Natura 2000 – jak się to robi w innych krajach

Podmokły las olszowy w Białowieskim Parku Narodowym, fot.  Lilly M/Wikipedia CC Podmokły las olszowy w Białowieskim Parku Narodowym, fot. Lilly M/Wikipedia CC
Idea sieci Natura 2000 jest wprowadzana w Unii Europejskiej od roku 1992. Jej głównym celem jest powstrzymanie wymierania gatunków zwierząt i roślin oraz zaniku ważnych siedlisk przyrodniczych oraz ochrona różnorodności biologicznej. Wiodącym jej założeniem jest stale monitorowanie stanu różnorodności biologicznej oraz zachodzących w niej zmian.


W art. 36. Ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody zapisano: „na obszarach Natura 2000, nie podlega ograniczeniu działalność związana z utrzymaniem urządzeń i obiektów służących bezpieczeństwu przeciwpowodziowemu oraz działalność gospodarcza, rolna, leśna, łowiecka i rybacka, a także amatorski połów ryb, jeżeli nie oddziałuje znacząco negatywnie na cele ochrony obszaru Natura 2000.
    
Często uważa się, że w Polsce jest więcej obszarów objętym programem Natura 2000 niż w innych krajach Unii Europejskiej. Pod względem powierzchni Polska zajmuje 2 miejsce z 142 obszarami o łącznej powierzchni 48841 km2 plasuje się w czołówce stawki zwłaszcza pod względem powierzchni obszarów ochronnych.  Obecnie w Polsce sieć Natura 2000 zajmuje prawie 20 proc. powierzchni lądowej kraju. W jej skład wchodzi: 845 obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty (obszary „siedliskowe” – przyszłe specjalne obszary ochrony siedlisk) oraz 145 obszarów specjalnej ochrony ptaków.

Liczba obszarów ochronnych w ramach sieci natura 2000 jest bardzo zróżnicowana w poszczególnych krajach UE. Sieć Natura 2000 w UE liczy ok. 26 tys. obszarów zajmujących ok. 145 tys. km² powierzchni morskiej i blisko 800 tys. km² powierzchni lądowej (18 proc. powierzchni krajów UE). W 2011 r. decyzją KE obszar NATURA 2000 rozszerzono o kolejne 18,8 tys. km². Pod względem powierzchni największym łącznym obszarem chronionym o powierzchni 103593 km2 mogą pochwalić się Hiszpanie (w tym zaledwie 1009 km2 zajmują obszary morskie). Z kolei pod względem liczby wyznaczonych obszarów ochronnych dominują Niemcy, którzy wyznaczyli ich aż 738 w tym 15 morskich. Największy obszar w stosunku do powierzchni kraju sieć Natura 2000 zajmuje na Cyprze, gdzie blisko 26 proc.  kraju podlega ochronie w ramach sieci. Państwa członkowskie wyznaczają obszary Natura 2000 w porozumieniu z Komisją. Z kolejnymi rozszerzeniami zwiększa się zróżnicowanie siedlisk przyrodniczych i gatunków objętych ochroną.

Ryc. 1. Liczba i powierzchnia obszarów Natura 2000 w UE. Stan na koniec 2011r. Źródło: http://natura2000.fwie.pl/index.php/natura-2000-w-ue
 
Duża skala zagrożeń przyrody stała się podstawą współpracy międzynarodowej w dziedzinie ochrony przyrody. Niekorzystne zmiany w jednym regionie wywołują skutki w innym. To głównie człowiek przyczynia się do zanikania gatunków, które wymierają z powodu zawłaszczania sobie ich przestrzeni życiowej, przekształcania miejsc ich naturalnego występowania, osuszania bagien i mokradeł, wycinania lasów i przekształcania terenów leśnych w grunty orne, odprowadzania do środowiska zanieczyszczeń, zmian właściwości fizyko-chemicznych środowiska. Wiele gatunków nie jest w stanie przystosować się do tak znaczących zmian.

