    4. Gerhardt E. 2006. ; “Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik. Ponad 1000 opisanych gatunków. ”; Wyd. Klub dla Ciebie, Warszawa. ;
    5. Gminder A. 2008. ; “Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. ”; Wyd. Weltbild, Warszawa.;
    6. Guevara-Gonzalez R., Torres-Pacheco I. 2014. ; “Biosystems engineering: biofactories for food production in the XXI Centur. ”; Springer Science & Business Media. ;
    7. Han M., Chen Y., Shen L., Song J., Vlasak J., Dai Y., Cui B. 2016. ; “Taxonomy and phylogeny of the brown-rot Fungi: Fomitopsis and its related genera.”; Fungal Diversity 80 (1): 343-373.;
    8. Krieglsteiner G., Gminder A., Winterhoff W. 2000. ; “Die Großpilze Baden-Württembergs. Band 2: Ständerpilze: Leisten-, Keulen-, Korallen- und Stoppelpilze, Bauchpilze, Röhrlings- und Täublingsartige. ”; Ulmer Verlag, Stuttgart. ;
    9. Laux H. 1985. ; “Eßbare Pilze und ihre giftigen Doppelgänger. ”; Franckh Kosmos Verlag, Stuttgart. ;
    10. Lohmeyer T., Kũnkele U. 2006. ; “Grzyby. Rozpoznawanie i zbieranie. ”; Wyd. Parragon, Warszawa.;
    11. Łakomy P., Hanna Kwaśna H. 2008. ; “Atlas hub. ”; Oficyna Wydawnicza MULTICO, Warszawa. ;
    12. Moser M. 1978. ; “Röhrlinge und Blätterpilze. Kleine Kryptogamenflora Mitteleuropas. vol. 2. ”; Gustav Fischer, Stuttgart.;
    13. Ortiz-Santana B.; Lindner D., Miettinen O., Justo A., Hibbett D. 2013. ; “A phylogenetic overview of the Antrodia clade (Basidiomycota, Polyporales). ”; Mycologia 105 (6): 1391-1411. ;
    14. Pleszczyńska M., Lemieszek M., Siwulski M., Wiater A., Rzeski W., Szczodrak J. 2017. ; “Fomitopsis betulina (formerly Piptoporus betulinus): the Iceman’s polypore fungus with modern biotechnological potential. ”; World Journal of Microbiology and Biotechnology 33 (5): 83. ;
    15. Pöder R. 2005. ; “The Ice man’s fungi: facts and mysteries. ”; Int. J Med Mushrooms 7:357-359. ;
    16. Roody W. 2003. ; “Mushrooms of West Virginia and the Central Appalachians. ”; University Press of Kentucky, Lexington. ;
    17. Schmidt O. 2006. ; “Wood and tree Fungi: biology, damage, protection, and use Springer, . Snowarski M. 2010. Grzyby. Seria: Spotkania z przyrodą. ”; Wyd. MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa. ;
    18. Sułkowska-Ziaja K., Szewczyk A., Galanty A., Gdula-Argasińska J., Muszyńska B. 2018. ; “Chemical composition and biological activity of extracts from fruiting bodies and mycelial cultures of Fomitopsis betulina. ”; Mol Biol Rep. 45 (6): 2535-2544. ;
    19. Szczepkowski A. 2012. ; “Grzyby nadrzewne w innym świetle - użytkowanie owocników. ”; Studia i Materiały CEPL w Rogowie 14: 32-33. ;
    20. Wohlers A., Kowol T., Dujesiefken D. 2001. ; “Pilze bei der Baumkontrolle. Erkennen wichtiger Arten an Straßen- und Parkbäumen. ”; Thalacker Medien, Braunschweig.;
    21. Wojewoda W. 2003. ; “Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. ”; Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, Kraków. ;

    Okres zbiorów

    IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
    Białoporek brzozowy, fot. shutterstock Białoporek brzozowy, fot. shutterstock

    Galeria zdjęć

    Białoporek brzozowy, fot. shutterstockBiałoporek brzozowy, fot. shutterstock
    Białoporek brzozowy, fot. shutterstockBiałoporek brzozowy, fot. shutterstock
    Indeks nazw
    A B C D E F G H I J K L Ł M N O Q P R S Ś T U V W X Y Z Ż Ź
    Pasaż zakupowy