Żółciak siarkowy (Laetiporus sulphureus)

Nazywany/a też: grzyb siarkowy, huba Rostafińskiego, huba siarkowa, huba żółta, kurczak leśny, żagiew Rostafińskiego, żagiew topolowa, żagiew siarkowa

Żółciak siarkowy to sporych rozmiarów huba o jednorocznych, wyrastających jeden nad drugim owocnikach w charakterystycznym, siarkowo żółtym kolorze, zaliczana do żagwiowatych Polyporaceae. Żółciak siarkowy jest jedną z najniebezpieczniejszych dla drzew hub naszej i światowej przyrody. Potrafi porazić i zabić w ciągu kilku lat nawet zupełnie zdrowe i silne drzewa liściaste. Po zabiciu gospodarza może funkcjonować dalszych kilka lat jako saprofit (roztocz) na jego murszejącym drewnie. Jadalność żółciaka budzi kontrowersje wśród fachowców i amatorów. Powszechnie uważa się za trujące okazy dojrzałe, jak również młode spożyte na surowo.

  1. Sezon
  2. Występowanie
  3. Wygląd
  4. Właściwości
  5. Zastosowanie
  6. Galeria zdjęć

Sezon

Żółciak siarkowy produkuje owocniki dość wcześnie, w Polsce głównie w maju i czerwcu.

Czy wiesz, że...W Europie rozmieszczenie geograficzne żółciaka siarkowego przypomina rozmieszczenie dębów, podczas gdy w Azji Centralnej i Ameryce Północnej przypomną raczej zasięg modrzewi.

Żółciak siarkowy powoduje ogromne szkody w zieleni miejskiej, sadownictwie i ogrodnictwie. W kilka lat może zabić zupełnie zdrowe wcześniej drzewo, a okazy osłabione innymi czynnikami zabija w parę miesięcy.

Rozwój grzybni „huby żółtej” objawia się brunatną zgnilizną drewna, najpierw w twardzieli, potem w bielu. Z ekologicznego punktu widzenia żółciak siarkowy jest jednak bardzo ważny, albowiem zabite przezeń drzewa obfitują w dziuple, których wcześniej często nie było w danym miejscu.

Dziuple są kluczowe dla przetrwania mnóstwa pożytecznych zwierząt, od dzikich pszczół począwszy przez liczne ptaki śpiewające i gągoły aż po pilchowate.

Występowanie

Żółciak siarkowy to kosmopolita, szeroko rozpowszechniony wraz z człowiekiem na wszystkich kontynentach i większych wyspach oprócz Antarktydy. W Europie trzyma się głównie środowisk zmienionych przez człowieka: sadów, ogrodów, alej przydrożnych, parków i cmentarzy. W lasach liściastych i mieszanych rośnie rzadziej, ale i tam jest dość częsty. W Polsce i krajach sąsiednich poraża głównie drzewa owocowe, wierzby, brzozy, topole, grochodrzewy oraz dęby. W górach i wyżynach Europy oraz Azji Centralnej atakuje dość często modrzewie.

Wygląd

Owocniki żółciaka siarkowego są jednoroczne, nierzadko sporych rozmiarów (o średnicy 0,1–0,4 m), najczęściej pozbawione nóżki, grubo mięsiste, przyrośnięte bokiem do rośliny żywicielskiej, nachodzące dachówkowato na siebie. Młode egzemplarze tego żółciaka są bulwkowate, potem robią się wachlarzokształtne, wreszcie półkoliste bądź nieregularne.

Kapelusz zazwyczaj o trudnym do pomylenia siarkowo-żółtym kolorze (stąd nazwa!), rzadziej pomarańczowy z różowym odcieniem oraz nieregularnych, faliście podwiniętych brzegach, z czasem blednie. Wierzch kapelusza nierówny, pagórkowaty i pomarszczony promieniście.

Hymenofor żółciaka siarkowego krótko rurkowy, nieoddzielający się od miąższu, także siarkowo żółty – tak jak wierzch kapelusza i miąższ. Pory niezwykle drobne, 3-5 na 1mm, początkowo jasne, siarkowe, później ciemniejsze, o bardziej ochrowym odcieniu żółci.

