Rezonans magnetyczny (RM) – opis, działanie i zastosowanie rezonansu magnetycznego

Rezonans magnetyczny (RM) to drogie i pozornie nieco przerażające badanie, które pozwala zgłębić istotę wielu problemów medycznych. Jego korzyści są liczne, a powody do obaw niekoniecznie uzasadnione – każdy świadomy pacjent powinien więc wiedzieć, kiedy warto się go domagać. Dobra wiadomość jest taka, że wraz z postępującym rozwojem technologii rezonans magnetyczny będzie coraz łatwiej dostępny, co może być przełomem we wczesnej identyfikacji poważnych chorób!



Urządzenie do rezonansu magnetycznego. Źródło: shutterstockUrządzenie do rezonansu magnetycznego. Źródło: shutterstock
  1. Jak działa rezonans magnetyczny?
  2. Kiedy wykonuje się rezonans magnetyczny?
  3. Korzyści z rezonansu magnetycznego
  4. Jak przebiega badanie rezonansem magnetycznym?
  5. Przeciwwskazania do wykonania rezonansu magnetycznego
  6. Jak się przygotować do rezonansu magnetycznego?
Pierwsze podwaliny pod przełomową technikę diagnostyczną położono już w latach 30-tych XX w. wraz z odkryciem jądrowego rezonansu magnetycznego. Potrzeba było jednak kolejnych czterech dekad, aby odnaleźć sposoby jego medycznej aplikacji. Za ojców sukcesu uważa się amerykańskiego chemika Paula Lauterbura oraz brytyjskiego fizyka Petera Mansfielda, którzy w 2003 r. odznaczeni zostali za swojej dokonania Nagrodą Nobla w dziedzinie medycyny. Lauterbur w latach 70-tych ubiegłego stulecia udowodnił, że rezonans magnetyczny może tworzyć obrazy, zaś Mansfield opracował procesy matematyczne, które umożliwiły praktyczne wykorzystanie metody.

Pierwsze komercyjne aparaty do rezonansu pojawiły się na rynku w latach 80-tych, a dziś w Japonii na milion obywateli dostępnych jest 55 jednostek, w USA 40, w Polsce zaś 9 (dane: Statista.com, 2019). W samych tylko Stanach Zjednoczonych wykonuje się rocznie ok. 40 milionów badań rezonansem – nie jest to więc narzędzie diagnostyczne pierwszej potrzeby, ale zdecydowanie straciło już swoją elitarną niedostępność.

Jak działa rezonans magnetyczny?

Rezonans magnetyczny wykorzystuje olbrzymie magnesy, fale radiowe oraz komputer do stworzenia serii obrazów narządów i tkanek wewnętrznych organizmu. W dużym uproszczeniu magnesy wytwarzają silne pole magnetyczne, które zmusza protony w atomach naszego ciała do zrównania się z danym polem. Gdy w tej sytuacji przez pacjenta „przepuści się” fale radiowe, protony ulegają stymulacji, wypadają z uprzedniej równowagi i zaczynają wyrywać się z działania pola. Wówczas fale radiowe się wyłącza, a specjalne sensory umieszczone w maszynie wykrywają energię, którą wydzielają protony ponownie wracające do pierwotnego ułożenia w polu magnetycznym. Na podstawie czasu, jaki zajmuje im powrót do status quo da się określić rodzaj i położenie danej tkanki! W wyniku badania otrzymuje się serię obrazów, z których każdy ukazuje poszczególny „plaster ciała”.

W przeciwieństwie do tomografii komputerowej oraz badań rentgenowskich rezonans magnetyczny nie wykorzystuje wcale jonizującego promieniowania X. Pole magnetyczne, jakie wytwarza jest jednak na tyle silne, że oddziałuje na żelazne i stalowe przedmioty znajdujące się nawet poza zasięgiem aparatu – potrafi nawet przesuwać krzesła po pomieszczeniu!

Kiedy wykonuje się rezonans magnetyczny?

Skanery wykorzystujące zjawisko rezonansu magnetycznego nadają się przede wszystkim do obrazowania struktury tkanek miękkich i wszystkich nieskostniałych części ciała. Jest to więc doskonałe narzędzie diagnostyczne dla określania struktury mózgu, rdzenia kręgowego, nerwów, a także ścięgien, mięśni i więzadeł.

W samym mózgu RM potrafi rozróżnić między białą i szarą materią, a także wykazać istniejące guzy oraz tętniaki. Bardzo ciekawe jest wykorzystanie rezonansu do oceny funkcjonalności mózgu – wówczas obserwuje się w realnym czasie jak aktywują się poszczególne obszary mózgu w miarę jak pacjent poddawany jest różnorodnej stymulacji oraz jak wygląda obieg krwi w mózgu. Takie badania dostarczają naukowcom cennych informacji o działaniu ludzkiego systemu nerwowego, a jednocześnie umożliwiają diagnozowanie bardziej złożonych problemów, takich jak epilepsja.

Ogólnie rzecz biorąc, rezonans magnetyczny głowy wykorzystuje się przede wszystkim do diagnozowania nowotworów, uszkodzeń naczyń krwionośnych, urazów mózgu i rdzenia kręgowego, problemów z oczami i uszami. W badaniu mózgu można również wykryć oznaki stwardnienia rozsianego oraz udaru. W sercu za pomocą RM można natomiast stwierdzić m.in. nieprawidłowości w budowie czy zablokowane naczynia krwionośne. Dalej, rezonans jest także niezastąpiony w diagnozowaniu stanu dysków kręgosłupa czy uszkodzeń stawów. Za jego pomocą określa się również strukturę piersi, jajników, wątroby, nerek, trzustki oraz prostaty.
Pacjentom przed badaniem daje się czasem słuchawki na uszy. Źródło: shutterstock

Korzyści z rezonansu magnetycznego

Rezonans magnetyczny przede wszystkim jest bezpieczną i nieinwazyjną metodą diagnozowania chorób i kontuzji w miękkich tkankach ciała. Obrazy wykorzystywane z jego pomocą są znacznie bardziej precyzyjne i łatwiej czytelne niż wyniki badań tomograficznych czy rentgenowskich - stąd też częste wykorzystanie przy urazach kolana czy ramienia. Jedynym mankamentem jest właściwie cena urządzeń, która przekłada się na wysoki koszt jednostkowy badania.
Tabela przedstawiająca zastosowania rezonansu magnetycznego; opracowanie własne

Jak przebiega badanie rezonansem magnetycznym?

Do badania rezonansem magnetycznym wykorzystuje się specjalną maszynę w postaci tunelu, w którym umieszczone są wspomniane wcześniej magnesy. Znajduje się ona w wydzielonym pomieszczeniu, zaś analitycy znajdują się za szybą. Pacjentowi przed badaniem podaje się czasem dożylnie kontrast zawierający związki gadolinu, które zapewniają lepszą jakość uzyskiwanych obrazów. Są one bezpieczne nawet u chorych na tarczycę lub nerki!

Pacjenta układa się w pozycji poziomej na łóżku, które wjeżdża w całości lub częściowo do wnętrza tunelu (w zależności od zakresu badania). Kończyny często przymocowuje się za pomocą pasków, ale do ręki pacjentowi wkłada się urządzenie z guzikiem alarmowym.

Badaniu RM mogą towarzyszyć pewne nieprzyjemności. Mowa przede wszystkim o hałasie, który dochodzić możne nawet do 120 decybeli – przypomnijmy, że 130 decybeli to granica przy której dźwięk zmienia się w bolesne doświadczenie. Stąd do badania często daje się pacjentom specjalne ochrony do uszu. Ponadto szybko przełączające się pola magnetyczne mogą powodować niegroźny efekt pobudzenia nerwów odczuwany jako tiki.

W zależności od zakresu badania trwa do ok. 20 do nawet 90 minut. Bezpośrednio po nim można udać się domu – żadne ograniczenia w aktywności nie są wymagane, za wyjątkiem sytuacji, gdy pacjent otrzymał przed badaniem leki uspokajające. Wyniki badania są do dyspozycji po szczegółowej analizie obrazów przez eksperta od RM.

Przeciwwskazania do wykonania rezonansu magnetycznego

W przeciwieństwie do badań rentgenowskich czy tomografii komputerowej RM nie stwarza bezpośredniego zagrożenia dla zdrowia pacjenta. Nie oznacza to jednak, że każdy może się poddać badaniu! Całkowicie wykluczeni są pacjenci z implantami, w szczególności zawierającymi żelazo, np. rozrusznikami serca, stymulatorami nerwu błędnego, metalowymi protezami, wszczepialnymi kardiowerter-defibrylatorami, pompami insulinowymi, implantami ślimakowymi, rozrusznikami mózgu, a także kapsułami z badań endoskopowych.
Ponadto kontrasty nie powinny być podawane osobom z ciężką niewydolnością nerek poddawanym dializom oraz cierpiącym na rzadką, ale poważną chorobę zwaną nefrogennym zwłóknieniem ogólnoustrojowym.

Ciąża zasadniczo nie jest przeciwwskazaniem do rezonansu magnetycznego, który wydaje się nie szkodzić płodowi. Tym niemniej, zaleca się ewentualne badania wykonywać tylko w razie konieczności i z ostrożnością, szczególnie w pierwszym trymestrze ciąży, kiedy formują się wszystkie narządy wewnętrzne płodu. Podawanie ciężarnym kontrastu w ogólnie jest niewskazane, ponieważ może on przenikać przez łożysko.

Problemem może być również wykonanie badania RM osobom cierpiącym na klaustrofobię. Przebywanie w ciasnym tunelu bywa bowiem dla nich trudne do zniesienia. Pomocne w takim przypadku mogą być leki uspokajające, a nawet całkowita narkoza. Ponadto istnieją już otwarte maszyny do RM, które co prawda nie wykonują wszystkich typów badań, ale zapewniają obrazy lepszej jakości i nie wiążą się z nieprzyjemnym uczuciem zamknięcia. Są one wskazane również dla osób skrajnie otyłych, które mogą mieć problem z zmieszczeniem się w standardowym urządzeniu.

Również małe dzieci zwykle usypia się przed badaniem, aby zapewnić 100% stabilność ich ciała w maszynie – warunek niezbędny do uzyskania wysokiej jakości obrazów.
Rezonans magnetyczny mózgu z wykorzystaniem kontrastu. Źródło: shutterstock

Jak się przygotować do rezonansu magnetycznego?

Zasadniczo badanie RM nie wymaga większego przygotowania, ani też stresu ze strony pacjenta. Owszem należy poinformować lekarza o wszelkich chronicznych chorobach i niedawnych operacjach, alergiach na leki czy ewentualnej ciąży. Należy również wyjąć z ciała wszystkie kolczyki i pierścionki, pozbyć się innych ozdób, zaś ubranie wybrać lekkie i wygodne, bez metalowych elementów. Biustonosz musi być pozbawiony fiszbin, a na sobie nie wolno mieć okularów ani aparatów dentystycznych, zegarków czy nawet peruki!

Ogólnie rzecz biorąc, naprawdę nie ma się czego bać, zaś korzyści wynikające z faktu, że dysponujemy tak bezpieczną i precyzyjną techniką oglądania wnętrza organizmu są po prostu nie do przecenienia!
Ekologia.pl (Agata Pavlinec)

Bibliografia

  1. WebMD; “MRI”; data dostępu: 2021-04-09
  2. Peter Lam; “What to know about MRI scans”; data dostępu: 2021-04-09
  3. “Magnetic Resonance Imaging (MRI) National Institute of Biomedical Imaging and Bioengineering”; data dostępu: 2021-04-09
  4. Lynette Garet; “History of MRIs: How we developed this life-saving technology”; data dostępu: 2021-04-09
  5. Stanford Health Care; “Risks of Magnetic Resonance Imaging (MRI)”; data dostępu: 2021-04-09
Ocena (2.7) Oceń:
Pasaż zakupowy