określenie masy 1000 nasion
Określenie masy 1000 nasion — Określenie masy 1000 nasion – metoda oceny nasion wykorzystywana w rolnictwie i gospodarce leśnej do określenia jakości materiału siewnego.
Nasiona
Nasiono (nasienie) jest organem rozmnażania się roślin nasiennych powstającym w rozwoju z zapłodnionego zalążka. Składa się z zarodka otoczonego tkanką spichrzową zawierającą substancje niezbędne do wzrostu zarodka (bielmo, obielmo) oraz łupiny nasiennej powstającej z osłonek zalążka, która pełni funkcje ochronne. Nasiona zawierają substancje zapasowe (cukry – głównie skrobię, tłuszcze w formie olejów oraz białka w postaci ziaren aleuronowych) zmagazynowane w bielmie (nasiona bielmowe) lub w liścieniach (nasiona bezbielmowe).
Nasiona roślin wykorzystywane są jako materiał siewny w nasiennictwie rolniczym i leśnym, stanowią wartościowe źródło pożywienia dla zwierząt i człowieka, dostarczają składników używanych w produkcji leków, kosmetyków i barwników. Głównym wyznacznikiem jakości otrzymanych plonów jest jakość użytych do siewu nasion, określana w specjalistycznych laboratoriach – stacjach oceny nasion (SON).
Metody ocen nasion
Ocena nasion w celu określenia jakości materiału siewnego używanego w nasiennictwie rolniczym i leśnym przeprowadzana jest za pomocą badań i obserwacji w stacjach oceny nasion (SON). Prawidłowe wykonanie oceny nasion warunkowane jest znormalizowaną metodyką badań oraz dokładnym wykonaniem prób laboratoryjnych i obserwacji badanego materiału.
Określanie wartości materiału siewnego obejmuje:
- określanie wilgotności nasion za pomocą wilgotnościomierza;
- określanie czystości nasion – wydzielenie frakcji nasion czystych dobrze wykształconych, bez widocznych uszkodzeń; frakcji nasion obcych, uszkodzonych, pustych lub skiełkowanych oraz frakcji zanieczyszczeń (nasiona chwastów, połówki nasion, części roślin);
- określanie masy 1000 nasion pochodzących z frakcji nasion czystych;
- określanie żywotności nasion (zdolności kiełkowania, dorodności, zdrowotności) z wykorzystaniem metod kiełkowania, barwienia i krojenia zarodków nasion.
Powyższe metody oceny materiału siewnego umożliwiają określenie wartości siewnej potrzebnej do obliczenia norm wysiewu, ustalenie wartości handlowej i użytkowej nasion, określenie jakości nasion przed rozpoczęciem ich przechowywania oraz zapewnienie optymalnych warunków do ich przechowywania.
Określenie masy 1000 nasion – metodyka i zastosowanie
Wartość masy 1000 nasion (MTZ) jest charakterystyczna dla danego gatunku rośliny; stanowi cechę uwarunkowaną genetycznie i dziedziczoną z pokolenia na pokolenie. Wykazuje ona zróżnicowane wartości pomiędzy roślinami z różnych upraw, roślinami tego samego gatunku należącymi do różnych odmian i roślinami tych samych odmian w poszczególnych latach.
Masa 1000 nasion w dużym stopniu zależy również od warunków panujących w okresie wegetacji roślin; jej wartość może ulegać zmianie pod wpływem czynników środowiskowych (np. niewystarczającej ilości opadów, wysokiej temperatury), obecności organizmów chorobotwórczych bądź sposobu uprawy (np. nieprawidłowego nawożenia).
Określanie masy 1000 nasion (MTN) jest metodą oceny nasion wykonywaną bezpośrednio po przeprowadzeniu próby czystości. Do badania wykorzystywane są nasiona pochodzące wyłącznie z frakcji nasion czystych.
Określenie masy 1000 nasion zgodnie z metodyką przyjętą przez ISTA (ang. International Rules for Seed Testing) można przeprowadzić na dwa sposoby:
1. Policzenie całej frakcji czystych nasion
- oznaczenie polega na policzeniu ilości nasion znajdujących się w badanej próbce (ręcznie bądź za pomocą maszyny liczącej) oraz zważeniu badanej próbki;
- masę 1000 nasion (MTZ) można wyznaczyć za pomocą poniższego wzoru:
2. Policzenie powtórzeń
- oznaczenie polega na odliczeniu z czystej frakcji nasion 8 losowo wybranych powtórzeń liczących po 100 nasion (ręcznie lub za pomocą maszyny liczącej) oraz zważenie każdego powtórzenia oddzielnie;
- dla uzyskanych wyników oblicza się wariancję:
Jeżeli otrzymany współczynnik zmienności nie przekracza 4%, pobrane z frakcji czystych nasion powtórzenia można wykorzystać do obliczenia masy 1000 nasion (MTZ), zgodnie ze wzorem:
W przypadku, gdy otrzymany współczynnik zmienności przekracza wartość 4%, należy z frakcji czystych nasion pobrać kolejne 8 powtórzeń i obliczyć odchylenie standardowe dla 16 powtórzeń. Powtórzenia odbiegające od średniej bardziej niż podwójne odchylenie standardowe nie są brane pod uwagę przy obliczaniu masy 1000 nasion.
Metoda określania masy 1000 nasion wykorzystywana w Polsce polega na odliczaniu i ważeniu 3 powtórzeń liczących 100 nasion. Masę 1000 nasion określa się obliczając średnią masę nasion z trzech powtórzeń i mnożąc otrzymany wyniki przez 10. Jeżeli różnica pomiędzy masami nasion najlżejszego i najcięższego powtórzenia przekracza wartość 10% (nasiona lekkie) bądź 6% (nasiona cięższe) z frakcji czystych nasion pobiera się kolejne 3 powtórzenia, a masę 1000 nasion wyznacza ze średniej z 6 powtórzeń.
Masa 1000 nasion wraz z parametrami czystości oraz żywotności nasion wykorzystywana jest do obliczania użyteczności siewnej nasion (ilości nasion zdolnych do kiełkowania) oraz ilości nasion potrzebnych do wysiewu.
