Mleczaj rydz - opis, występowanie i zdjęcia. Grzyb mleczaj rydz ciekawostki

Mleczaj rydz to prawdziwy celebryta wśród grzybów. Pisano o nim wiersze, pojawiał się również w piosenkach. W rodzimej frazeologii uważa się go za symbol zdrowia. Słynący z rudego kapelusza Lactarius deliciosus jest jednym z najszlachetniejszych i najsmaczniejszych darów lasu. Ci, których sprawne oko dostrzegło go wśród leśnej kniei, mogą się nim zajadać w wersji marynowanej, smażonej lub duszonej. Samo zdrowie!



von Petritap (Eigenes Werk) [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commonsvon Petritap (Eigenes Werk) [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons


Mleczaj rydz (Lactarius deliciosus), częściej zwany po prostu rydzem, to wyjątkowo smaczny gatunek grzybów z rodziny gołąbkowatych. Polską nazwę nadał mu w 1889 roku botanik Franciszek Błoński. Grzybiarze potocznie zwykli nazywać ten gatunek ryckiem, rydzykiem tudzież ryżykiem. Jest to jedno z najbardziej pożądanych leśnych trofeów, które świetnie smakuje zarówno w wersji smażonej, jak i marynowanej. Poza naszym krajem jest bardzo popularny w Hiszpanii – szczególnie uwielbiają go mieszkańcy Katalonii.

Kapelusze w kolorze jesieni

Charakterystyczne rudo-czerwone lub lekko pomarańczowe kapelusze rydzów mają z reguły ok. 10 cm średnicy. Na ich kleistej powierzchni znajdują się delikatne kręgi o nieco ciemniejszym zabarwieniu. Ukryte pod kapeluszem blaszki mają kolor pomarańczowy i są dość gęsto rozmieszczone. Pod wpływem ucisku lub uszkodzenia zmieniają kolor na zielony. Owocniki młodych rydzów są nieznacznie wypukłe, zaś z wiekiem stają się szerokie, a ich środek jest lekko wgnieciony, czasami wręcz lejkowaty.

Delikatna nóżka

Trzon rydza ma z reguły ok. 5 cm wysokości i ok. 2 cm grubości. Jego kształt przypomina walec, który jest zwężony u podstawy. Ma taką samą barwę jak owocnik, zaś na jego powierzchni można dostrzec niewielkie wyżłobienia. Jest on niezwykle delikatny i łamliwy, dlatego łatwo jest go uszkodzić podczas zbiorów.
Rydze w koszyku. By Pawelec [GFDL or CC-BY-SA-3.0], from Wikimedia Commons
By 2009-09-28_Lactarius_deliciosus.jpg: furtwangl from West Seattlederivative work: Ak ccm (2009-09-28_Lactarius_deliciosus.jpg) [CC BY 2.0], via Wikimedia Commons


Miąższ, czyli źródło smaku

Kryjący się w owocnikach i ogonkach rydzów łagodny w smaku miąższ o grzybowym zapachu ma kolor biały. Jedynie płytko pod skórką trzonu jest pomarańczowy. Przekrojony nożem puszcza mleczny sok o rudawym zabarwieniu. Pod wpływem powietrza zmienia barwę na zieloną.

Stały bywalec czystych lasów

Rydzyki to grzyby powszechnie występujące na terenie naszego kraju. Są jednak dość wybredne i pojawiają się tylko w czystych warunkach środowiskowych. Zazwyczaj można je spotkać w świerkowych lasach i liściastych gajach, najczęściej w sąsiedztwie sosen. Najlepiej rozwijają się na podłożach piaszczystych, które znajdują się na skraju lasów i obszarów trawiastych o dość dobrej ekspozycji na słońce. Sezon na rydze trwa od lata do jesieni.

Uwaga na sobowtóry

Wybierając się na poszukiwania rydza, należy wystrzegać się jego silnie toksycznych sobowtórów. Kilka gatunków mleczaja jest łudząco podobna do rydza i zazwyczaj rośnie w sąsiedztwie sosen i jodeł. Ich miąższ jest wypełniony czerwonym sokiem. Szczególne zagrożenie dla zdrowia stanowi mleczaj wełnianka (Lactarius torminosus). Jego miąższ jest bardziej różowy niż rudoczerwony miąższ rydzyka. Co ważne, wypływający z niego sok nie zmienia koloru, zaś sam smak jest mocno nieprzyjemny, wręcz palący. Należy unikać również toksycznej olszówki, zwanej krowiakiem podwiniętym (Paxillus involutus). Grzyb ten po uszkodzeniu nie wydziela rudawego mleczka, które z czasem przybiera zieloną barwę. Zamiast tego przebarwia się na kolor czerwonobrązowy. Mniej wprawieni grzybiarze, w razie jakichkolwiek wątpliwości, powinni skorzystać z pomocy najbliższej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej. Pracownicy tej instytucji mają obowiązek udzielić pomocy w zakresie określenia przynależności gatunkowej zebranych grzybów. 
By Ian Sutton from Collinsville and Oberon, Australia [CC BY 2.0], via Wikimedia Commons


Zdrowy jak rydz

Nie bez powodu mówi się „zdrów jak rydz”. Grzyby te, poza sporą zawartością wody, kryją w swoich kapeluszach wysoką podaż witamin - witaminy z grupy B (witamina B1, B2, B3, B6 i B12), witamina C, D i E  oraz minerałów - cynk, fluor, fosfor, jod, magnez, mangan, miedź, potas, siarka, wapń i żelazo. Znajdziemy w nich również cenne białko, a także tłuszcze i węglowodany.
Mimo sporej zawartości wartości odżywczych, grzyby te dostarczają niewielu kalorii. 100 gramowa porcja to niespełna 40 kcal. Dzięki temu, że rydz stanowi źródło białka składającego się z aminokwasów egzogennych, jest doskonałą propozycją na posiłek dla wegetarian. Grzyb ten dostarcza również sporo błonnika, jednak występuje on w formie chityny, która wymaga od naszego organizmu dużego wysiłku w procesie trawienia. Warto nadmienić, że względu na zawartość witaminy D, grzyby te są ważnym uzupełnieniem diety w okresie jesienno-zimowym.

Zawartość wybranych witamin w 100 g porcji świeżych rydzów:


Zawartość wybranych minerałów w 100 g porcji świeżych rydzów:
By Cas Liber (Cas Liber) [CC BY-SA 2.5], via Wikimedia Commons


Jakie rydze są najsmaczniejsze?

Rydze od wieków są niezwykle popularne w polskiej kuchni. Smakują wyśmienicie zarówno w wersji smażonej, jak i marynowanej w słodko-kwaśnej zalewie na bazie octu. Najsmaczniejsze są rydze smażone na maśle. Należy jednak pamiętać, że grzyby te nie nadają się do suszenia. Jako że zawierają sporo białka, należy je skonsumować lub przetworzyć jak najszybciej po zebraniu.
Oto prosty przepis na słynne rydze z dodatkiem masła:

Składniki:
  • 1 kg młodych kapeluszy rydzów
  • 30 dag masła
  • sól kamienna

Przygotowanie:
Świeżo zebrane rydze należy dokładnie przebrać, wybierając najładniejsze okazy, a następnie oczyścić. Po tym zabiegu wrzucamy do rondelka połówkę kostki masła i je podgrzewamy do momentu aż się rozpuści. Następnie osuszamy umyte kapelusze i wkładamy je do rondla bezpośrednio na rozpuszczone masło. Wszystko podduszamy i solimy. Poddane obróbce termicznej rydze układamy później w gorących sterylnych słoikach i polewamy odrobiną stopionego masła. Następnie zamykamy słoiki i umieszczamy je w naczyniach z ciepłą wodą. Kiedy doprowadzimy je do wrzenia, utrzymujemy taką temperaturę przez 60 minut. Po tym czasie wyjmujemy słoiki z wody i zostawiamy luzem, aż ostygną, najlepiej w chłodnym i zacienionym pomieszczeniu. Tak przygotowane grzyby smażymy na maśle, w którym je wcześniej konserwowaliśmy.
Alicja Chrząszcz


Bibliografia

Ewald Gerhardt, Grzyby – wielki ilustrowany przewodnik, Warszawa 2006
www.beszamel.se.pl [dostęp: 2017-12-09]
www.milionsmakow.pl [dostęp: 2017-12-09]
www.polki.pl [dostęp: 2017-12-09]
www.poradnikzdrowie.pl [dostęp: 2017-12-09]

Ocena (5.0) Oceń:

Pasaż zakupowyprzejdź do pasażu pasaż

Ogłoszenia - ekologia.pl
Pasaż zakupowy