Systemy ochrony przyrody w krajach Unii Europejskich często nie są w stanie powstrzymać zanikania zagrożonych gatunków i ekosystemów ponieważ tereny objęte ochroną mają często za małą powierzchnię i nie obejmują wielu miejsc występowania zagrożonych gatunków, ponadto do zasad ich funkcjonowania nie wprowadza się stałego monitoringu rzadkich, zagrożonych gatunków i siedlisk. Ważna więc jest ochrona wszystkich miejsc istotnych dla przetrwania ważnych gatunków i siedlisk.

Obszary Natura 2000 obejmują różne ekosystemy. Przeważają wśród nich lasy (ok. 51 proc. ich łącznej powierzchni w UE), na drugim miejscu są ekosystemy rolniczych terenów uprawnych (24 proc.), a na kolejnych: ekosystemy trawiaste (10 proc. – łąki i pastwiska łącznie) oraz ekosystemy terenów bagiennych (9,5 proc.). Udział tych różnych ekosystemów w poszczególnych krajach jest różny, w Polsce przeważają tereny rolnicze.

Kraje Unii Europejskiej pod względem przyrodniczym wyróżniają się prawdziwymi, dziewiczymi lasami i leśnymi biotopami, typową i wyjątkową fauną i florę charakterystyczną dla danego klimatu. Poniżej przedstawiono wybrane państwa UE, powierzchnię obszarów Natura 2000, formy ochrony przyrody i walory charakterystyczne dla danego kraju.

Polska wyróżnia się najbardziej zróżnicowanymi i najbogatszymi biocenozami leśnymi w Europie Środkowej. Najbardziej znanymi parkami narodowymi w Polsce są Białowieski Park Narodowy, Tatrzański Park Narodowy, Park Narodowy Gór Stołowych, Biebrzański Park Narodowy i Kampinoski Park Narodowy. W Polsce są 23 parki narodowe; ich łączna powierzchnia przekracza 300 tys. ha, co stanowi ok. 1 proc. obszaru kraju. Aż 60 proc. powierzchni parków zajmują lasy. Siedem parków uznano za światowe rezerwaty biosfery, jeden z nich (Białowieski PN) jest równocześnie obiektem dziedzictwa światowego.

Blisko 43 proc. obszarów Natura 2000 zgłoszonych przez Austrię to tereny leśne. Około 2/3 powierzchni leśnej można uznać za naturalną, zbliżoną do naturalnej lub półnaturalną. Lasy zajmują 4 mln ha powierzchni, prawie połowę kraju. Mają ogromne znaczenie dla utrzymania i poprawy różnorodności biologicznej. Są jednak zagrożone przez ludzi podobnie jak torfowiska, bagna i mokradła. Austria liczy 6 parków narodowych (Hohe Tauern, Kalk Alpy, Gesaeuse, Dolina Thaya, Równina zalewowa Dunaju i Jezioro Neusiedl-Seewinkel) o łącznej powierzchni 235 tys. ha. Park Biosfery Wienerwald jest pierwszym obiektem na świecie umiejscowionym częściowo w obrębie miasta o liczbie mieszkańców przekraczających ponad milion mieszkańców. Obszar Natura 2000 obejmuje także graniczną część rzeki Mur ze strumieniami Gamlitz i Ganas w okolicy wioski Styria. Znajduje się tam początek unikalnych terenów zalewowych rzek. W Austrii wprowadzono także Plan Ochrony Przyrody Rolników, mający na celu uwrażliwienie rolników na potrzebę ochrony przyrody i wprowadzenie ekologicznych form gospodarowania. Rezultaty były następujące w 2003 roku ok. 1550 rolników wzięło udział w projekcie, ponad 86proc. ankietowanych stwierdziła że Plan Ochrony Przyrody jest dobrym sposobem na rozreklamowanie się gospodarstw i zawiera ciekawe informacje dla konsumentów. Dzięki projektowi nawiązano współpracę z siecią ekologiczną Natura 2000 i parkami narodowymi. Na lata 2007-2013 planowane jest rozszerzenie Projektu na leśników.

