Piski i szumy w uszach – objawy, przyczyny i leczenie pisków i szumów w uszach

Nie tylko piski i szumy, ale także dzwonienie, brzęczenie, syczenie czy tykanie… W uszach powstają dość często dźwięki, które nie mają nic wspólnego z faktycznymi odgłosami w otoczeniu. Gdy trwają tylko chwilę, dają się dość łatwo ignorować. Niestety, spora część populacji cierpi na szumy w uszach, które trwają miesiącami, a nawet latami!



Szumy w uszach częściej dotyczą osób starszych. Źródło: shutterstockSzumy w uszach częściej dotyczą osób starszych. Źródło: shutterstock

  1. Szumy w uszach – znaki charakterystyczne
  2. Przyczyny szumów w uszach
  3. Czy szumy w uszach mogą być poważnym zagrożeniem?
  4. Kiedy należy udać się do doktora?
  5. Jak radzić sobie z szumami w uszach?
  6. Perspektywiczne metody leczenia
  7. Prewencja szumów usznych
Według badań opublikowanych w pan-europejskim raporcie z 2021 r. nawet 10-15% populacji cierpi w jakimś okresie swego życia na szumy w uszach. U około 1% problem jest na tyle dotkliwy, że poważnie utrudnia codzienne funkcjonowanie. Częściej doświadczają go kobiety oraz osoby starsze – w grupie wiekowej 35-44 lat jest to około 10%, zaś powyżej 70 toku życia nawet 30%. Czynnikami ryzyka wydają się być również nadwaga, palenie papierosów oraz konsumpcja alkoholu.

Szumy w uszach – znaki charakterystyczne


Z medycznego punktu widzenia szumy uszne są nie tyle schorzeniem, co objawem. Ogólnie definiuje się je jako dźwięki fantomowe, czyli odbieralne w mózgu, ale niezwiązane z przetwarzaniem realnych fal dźwiękowych przez aparat słuchowy. Różni pacjenci mogą je jednak odczuwać w bardzo różnych sposób. Przede wszystkim sam charakter dźwięku może być piskliwy, dzwoniący, brzęczący, syczący, chrzęszczący, itd. – nie ma w tym przypadku żadnych ograniczeń. Niektórzy słyszą jedynie ciche szelesty, podczas gdy innym hałasy w uszach zagłuszają odgłosy z otoczenia. Z wywiadów wynika też, że symptom określany bywa jako łagodny, umiarkowany, ale czasem nawet bardzo intensywny.

Szumy uszne mogą pojawiać się tylko okresowo lub mieć charakter trwały. Czasem dotyczą tylko jednego ucha, czasami obu. W niektórych przypadkach bywają także określane jako pulsacyjne i swoją częstotliwością kopiują rytm bicia serca. Jest to jedyny scenariusz, w którym lekarz teoretycznie może w trakcie badania również usłyszeć niepokojące dźwięki.

Przyczyny szumów w uszach


Trudno o bardziej złożony problem diagnostyczny niż szumy uszne. Niestety, w bardzo wielu przypadkach nigdy nie udaje się ustalić jednoznacznej przyczyny dolegliwości. Zważywszy na wyraźną korelację z postępującym wiekiem, szumy, piski i dzwonienia mogą być objawem stopniowej utraty słuchu. Bywa ona naturalną częścią procesu starzenia i wiąże się z uszkodzeniem ślimaka, czyli spiralnej struktury, która przekształca drgania mechaniczne w impulsy nerwowe. Z wiekiem, a także w rezultacie ekspozycji na bardzo głośne hałasy, ów mechanizm zaczyna zawodzić i produkuje przypadkowe impulsy niemające nić wspólnego z falami docierającymi do ucha wewnętrznego. Naukowcy tłumaczą, że nasz mózg, który rejestruje pogorszenie się jakości słuchu, może wręcz umyślnie starać się kompensować brak bodźców fonicznych „podkręcając” wewnętrzną głośność w uchu!

Innym częstym powodem pojawiania się nieprzyjemnych efektów w uszach są infekcje wirusowe lub bakteryjne oraz blokady kanału słuchowego. Mowa o sytuacji, w której płyn, woskowina lub innego typu zanieczyszczenia gromadzą się przed lub za bębenkiem i prowadzą do wzrostu ciśnienia, które jest „słyszalne”.

