Najdziwniejsze jajka na świecie
Kurze jajko stało się dla człowieka modelem, jak ma wyglądać „normalne” jajo. Tymczasem w przyrodzie spotykamy cały szereg jaj o wadze od kilku miligramów do 2,5 kg, we wszystkich kolorach tęczy. Składają je nie tylko ptaki, ale także węże, ryby, płazy, a nawet mięczaki i owady. Ich różnorodność jest na tyle fascynująca, że muzea całego świata oraz prywatni kolekcjonerzy prześcigają się w wysiłkach o największe zbiory.
Ponad 99% wszystkich zwierząt rozmnaża się poprzez składanie jaj! Ta liczba może dziwić, ale wynika z ogromnej bioróżnorodności świata owadów i podmorskich stworzeń. Co ciekawe, jaja składają również dwa rodzaje ssaków: dziobaki oraz kolczatki. Jajorodnością odznaczają się absolutnie wszystkie gatunki ptaków, ale tylko niektóre spośród gadów – inne preferują jajożyworodność, a więc scenariusz, w którym zapłodnionej jajeczka pozostają do wyklucia w organizmie matki.
Jaja rekina
Do najciekawszych podwodnych jaj należą te składane przez rekiny. Większość gatunków morskich terrorystów wydaje co prawda na świat żywe potomstwo, ale niektóre produkują częściowo transparentne, podłużne sakiewki, w których rozwijają się młode rekinki, a które znaleźć można czasem na plaży. Szczególnie kuriozalne są jaja rekina rogatka (Heterodontus francisci), które można by pomylić z… fantazyjnym wodorostem. Czarne spirale mierzą nawet kilkanaście centymetrów i mają ważną przewagę konkurencyjną. Matka składa je do wody, a następnie podnosi z dna i transportuje w pysku w pobliże skał. Tam wciska wrzecionowate korkociągi w skalne zagłębienia, chroniąc je tym samym przed drapieżnikami i oceanicznymi prądami.
Jaja płaszczki
Niemniej fascynującym plażowym znaleziskiem są jaja płaszczki (Rajidae). Te spokrewnione z rekinami i ogończami ryby produkują potomstwo w tzw. „torebkach syreny”. Mowa o sięgających nawet 12 cm czarnych, niby skórzanych sakiewkach zakończonych czterema długimi ogonkami. Każdy gatunek ma nieco inne „torebki”, w których może znajdować się od 1 do 7 zarodków. Spoczywają one na morskim dnie przez nawet 15 miesięcy, zanim wyklują się z nich małe płaszczki. Otoczki jajek złożone są kolagenu i są tak dziwne w dotyku, że tradycyjne społeczeństwa od wieków kojarzyły je z siłami nieczystymi, jeśli nie syrenami, to samym diabłem!
Jaja emu
Jako drugi najwyższy ptak na świecie emu (Dromaius novaehollandiae) składa jaja imponującej wielkości. Ważą one od 450 do 650 g i mierzą nawet 13 cm na długość. Odznaczają się też grubą, ciemnozieloną skorupką o chropowatej powierzchni. Co ciekawe, samica składa do gniazda od 5 do 15 jaj i w owej wczesnej, „niedojrzałej” postaci mają one bladozielony kolor. Wówczas do akcji wkracza ojciec, który wysiaduje jaja przez okres 8 tygodni, nie jedząc, nie pijąc i nie wypróżniając się. Dziesięć raz dziennie troskliwy tata wstaje jednak i obraca swoje skarby, tak aby były dopieszczone z każdej strony. Jaja ciemnieją, w końcu pękają, przywodząc na świat małe emu. Pozostają one pod opieką wychudzonego ojca nawet do siedmiu miesięcy, podczas gdy matka… najczęściej ma już nowe potomstwo z innym samcem!
Jaja drozda wędrownego
Kolekcjonerzy ptasich jaj szczególną estymą darzą jaja drozda wędrownego (Turdus migratorius), typowego dla obszaru Północnej Ameryki. Ten średniej wielkości gatunek o charakterystycznym pomarańczowym brzuchu i piersi rozmnaża się zaraz po powrocie z zimowej emigracji na swe letnie terytoria. W zgrabnych kompaktowych gniazdkach znajdowanych często w pobliżu ludzkich siedlisk samica składa od 3 do 5 jaj w niezwykłym turkusowym odcieniu. Intensywną barwę zawdzięczają one naturalnemu pigmentowi zwanemu biliwerdyną – im zdrowsza samica, tym bardziej wyrazisty kolor. Zdaniem naukowców, samce w naturalny sposób ciągną ku bardziej jaskrawym jajom, co daje samicy nadzieję na sprawiedliwy podział rodzicielskich obowiązków.
Jaja siewki złotej
Siewka złota (Pluvialis apricaria) to ptak, którego przelotnie możemy oglądać w i Polsce. Między lipcem a grudniem w obszarach Natura 2000 obserwuje się nawet do 11 tysięcy osobników. Gatunek charakteryzuje się zmianą szaty z zimowej, spoczynkowej, na godową, ciekawie nakrapianą. Nakrapiane są też jajka, które siewka składa zawsze cztery. Ponieważ gniazdo wite jest z porostów, trawy i liści, cętkowane skorupki idealnie wtapiają w tło, pozostając niewidoczne dla drapieżników. W ciągu dnia jajka wysiaduje tata, a nocą jego miejsce zajmuje mama.
Jaja nurzyka zwyczajnego
Spektakularny design mają również jaja nurzyka zwyczajnego (Uuria aalge), dużego, biało-czarnego ptaka morskiego podobnego nieco pingwinom. Jest on rezydentem wysp na północy Atlantyku i Pacyfiku, a okazyjnie pojawia się również w Polsce, na wybrzeżu Bałtyku. Nurzyki mają ciekawy zwyczaj zbierania się w gęste kolonie (po dwadzieścia par na 1 m2!) i składania jaj bezpośrednio na ziemię, bez budowania gniazda. Pojedyncze jajo jest zaskakująco duże, bo waży nawet 11% masy samicy, i charakterystycznie szpiczaste na jednym końcu. Naukowcy do dziś dyskutują nad biologicznym sensem tego kształtu – jedni twierdzą, że pozwala on na lepszą stabilność na nierównym terenie; inni uważają, że sprzyja transferowi ciepła w czasie wysiadywania. Dodajmy, że każde jajko jest inne, a jego indywidualny deseń pozwala rodzicom rozróżniać swe przyszłe pociechy. Skorupki bywają białe, zielone, niebieskie lub brązowe, a na nich widnieją czarne i fioletowe plamy, cętki i smugi.
Jaja kusaczy
Urodziwymi jajkami może pochwalić się jeszcze wiele różnych gatunków ptaków, ale na szczególną uwagę w tym gronie zasługują kusacze. Wyglądem przypominające kuraki, zamieszkują one obszar między Patagonią a Meksykiem i słyną ze wstydliwości – nawet ich upierzenie sprzyja wtapianiu się w tło. Tym bardziej zaskakujące są ich jaja, stosunkowo duże, żywo wybarwione i błyszczące, jakby je ktoś polakierował. Bywają zielone, fioletowe, liliowe, turkusowe, stalowe, czekoladowe i cytrynowe. Każdy gatunek preferuje swoje odcienie. Jako ciekawostkę warto dodać, że gniazda budowane są na ziemi, a samica składa w nich jedno jajko raz na 3-4 dni. Całkowity łęg może liczyć nawet 16 sztuk, ale… często pochodzą one od różnych matek. Samcowi, do którego należy obowiązek wysiadywania, nie wydaje się to jednak przeszkadzać.
Jaja ślimaka
W kategorii kolorowych jajek w czołówce rankingu znajdują się również bardzo niepozorne zwierzęta bezkręgowe, takie jak ślimaki. Większość gatunków produkuje co prawda białe lub transparentne jajeczka o wielkości ziaren gorczycy, które sklejone są ze sobą kleistą mazią, dla bezpieczeństwa. Słodkowodny ślimak Pomacea canaliculata pozostawia jednak na łodygach duże skupiska wyraziście pomarańczowych lub różowych jajeczek. Z czasem ich barwa blednie, ale nie powinno to zmylić drapieżców – obecny w nich enzym, inhibitor trypsyny, sprawia, że są anty-odżywcze i mogą poważnie zaburzać proces trawienia. Stąd też chińscy koneserzy złotych ślimaków przed konsumpcją usuwają z nich zawsze wnętrzności oraz niezłożone jeszcze jajeczka.
Jaja biedronki
Całkiem urodziwymi, choć mikroskopijnymi jajkami może pochwalić się również biedronka. Ulubione owady ogrodników są seksualnie dość rozwiązłe, a gdy samiec posiądzie już partnerkę, zapładnia ją ponad 40 tysiącami plemników. Kropkowana mama składa jednak zwykle „tylko” kilkadziesiąt jaj, które są słonecznie żółte, wydłużone i ustawione ciasno w pozycji pionowej na spodniej stronie blaszki liścia. Lokalizacja wybierana jest tak, aby po wykluciu żarłoczne larwy miały pod dostatkiem strawy, najlepiej więc w bliskim sąsiedztwie mszyc.
Szczęknikowate i ich ikra
Nasze zestawienie zamkniemy powrotem do świata mórz i oceanów, ale w skali mini. Szczęknikowate (Opistognathidae) to nietypowa rodzina małych rybek, nieprzekraczających długością 10 cm, które chętnie zagrzebują się w piaskowym podłożu. W tym celu drążą tunele wykorzystując swe szerokie szczęki. W tych samych szczękach samce inkubują jajeczka przez około tydzień. Ikra sama w sobie nie jest może spektakularnym widokiem, ale mała rybka trwa nieruchomo w pionie ze srebrzystymi jajeczkami wystającymi z otworu gębowego niczym gałka lodów na wafelku, to już prawdziwy fenomen przyrodniczy!
Jajka w królestwie zwierząt różnią się kolorami, wielkością, kształtem, twardością i liczebnością. Niektóre ptasie gatunki składają po kilka jaj, podczas gdy morskie stworzenia produkują ich nawet setki tysięcy, a korale nawet miliony. U krokodyli temperatura inkubacji decyduje o płci potomstwa, podczas gdy niektóre osy składają swe jajeczka wewnątrz żyjących gąsienic. Są też pająki, które swe jajeczka noszą na własnym odwłoku! Warto też pamiętać, że jaja gwarantują przetrwanie gatunków na dwa różne sposoby – jako metoda rozmnażania oraz… jako strawa dla innych!
Absolwentka Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, która oddała się pasji zgłębiania zagadek świata i pisania o nich. Specjalizuje się w ekologii, klimatologii i naukach przyrodniczo-naukowych. Żyje ponad granicami, dużo podróżuje, a w wolnym czasie pływa.
Opublikowany: 5 kwietnia, 2025 | Zaktualizowany: 29 lipca, 2025
- „8 Natural Bird Eggs That Are More Spectacular Than Dyed” Jane Savedge, https://www.thoughtco.com/naturally-vibrant-colored-bird-eggs-3993376, 3/02/2023;
- “Top 10 Fascinating Eggs” Kate Mulcahy, https://listverse.com/2012/03/01/top-10-fascinating-eggs/, 3/02/2023;
- “Oviparous Animals: 12 Animals That Lay Eggs” Lex Basu, https://a-z-animals.com/blog/12-animals-that-lay-eggs-some-will-surprise-you/, 3/02/2023;
- “Do sharks lay eggs?” Emily Osterloff, https://www.nhm.ac.uk/discover/do-sharks-lay-eggs.html, 3/02/2023;
- “Egg coloration in Tinamous: Are their colorful eggs a smart adaptation?” Amazon conservation, https://www.amazonconservation.org/egg-coloration-in-tinamous-are-their-colorful-eggs-a-smart-adaptation/, 3/02/2023;
- “The world's most beautiful birds' eggs” Adrien Barnett, https://www.newscientist.com/article/mg22229680-800-the-worlds-most-beautiful-birds-eggs/, 3/02/2023;
- “Lady Beetles Know Where to Lay Their Eggs” Kathy Keatley Garvey, https://ucanr.edu/blogs/blogcore/postdetail.cfm?postnum=43818, 3/02/2023;
Świat przyrody jest zadziwiający