Austria charakteryzuje się typową fauną i florą- 125 naturalnymi zbiorowiskami leśnymi takimi jak klasy świerkowe, jodłowo-bukowe, świerkowo-jodłowe, modrzewiowo-piniowe, klonowo-jesionowe i kosodrzewinowe, są one środowiskiem życia wielu dzikich gatunków jak np: jelenie, daniele, sarny, kozice, muflony, dziki, lisy, borsuki, kuny, zające i bażanty.

Przemysł drzewny jest w środkowej Finlandii dużą gałęzią gospodarki. Dzięki inicjatywie Natura 2000 prywatni właściciele i władze ds. środowiska tworzą plany gospodarki leśnej zapewniające zachowanie równowagi między potencjałem ekonomicznym, a potrzebami w zakresie ochrony przyrody. Zagwarantuje to przetrwanie lasów. W Finlandii 280 firm sektora MSP oraz stowarzyszeń podpisało umowy z parkiem narodowym Koli dotyczącą współpracy w zakresie hotelarstwa, dostaw produktów, cateringu, transportu, usług konferencyjnych i działań edukacyjnych. Obecnie istnieje 35 parków narodowych, 19 rezerwatów ochrony ścisłej i 12 rezerwatów obszarów dzikich.

Z przeprowadzonych badań dotyczących realizacji projektu budowy rurociągu wynika, iż siedliska podwodne zostały uwzględnione jako potencjalne cele oddziaływań wynikających z dyspersji osadów (ławice, rafy są wrażliwe na eutrofizację i zanieczyszczenia, a znajdują się w większości obszarów Natura 2000). Ptaki i ssaki zostały uznane za potencjalne cele oddziaływań takich jak zakłócenia jakie powodują prace budowlane, nawet wtedy gdy migrują poza obszary chronione.

Obszar Natura 2000 to m.in. archipelag i obszary wodne we wschodniej części Zatoki Fińskiej, morskie obszary w Zatoce Pernaka i archipelag Pernaka, archipelag Söderskär i Långören, archipelag Kirkkonummi, wysepka i obszar wodny Kallbådan, archipelag Inkoo, archipelagi Tammisaari i Hanko oraz chroniony obszar morski Pohjanpitäjänlahti, Tulliniemi, morze archipelagowe. Projekt rurociągi Nord Stream obejmuje te tereny lub ich okolice. Obszarem Natura 2000 położonym najbliżej trasy rurociągów na terenie Finlandii jest archipelag Söderskär i Långören.

W Szwecji na ochronę przyrody wszyscy zwracają ogromną uwagę, aż 80proc. Szwedów korzysta z oczyszczalni ścieków, a segregacja śmieci jest na porządku dziennym. W Finlandii jest ponad 4,8 mln ha chronionych lasów i obszarów z ograniczonym użytkowaniem lasu (13proc. powierzchni lasów). W kraju powstało 109 obiektów chronionych i 23 parki narodowe np. Gotska Sandön, który wraz z Kopparstenarna i Salvorev stanowi obszar Natura 2000 na północ od wyspy Fårö. Prace na dnie morskim związane z budową rurociągu Nord Stream takie jak wykopy i wałowanie materiału skalnego, prowadzą do oddziaływań mechanicznych na dnie morza i zmiany słupa wody, wpływa to w głównej mierze na ryby. Stężenie osadów rzędu 15mg/l i więcej stanowiąc problem dla widoczności nurkujących ptaków morskich a ławicy Hoburg.   
Moim zdaniem
Czy obszary Natura 2000 są potrzebne?
wykop.pltwitter.plfacebook.pl
Oceń: Drukuj

Pasaż zakupowyprzejdź do pasażu pasaż

Ogłoszenia - ekologia.pl
Pasaż zakupowy