Miąższ „huby Rostafińskiego” mocno zmienia w toku rozwoju owocnika barwę, konsystencję i smak. U młodziutkich okazów białawy, soczysty, miękki, o miłym choć kwaśnawym smaku i słabo grzybowej woni. U starszych sztuk „grzyba siarkowego” miąższ staje się siarkowożółty, suchy, twardawy, obrzydliwy (podobny do makulatury) w smaku.

Zarodniki żółciaka siarkowego zmieniają barwę odwrotnie niż miąższ: wysyp początkowo ochrowo, potem siarkowożółty, z czasem blednie do białawego, by stać się niemal bezbarwny. Spory „huby Rostafińskiego” o wymiarach: 5–6,5 × 3,5–4,5 μm, o gładkiej powierzchni i wielorakich kształtach (łezkowate, okrągłe tudzież jajowate) zawsze jednak z ostrym końcem podstawy.

Właściwości

Młode owocniki żółciaka siarkowego bywają uznawana za jadalne, a nawet smaczne, ale ciężko strawne, lekko trujące na surowo, zatem wymagające obróbki termicznej przed spożyciem. Starsze raczej zawsze uznaje się za trujące, w każdym razie okropne w smaku i ciężej strawne. W Polsce praktycznie nie ma tradycji zbierania i zjadania żółciaka siarkowego. Jest on jednak lubianym grzybem Karpatorusinów (Rusnaków) z ziem dzisiejszej Rumunii, którzy przyrządzają go jak sznycle mięsne, suszą lub mrożą na zimę.

Zastosowanie

Dawniej żółciak siarkowy był jednym z najważniejszych grzybów wykorzystywanych jako hubka do krzesania ognia. Jego jaskrawa, podobna do siarki barwa kojarzyła się nieodmiennie z ogniem i faktycznie doskonale służył temu celowi.

Bibliografia

  1. Domański S., Orłoś H., Skirgiełło A.; “Żagwiowate II (Polyporaceae pileateae), szczecinkowcowate II (Mucronosporaceae pileateae), lakownicowate (Ganodermataceae), bondarcewiowate (Bondarzewiaceae), boletkowate (Boletopsidaceae), ozorkowate (Fistulinaceae). w: Kochman J., Skirgiełło A. (red.), ”; PWN, Warszawa; 1967
  2. Gerhardt E.; “Grzyby. Wielki ilustrowany przewodnik. Ponad 1000 opisanych gatunków”; Klub dla Ciebie, Warszawa; 2006
  3. Gminder A.; “Atlas grzybów. Jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej?”; Weltbild, Warszawa; 2011
  4. Grochowski W., Grochowski A.; “Leśne grzyby, owoce i zioła. Zbiór i wykorzystanie.”; PWRiL, Warszawa; 1994
  5. Łakomy P., Hanna Kwaśna H.; “Atlas hub”; Oficyna Wydawnicza MULTICO, Warszawa; 2008
  6. Schütt P., Schuck H., Stimm B.; “Lexikon der Baum- und Straucharten. Das Standardwerk der Forstbotanik. Morphologie, Pathologie, Ökologie und Systematik wichtiger Baum- und Straucharten”; Nikol Verlag, Hamburg; 2002
  7. Snowarski M.; “Grzyby. Seria: Spotkania z przyrodą”; MULTICO Oficyna Wydawnicza, Warszawa; 2010
  8. Szczepkowski A.; “Grzyby nadrzewne w innym świetle – użytkowanie owocników”; Studia i Materiały CEPL w Rogowie 14, 32: 3; 2012
  9. Škubla P.; “Wielki atlas grzybów”; Elipsa, Poznań; 2007
  10. Tyszko-Chmielowiec P. (red.); “Aleje – skarbnice przyrody. Praktyczny podręcznik ochrony alej i ich mieszkańców”; Fundacja EkoRozwoju, Wrocław; 2012
  11. Wojewoda W.; “Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski”; Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, Kraków; 2003

Okres zbiorów

IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
Żółciak siarkowy Andreas Eichler [CC BY-SA 4.0], via Wikimedia Commons

Galeria zdjęć

Żółciak siarkowyŻółciak siarkowy, fot. shutterstock
Żółciak siarkowy, fot. shutterstockŻółciak siarkowy, fot. shutterstock
Indeks nazw
A B C D E F G H I J K L Ł M N O Q P R S Ś T U V W X Y Z Ż Ź
Pasaż zakupowy