Bardzo wiele osób doświadcza też szumów usznych w związku z urazami, przeciążeniami bądź deformacjami w obrębie głowy i szyi. W grę może wchodzić zarówno uderzenie, które fizycznie uszkadza nerwy odpowiedzialne za słuch, jak i ucisk kręgów czy kości. W tym scenariuszu nieprzyjemne dźwięki zazwyczaj dotyczą tylko jednego ucha. Dzwonienie w obu uszach może natomiast być po prostu skutkiem ubocznych przyjmowanych leków – wówczas mija prawie natychmiast po ich odstawieniu. Paradoksalnie winnymi mogą być powszechnie stosowane antybiotyki, niesterydowe środki przeciwzapalne, leki antydepresyjne oraz onkologiczne.

Do rzadszych, ale wartych uwzględnienia, potencjalnych przyczyn szumów usznych należą guzy rozwijające się w regionie czaszki i szyi, zaburzenia naczyń krwionośnych, w tym nadciśnienie czy arterioskleroza, a nawet choroby systemowe takie jak cukrzyca, zaburzenia czynności tarczycy czy schorzenia reumatyczne. Specyficznym problemem dotyczącym ucha wewnętrznego jest też choroba Meuniere’a związana z gromadzeniem się płynu w błędniku błoniastym i prowadząca do utraty słuchu. Dalej, diagnoza szumów usznych bywa też pochodną dysfunkcji trąbki Eustachiusza, dysfunkcji stawu skroniowo-żuchwowego lub dziedzicznym czasami przerostem tkanki kostnej w uchu.
Szumy w uszach są szczególnie uciążliwe nocą. Źródło: shutterstock

Czy szumy w uszach mogą być poważnym zagrożeniem?


W ogromnej większości przypadków szumy uszne nie są związane z problemem, który stwarza realne ryzyko dla zdrowia. Niestety, ich uciążliwość sama w sobie może powodować komplikacje, które mają tendencję do narastania z czasem. Pacjenci skarżący się na nieprzyjemne dźwięki fantomowe są szczególnie podatni na zaburzenia snu – w czasie nocnej ciszy szumy są bowiem wyjątkowo silnie „słyszane”. Naturalną konsekwencją bywa również rozwój zaburzeń lękowych, problemów z koncentracją i pamięcią, a nawet depresji. W wielu przypadkach obserwuje się również pogorszenie jakości relacji z rodziną czy przyjaciółmi.

Kiedy należy udać się do doktora?


Mimo, że w społeczeństwie pokutuje dość uzasadnione przekonanie, że z szumami w uszach trzeba się nauczyć żyć, nie warto poddawać się na starcie. W zależności od przyczyny istnieją bowiem przynajmniej częściowe formy łagodzenia tych fonicznych dolegliwości. Po pomoc lekarską warto zwrócić się w szczególności, gdy:
  • szumy są bardzo intensywne i poważnie zaburzają codzienne życie;
  • problem pojawił się dość nagle po przebytym stanie zapalnym górnych dróg oddechowych;
  • odgłosom w uchu towarzyszą zawroty głowy i/lub pogorszenie słuchu;
  • szumy uszne prowadzą do rozwoju lub pogłębiają zaburzenia psychiczne.

Diagnozę często stawia się na bazie samych tylko subiektywnych symptomów, ale lekarz może też zlecić podstawowe badania słuchu, badania krwi dla wykluczenia ewentualnych zaburzeń hormonalnych czy deficytów, a nawet tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny.
Tabela przedstawiająca możliwe przyczyny pisków i szumów w uszach; opracowanie własne

Jak radzić sobie z szumami w uszach?


Terapia szumów usznych zależy oczywiście od przyczyny. Czasami problem rozwiązać można poprzez oczyszczenie przewodu słuchowego z woskowiny lub innych zanieczyszczeń, a także podawanie stosownych leków np. na problemy naczyniowe lub infekcje ucha (np. antybiotyków, kropli sterydowych, itp.). W niektórych przypadkach wskazane są zabiegi chirurgiczne, a w przypadku osób starszych, u których problemy wynikają z pogarszania się słuchu, także aparaty słuchowe.

Niestety, lekarzom może nie udać się określić przyczyny problemu i wówczas zamiast leczenia proponuje się sposoby na redukcję dyskomfortu. Należą do nich np. maszyny emitujące tzw. biały szum, które odwracają uwagę od dźwięków w uchu. Istnieją nawet wewnętrzne implanty, które zakłada się do wnętrza ucha, a które mają zagłuszać nieprzyjemne efekt foniczne.
Badania audiologiczne bywają częścią diagnozowania szumów usznych. Źródło: shutterstock

Perspektywiczne metody leczenia


Szumy uszne nie muszą być jednak wyrokiem na całe życie. Już dziś naukowcy pracują nad perspektywicznymi metodami leczenia, które mogłyby redukować problem mimo nieokreślonej diagnozy. Przede wszystkim w zaawansowanych centrach diagnostycznych oferuje się już możliwość odtworzenie dokładnej repliki fantomowych dźwięków, tak, aby lekarzom było łatwiej zrozumieć ich przyczynę. Eksperymentalne terapie polegają np. na wykorzystaniu minimalnych dawek prądu elektrycznego w celu minimalizacji aktywności mózgu, który sam produkuje szumy. Ich skuteczność nie jest jednak jeszcze jak dotąd potwierdzona, a niektórzy sceptycy wyrażają wręcz obawę, że leczenie może spowodować pogorszenie problemu.

Stosunkowo dobre rezultaty przynoszą natomiast terapia behawioralna oraz hipnoza, których celem jest redukcja negatywnych emocji związanych z problemem dzwonienia w uszach. Trwający nawet do 2 lat program treningowy TRT (z ang. Tinitus Retraining Therapy) zakłada natomiast nauczenie się całkowitego blokowania nieprzyjemnych dźwięków na poziomie podświadomości. Ludzki mózg okazuje się być bardzo plastycznym i podatnym na wpływy organem!

Wreszcie, w fazie badań klinicznych znajdują się również przyszłościowe leki obejmujące np. aktywatory kanałów potasowych i inne substancje mające redukować wrażliwość aparatu słuchowego.

Prewencja szumów usznych


Zanim będzie za późno, o zdrowy słuch można zadbać prostymi metodami. Przede wszystkim, lekarze nawołują, aby chronić się przed bardzo głośnymi dźwiękami za pomocą stosownych środków ochrony (np. wygłuszające słuchawki, zatyczki), a także unikać hałaśliwej muzyki, zwłaszcza w słuchawkach. Szczególnie groźne są niektóre miejsca pracy, gdzie wykorzystuje się np. piły, a także obiekty typu strzelnica. Ryzyko rozwoju szumów usznych zmniejszymy również unikając nadmiaru alkoholu i kofeiny oraz rezygnując z palenia papierosów – zawarte w nich substancje mogą skutecznie zaburzać krążenie krwi. Mało zaskakującym zaleceniem będzie też apel o regularne uprawianie sportów i dbanie o zdrową dietę, w celu redukcji ryzyka nadwagi i problemów z naczyniami krwionośnymi. Dobrych nawyków słuchowych warto uczyć już dzieci i młodzież!
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

1. „A systematic review of the reporting of tinnitus prevalence and severity” AbbyMcCormack i in., https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0378595516300272, 18/02/2022
2. “Tinnitus prevalence in Europe: a multi-country cross-sectional population study” R. Biswas i in., https://www.thelancet.com/journals/lanepe/article/PIIS2666-7762(21)00236-2/fulltext, 18/02/2022
3. “Tinnitus Epidemiology: Prevalence, Severity, Exposures And Treatment Patterns In The United States” Bhatt JM i in., https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5812683/, 18/02/2022
4. “The Neuroscience and the Treatment of Tinnitus” Henton Amanda i in., https://journals.lww.com/thehearingjournal/fulltext/2021/06000/the_neuroscience_and_the_treatment_of_tinnitus.6.aspx, 18/02/2022
5. “Multidisciplinary Tinnitus Research: Challenges and Future Directions From the Perspective of Early Stage Researchers” Jorge Piano Simoes i in., https://www.frontiersin.org/articles/10.3389/fnagi.2021.647285/full, 18/02/2022
6. “Closing in on tinnitus treatments” Harvard Health Publishing, https://www.health.harvard.edu/diseases-and-conditions/closing-in-on-tinnitus-treatments, 18/02/2022

Ocena (1.9) Oceń: