Ludzie w drastyczny sposób „zmieniają anatomię” dzikich zwierząt

Wieloletnie kłusownictwo i polowania na ciosy doprowadziło do ewolucyjnych zmian u afrykańskich słoni. Czy w takim razie ludzie mogą zmieniać anatomię dzikich zwierząt?

Jak wynika z badań opublikowanych w czasopiśmie Science, rzadka wcześniej mutacja genetyczna powodująca, że u słoni afrykańskich nie wykształcają się kły, powstała w wyniku ludzkiej działalności.

Naukowcy, w tym Shane Campbell-Staton, biolog ewolucyjny z Uniwersytetu Princeton, przyjrzeli się, dlaczego samice słoni w Parku Narodowym Gorongosa w Mozambiku często rodzą się bez ciosów, i doszli do konkluzji, iż modyfikacje te powstały, jako odpowiedź na masowe kłusownictwo.

Na słonie polowano najprawdopodobniej podczas wojny domowej w Mozambiku w latach 1977-1992, kiedy to 90% tych zwierząt zostało wybitych przez siły zbrojne obu stron. Pieniądze ze sprzedaży kości słoniowej miały finansować wojnę. Część zwierząt pozbawionych kłów przeżywało, przekazując cechę swojemu potomstwu. Efekt? W latach 1977-2004 odsetek samic pozbawionych kłów wzrósł z 18,5% do 33%.

Skutki tych brutalnych działań można zobaczyć obecnie w grupie około 700 słoni żyjących w parku narodowym. Robert Pringle z wydziału ekologii i biologii ewolucyjnej na Uniwersytecie Princeton wykazał wyraźny wpływ ingerencji człowieka w przyrodę. „Myślę, że to badanie pokazuje, że to coś więcej niż tylko liczby. Ludzie dosłownie zmieniają anatomię zwierząt”.

Pringle powiedział, że park narodowy Gorongosa zawsze interesował badaczy, którzy podejrzewali, że przyczyną tej anomalii anatomicznej było historyczne kłusownictwo, chociaż dokładna mechanika problemu była tajemnicą.

„Jedną z rzucających się w oczy cech jest to, że wiele samic słoni nie ma kłów i byliśmy zaintrygowani tym zjawiskiem. Zdaliśmy sobie sprawę, że słonie nie mają kłów, zwłaszcza w miejscach, gdzie było dużo kłusownictwa. I nikt tak naprawdę nie określił ilościowo ani nie udokumentował tego zjawiska i nie był w stanie określić przyczyny.”

Zespół podejrzewał, że zjawisko to ma pochodzenie genetyczne, a fakt, że rzadko widywano je u samców, sugerował, że było to związane z płcią.

Po zsekwencjonowaniu genomów samic z kłami i bez ciosów naukowcy zidentyfikowali dominujący gen, który może być odpowiedzialny za brak kłów, zwany AMELX. AMELX jest przekazywany potomstwu przez samice na chromosomie X. Autorzy badania uważają, że jeśli samiec słonia odziedziczy zaburzony gen AMELX, umiera; a zmutowany gen u samic spowodowałby jedynie brak kłów.

Utrata ciosów może wywołać fale w całych ekosystemach. Kły to wielofunkcyjne narzędzia do usuwania kory z drzew, wykopywania cennych minerałów lub odkrywania podziemnych źródeł wody. Ma to wpływ na inne gatunki roślin i zwierząt. Kiedy słonie przepychają się przez drzewa, tworzy to nową przestrzeń dla innych roślin trawiastych, które z kolei tworzą siedliska dla innych gatunków zwierząt.

„Jest to przykład tego, jak działalność człowieka zmienia trajektorię ewolucyjną gatunków w całym drzewie życia”  – powiedział Campbell-Staton, dodając, „pomijając pięć głównych zdarzeń masowego wymierania, ludzie są najbardziej wpływową presją ewolucyjną w historii”.

Wyniki badań stanowią również żywy przykład tego, jak zwierzęta mogą szybko przystosować się pod presją człowieka, taką jak kłusownictwo i zmiany klimatu. Wcześniejsze badania wykazały, że stworzenia mogą ewoluować w nowe kolory, kształty, a nawet zachowania, aby lepiej tolerować coraz bardziej niegościnny świat, który dla nich stworzyliśmy. Problem polega na tym, że nawet szybka ewolucja ma swoje granice — a wiele gatunków jest już na krawędzi wyginięcia.