TRZMIEL ZIEMNY. Owad. Zwierzę - trzmiel ziemny
Ekologia.pl Wiedza Atlas zwierząt Stawonogi Owady Błonkoskrzydłe Pszczołowate Trzmiel Trzmiel ziemny
Indeks nazw
Szukaj lub wybierz według alfabetu
A B C D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż

Trzmiel ziemny (Bombus terrestris)

Trzmiel ziemny, fot. shutterstock
Spis treści
Biologia

Trzmiel ziemny to jeden z najpospolitszych w Polsce i Europie gatunków trzmieli. Jest to też jeden z najczęściej hodowanych trzmieli – gniazda trzmieli ziemnych można kupić, i osiedlić rodzinę trzmielą np. w szklarni z uprawianymi pomidorami lub w sadzie. Wykorzystanie trzmieli do zapylania pomidorów jest kluczowe dla osiągnięcia wysokich plonów. W Polsce trzmiel ziemny jest gatunkiem prawnie chronionym (Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt). Tak jak prawie każdy gatunek trzmiela, również trzmiel ziemny ma swojego „leniwego bliźniaka” – trzmielca, czyli trzmiela będącego pasożytem gniazdowym. Trzmielce przejmują władzę w gnieździe, zabijając królową. Następnie robotnice trzmiela ziemnego opiekują się ich jajami i larwami. Pasożytem lęgowym trzmiela ziemnego jest trzmielec ziemny (Bombus vestalis), z wyglądu podobny do swego gospodarza.

Wygląd

Trzmiel ziemny ma kontrastowe ubarwienie, bardzo podobne do rzadszego od niego trzmiela gajowego (Bombus lucorum). U samic – czyli królowych i najczęściej widywanej kasty, czyli robotnic – gęsto owłosione ciało jest czarne, z żółtymi przepaskami w przedniej części tułowia oraz na drugim segmencie odwłoka. Przepaski, szczególnie ta na przedzie ciała, są węższe i mają bardziej nasycony kolor niż u trzmiela gajowego. Koniec odwłoka jest czystobiały. Samce trzmiela ziemnego ubarwieniem przypominają samice, są jednak mniejsze i drobniejszej budowy.

Występowanie

Trzmiel ziemny występuje w Europie poza Skandynawią, a także w północnej Afryce. Miejscami sięga do Azji centralnej. Jego centrum występowania znajduje się w obszarze śródziemnomorskim. Zdziczałe populacje obecne na Nowej Zelandii, w Chile i Japonii. W Polsce trzmiel ziemny jest obecny na obszarze całego kraju i jest jednym z naszych najpospolitszych trzmieli. Występuje przede wszystkim na terenach otwartych, również w ogrodach, także w miastach. Pomimo skłonności do żerowania w otwartym krajobrazie, trzmiele ziemne bez problemu mogą przelatywać nawet 600 m w głąb lasu, aby znaleźć odpowiednie zasoby nektaru.

Pokarm

Trzmiel ziemny żywi się nektarem kwiatów. Jest jednym z najbardziej wszechstronnych gatunków – odwiedza ponad 500 gatunków roślin. Ze względu na swój relatywnie krótki języczek, trzmiel ziemny nie jest w stanie dotrzeć do dna głębszych kwiatów. W związku z tym często „kradnie” nektar, wygryzając od zewnątrz dziurkę w nasadzie kwiatu. Dzięki temu może skorzystać z nektaru, nie wchodząc do wnętrza rośliny i nie przenosząc pyłku. Pod koniec sezonu na bardzo wielu kwiatach można zobaczyć niewielkie otworki wygryzione przez robotnice trzmiela ziemnego.

Rozród

Cykl życiowy trzmiela ziemnego rozpoczyna się w marcu od wybudzenia się młodych królowych z zimowego snu. Królowa znajduje odpowiednie miejsce na gniazdo, które jest zazwyczaj zlokalizowane w opuszczonej norze gryzonia, ale także np. w szczelinie w kruszącym się murze. Królowa składa pierwszą partię jaj do zbudowanej przez siebie komórki zbudowanej z wosku i wypełnionej przyniesionym z kwiatów pyłkiem. Samica ogrzewa jaja wprawiając swoje ciało w drgania, co wymaga od niej znacznego wydatku energii. Po przeobrażeniu się pierwszej partii larw, świeżo przeobrażone robotnice stopniowo przejmują opiekę nad kolejnymi partiami jaj składanymi przez królową, i to na nich spoczywa odpowiedzialność za dostarczanie pokarmu i rozbudowę gniazda. Rodziny trzmiela ziemnego są duże: pod koniec lata gniazdo składa się zazwyczaj z 500 owadów. Na przełomie czerwca i lipca pojawiają się osobniki płciowe – młode królowe oraz samce. Po kopulacji zapłodnione młode królowe szukają sobie miejsca, w którym przezimują, natomiast samce giną. Po wylocie z gniazda młodych królowych i samców kolonia stopniowo zamiera. Zimę przeżywają wyłącznie zapłodnione królowe.

Bibliografia
  1. Borański M, Teper D (2017); "Atlas pospolitych gatunków pszczół Polski."; Instytut Ogrodnictwa - Zakład Pszczelnictwa w Puławach. URL: https://www.inhort.pl/files/program_wieloletni/PW_2015_2020_IO/spr_2017/4.2_2017_Atlas_pszczol.pdf; 2019-11-27;
  2. Krzysztofiak A, Krzysztofiak L , Pawlikowski T (2004); "Trzmiele Polski - Przewodnik terenowy."; Stowarzyszenie Człowiek i Przyroda, Suwałki 2004. URL: https://www.pomagamypszczolom.pl/program/wp-content/uploads/2016/06/Trzmiele-Polski-Przewodnik-Terenowy.pdf; 2019-11-27;
  3. Biliński M (2013); "Biologia, znaczenie i chów trzmieli"; Instytut Ogrodnictwa: Oddział Pszczelnictwa w Puławach. URL: https://www.inhort.pl/files/program_wieloletni/wykaz_publikacji/obszar6/Biologia,%20znaczenie%20i%20chow%20trzmieli.pdf; 2019-11-27;
  4. Kreyer D, Oed A, Walther-Hellwig K, Frankl R (2003); "Are forests potential landscape barriers for foraging bumblebees? Landscape scale experiments with Bombus terrestris agg. and Bombus pascuorum (Hymenoptera, Apidae)"; Biological Conservation 116: 111-118. URL: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0006320703001824; 2003-06-20;
  5. Coppée A (2010); "Bombus terrestris (L. 1758) :A complex species or a species complex ?"; Praca doktorska. Universite de Mons, Laboratoire de Zoologie. URL: https://www.atlashymenoptera.net/biblio/Coppee_Ph_D_complet.pdf; 2019-11-27;
4.6/5 - (11 votes)
Subscribe
Powiadom o
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments