Rubin kamień ‒ opis, właściwości i występowanie
Rubin to najsłynniejszy kamień szlachetny o czerwonej barwie, który od wieków budzi wśród ludzi bardzo silne uczucia. Zdaniem geologów samo jego istnienie zakrawa na mały naukowy cud. Nic też dziwnego, że należy do najdroższych i najbardziej pożądanych w jubilerstwie, będąc de facto bliskim kuzynem równie szlachetnego szafiru. Co warto wiedzieć o rubinach, ich historii i niezwykłych zastosowaniach?
Nazwa rubinu pochodzi od łacińskiego słowa „ruber”, które oznacza… czerwony. Faktycznie te rzadkie minerały należące do grupy korundów przybierają odcienie od różowego po krwisto czerwony, a to za sprawą obecności jonów chromu w przeźroczystym normalnie krysztale tlenku glinu. Gdyby ów chrom zamienić na żelazo lub tytan, mielibyśmy do czynienia z niebieskim szafirem!
Ciekawostka: Istnieje niejasna i dyskusyjna granica między różowym szafirem a jasnym rubinem – w różnych krajach ten sam kamień szlachetny może być więc inaczej zaklasyfikowany!
Skąd się biorą rubiny?
Proces formowania się rubinów wymaga współistnienia bardzo wysokiej temperatury i wysokiego ciśnienia. Wszystko odbywa się oczywiście pod powierzchnią Ziemi, gdzie w grę wchodzą również inne minerały. I tak przeźroczysty korund, w którym ok. 1% atomów aluminium zostanie zastąpionych chromem, staje się krwistym rubinem. Jeśli w procesie weźmie także udział także trójwartościowe żelazo powstają różowe i pomarańczowe odcienie rubinów. Nadmiar żelaza oraz obecność krzemu, których w skorupie ziemskiej są ogromne ilości, uniemożliwiają jednak powstawanie rubinów i stąd ich występowanie na naszej planecie jest tak ograniczone, a wartość tak wysoka. Wysokiej jakości rubiny są rzadsze niż diamenty!
Główne złoża rubinów zlokalizowane są na obszarze Azji, przede wszystkim w Mjanmie, na Sri Lance, w Tajlandii, Indiach, Pakistanie oraz Nepalu. Szczególnie zasobne w czerwone klejnoty są podnóża pasma górskiego Himalajów. Geolodzy tłumaczą to zjawisko efektem zderzenia się przed milionami lat dwóch płyt tektonicznych, azjatyckiej i indyjskiej. Szacowany wiek rubinów wynosi więc ok. 50 milionów lat!
Ponadto na świecie znajduje się mniejsze ilości rubinów w na Madagaskarze, w Macedonii, w USA, w Australii, a dawniej były również identyfikowane w piaskach złotonośnych na Dolnym Śląsku.
Ciekawostka: Szczególnie atrakcyjnym znaleziskiem są tanzańskie mieszanki zielonego zoisytu z kawałkami kontrastującego czerwonego rubinu. W Indiach znajdowane są ponadto zielone fuchsyty z miki, w których matrycy zatopione są kryształki rubinu.
Historia rubinu
O rubinie nawet cztery razy wspomina się w Biblii, zaś jego nazwa w Sanskrycie oznacza dokładnie „król drogich kamieni”. Starożytni Hindusi wierzyli wręcz, że wszyscy, którzy oferowali rubiny bóstwo Krishna mieli odrodzić się w ramach reinkarnacji jako władcy. Pliniusz żyjący w I w. opisywał je w swojej wiekopomnej księdze „Historia Naturalna” jako kamień o niezwykłej twardości i gęstości. Już dwieście lat przed naszą erą czerwone klejnoty były przewożone przez kupców podążających Jedwabnym Szlakiem z Azji do Europy.
Przez stulecia rubin obrastał w legendy w wielu kulturach świata. W Indiach uważano go za kamień, który pozwala żyć w pokoju z własnymi nieprzyjaciółmi, w Mjanmie (dawnej Birmie), gdzie od VII w. wydobywa się spore duże ilości szlachetnych rubinów, czerwone kamienie miały dawać wojownikom niewidzialność w trakcie walki… o ile, ukryło się je we własnym ciele. Chińczycy z kolei zdobili rubinami swoją broń i wmurowywali klejnoty w fundamenty budynków, aby zapewnić sobie szczęście. W okresie średniowiecza rubiny stały się ulubionym kamieniem szlachty i monarchów – od XIII w. pojawiały się na przykład regularnie w brytyjskich klejnotach koronacyjnych.
Co ciekawe, dopiero w XIX w. ludzie nauczyli się odróżniać prawdziwe rubiny od turmalinów, czerwonych spineli oraz granatów. Na początku XX w. posiedliśmy natomiast umiejętność produkowania syntetycznych rubinów, znacznie tańszych.
Właściwości rubinu
Rubin to bardzo twardy kamień szlachetny określany na 9 w dziesięciostopniowej skali Mohsa (ustępuje jedynie diamentom) i odmieniający się przez różne odcienie czerwieni, aż po czerwony brąz. Najbardziej cenione są ciemne, krwiste kryształy z subtelnym tonem niebieskiego zwane rubinami o barwie gołębiej krwi.
Pod tym względem szczególnie poszukiwane są rubiny z Mjanmy, zwane birmańskimi, które według wielu znawców ustępują w swojej szlachetności jedynie diamentom! Pod wpływem promieniowania ultrafioletowego zyskują one piękną czerwoną poświatę, którą widać jest gołym okiem w świetle słonecznym. Zjawisko fluorescencji dotyczy jednak tylko niektórych rubinów.
Sam proces formowania się rubinów sprawia, że ogromna większość kamieni zawiera w swojej strukturze inkluzje zwane nieformalnie jedwabiem lub igiełkami. Z jednej strony decydują one o pożądanej indywidualności kamienia i stanowią sposób na rozeznanie naturalnych rubinów od syntetycznych; z drugiej, umyślnie zmniejsza się ich widoczność w procesie obróbki cieplnej, zapewniającej trwały efekt i nie wpływającej negatywnie na wartości kamieni. W szlifowanych kamieniach inkluzje rutylu powodują w wyjątkowych przypadkach zjawisko zwane asteryzmu, czyli widzialnej optycznej gwiaździstości, a także tzw. efekt kociego oka – są to najbardziej pożądane odmiany rubinów.
Ponadto rubiny odznaczają się niezwykłym blaskiem, trwałością oraz sporymi rozmiarami – transparentne kryształy bywają często większe niż diamenty! Same kryształy mają najczęściej pokrój tabliczkowy, bipiramidalny lub słupkowy.
Zastosowania rubinu
Rubiny są szczególnie cenione jako kamienie kolekcjonerskie oraz surowiec do wyroby biżuterii. Ze względu na swoją wartość i trwałość mogą, tak jak diamenty, być traktowane jako inwestycja finansowa – pięknie wybarwione rubiny osiągają ceny nawet kilku tysięcy dolarów za karat. Wykorzystywane jako ozdoba pierścionków, kolczyków i naszyjników dość łatwo poddają się szlifowaniu na różne sposoby, ale mimo swojej twardości są podatne na odpryśnięcia – z rubinową biżuterią należy więc obchodzić się ostrożnie, zwłaszcza w kontekście jej przechowywania. Rubiny mogą być przy tym głównym motywem jubilerskim, ale bywają także barwnym dopełnieniem diamentów. Często parowane są również z białym złotem i platyną oraz perłami. W praktyce bardzo często spotyka się rubiny szlifowane na sposób owalny, gruszkowy lub markizowy, jak również typowy okrągły szlif diamentowy. Zaręczynowe pierścionki z rubinami są coraz popularniejszą alternatywą dla diamentowej klasyki.
Ponadto rubiny, zwłaszcza syntetyczne, mają również ciekawe zastosowania techniczne. Już w XVIII w. naturalne kryształy zaczęto wykorzystywać do produkcji łożysk zegarkowych, a z czasem upowszechniły się również w przemyśle elektronicznych i automatycznym. Na szczególną uwagę zasługują lasery rubinowe, które były w rzeczywistości pierwszymi laserami na świecie – po raz pierwszy skonstruował Theodore Maiman w 1960 r. Jako doskonale odporny materiał rubiny znajdują również zastosowanie w produkcji ogniotrwałych narzędzi oraz bywają wykorzystywane do konstrukcji maszyn pomiarowych, gdyż ich współczynniki rozszerzalności cieplnej jest bardzo niski.
Symboliczne znaczenie rubinu
Rubin jest oficjalnie uznawany za kamień urodzinowy dla solenizantów z lipca, a także idealny podarek na 15 oraz 40 rocznicę ślubu. W ciągu wieków symbolizował przede wszystkim szlachetność, miłość i pasję. W teorii oddziaływania minerałów traktowany jest jako kamień ochronny, mający zapewniać człowiekowi szczęście i witalność. Jak się łatwo domyśleć, jego ognisty kolor w naturalny sposób wzbudza również skojarzenia z romantyzmem, oddaniem i zmysłowością. Ponoć noszącym może dodać nieco erotycznej iskry. Poza tym traktuje się go jako klejnot władzy i zamożności – posiadanie rubinu predysponuje do dalszego bogacenia się!
Poza tym noszenie rubinów ma sprzyjać dbaniu o siebie, pewności siebie, chęci życia i gotowości do podjęcia wszystkich jego wyzwań. Pod względem zdrowotnym rubiny mają natomiast wspomagać przy problemach z krwią i krążeniem, a także chorobami serca. Uważa się, że wspierają również detoksyfikację organizmu, ogólne zdrowie i samopoczucie oraz działają rozgrzewająco. Noszony na lewej stronie ciała, ma gwarantować życie spokojne i wolne od niebezpieczeństw!
Dla kogo rubin?
Jeśli wierzyć wyznawcom symbolicznego znaczenia kamieni szlachetnych rubin jest idealnym podarkiem dla osób wątpiących w siebie, zlęknionych, pozbawionych pasji i ochoty do korzystania z życia. Poza tym jednak rubiny to kamienie szalenie eleganckie i wyjątkowe, idealne na podarek symbolizujący miłość i oddanie. Noszone w formie biżuterii nie dają się nie zauważyć, więc będą idealną propozycją dla osób ceniących indywidualizm i lubiących zwracać na siebie uwagę. Sklepy jubilerskie promują wręcz rubiny jako kamienie sukcesu!
- GIA; "Ruby History and Lore"; https://www.gia.edu/ruby-history-lore; 2021-06-16;
- WithClarity; "About rubies"; https://www.withclarity.com/education/gemstone-education/ruby/formation; 2021-06-16;
- International Gem Society; "Ruby symbolism"; https://www.gemsociety.org/article/history-legend-rubies-gems-yore/; 2021-06-16;
- Britannica; "Ruby"; https://www.britannica.com/topic/ruby; 2021-06-16;
- Minerals.net; "The Gemstone Ruby"; https://www.minerals.net/gemstone/ruby_gemstone.aspx; 2021-06-16;
