Czubajka kania (Macrolepiota procera)

Nazywany/a też: czubajka wyniosła, kania, czubaj, czubak, bedłka parasolowata, deszczochron, drop, gapa, gularka, parasolnik, parasolowiec, sowa, stroszka strzelista

Tagi: jadalne
Czubajka kania to grzyb jadalny. Należy do rodziny grzybów pieczarkowatych. W Polsce jest dosyć silnie rozprzestrzeniona na terenie całego kraju. Przez zbieraczy ceniona jest za swój smak i intensywny aromat.

  1. Sezon
  2. Występowanie
  3. Wygląd
  4. Właściwości
  5. Zastosowanie
  6. Systematyka
  7. Galeria zdjęć

Sezon

Czubajka kania rośnie od lipca do października.

Czy wiesz, że...Polską nazwę czubajka kania podał przyrodnik Stanisław Chełchowski w 1898 roku.

Występowanie

Czubajka kania występuje w lasach liściastych, iglastych i mieszanych. Najczęściej rośnie pod bukami. Można ją również spotkać na obrzeżach lasów, na polanach, w parkach, na poboczach, a także na cmentarzach. Rośnie na glebach gliniastych i wapiennych, najczęściej pojedynczo lub po kilka sztuk. Znaleźć ją można w Europie, Ameryce Północnej, Korei, Japonii i Nowej Zelandii.

Wygląd

Owocnik czubajki kani osiąga średnicę od 10 do 30 cm. U młodych okazów ma kulisty i jajowaty kształt. Z wiekiem staje się wypukły, a później płaski z garbkiem na szczycie. U starszych osobników kształtem przypomina parasol. Początkowo ma brązowy kolor, następnie jaśniej aż do barwy kremowej lub białej. Garbek pozostaje w kolorze ciemnobrązowym. Ma suchą, popękaną powierzchnię, pokrytą brązowymi, grubymi, ostającymi łuskami. Brzeg kapelusza zazwyczaj ma postrzępiony.

Blaszki czubajki kani są gęste, szerokie i nie dochodzą do trzonu. Mają białą lub kremową barwę, na której u starszych egzemplarzy pojawia się ochrowy nalot.

Trzon osiąga wysokość od 15 do 40 cm. i grubość od 1 do 2,5 cm. Ma wysmukły, cylindryczny kształt, z bulwiastą podstawą. Jest koloru kapelusza z ciemniejszymi łuskami tworzącymi wzór na jasnym tle. Otoczony jest podwójnym, nieprzyrośniętym, ruchomym pierścieniem, o kremowej barwie. Trzon łatwo odłamuje się od kapelusza.

Miąższ czubajki kani jest biały, nie zmienia barwy pod wpływem uszkodzeń. W kapeluszu jest miękki i gąbczasty, w trzonie łykowaty i włóknisty. Ma łagodny orzechowy smak i zapach.

Czubajka kania podobna jest do czubajki czerwieniejącej, która różni się od niej tym, że nie posiada łusek na trzonie, a jej miąższ po przecięciu czerwienieje.

Czubajka kania bywa niekiedy mylona z muchomorem zielonawym – śmiertelnie trującym grzybem. Zwłaszcza młode osobniki są do siebie podobne i trudno je odróżnić. Starsze osobniki muchomora zielonawego mają gładki kapelusz w kolorze zielonym, żółtym lub szarym.

Właściwości

Czubajka kania jest smacznym grzybem jadalnym. Czubajka kania zasobna jest w składniki mineralne, takie jak potasfosfor, mangan i żelazo, i witaminywitamina D, B1, B2. Zawartość białka jest porównywalna z podstawowymi produktami spożywczymi, takimi jak mleko i wynosi 5,5 proc. Jednak ze względu na obecność ciężkostrawnej chityny, białko jest trudno przyswajalne. By zwiększyć jego dostępność kanię przed spożyciem należy drobno pokroić i ugotować.

Zastosowanie

Czubajka kania jest grzybem, w którym jadalny jest tylko kapelusz. Najczęściej spożywa się ją smażoną w panierce, ale nadaje się też do duszenia, gotowania, suszenia i marynowania. Ze względu na swój silny aromat często używana jest jako przyprawa do wielu dań, można ją np. ususzyć i dodać pokruszoną do różnych sosów.

Okres zbiorów

IIIIIIIVVVIVIIVIIIIXXXIXII
Czubajka kania "Macrolepiota procera G3" autorstwa Jerzy Opioła - Praca własna. Licencja CC BY-SA 3.0 na podstawie Wikimedia Commons.

Galeria zdjęć

Czubajka kaniaKanie najczęściej spożywa się smażone w panierce. By Chrumps (Own work) [CC BY-SA 4.0], via Wikimedia CommonsBlaszki czubajki, Fot.  Jose Luis Cernadas Iglesias [CC BY 2.0 ], Flickr.comCzubajka kania - fot. Iwona KałuzińskaCzubajka kania - fot. Iwona KałuzińskaCzubajka kania - fot. Anna MarczewskaCzubajka kania - fot. Alicja Mianowska, Gdańsk
Czubajka kania, By Macrolepiota4.jpg: Christian Fischerderivative work: Ak ccm (Macrolepiota4.jpg) [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia CommonsBy DirkVE (Own work) [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia CommonsCzubajka kania - fot. Iwona KałuzińskaCzubajka kania - fot. Iwona KałuzińskaCzubajka kania - fot. Grzegorz Bereziuk, LubańCzubajka kania - fot. Alicja Mianowska, Gdańsk

Systematyka

Królestwo:Grzyby
Rodzaj:czubajka
Indeks nazw
A B C D E F G H I J K L Ł M N O Q P R S Ś T U V W X Y Z Ż Ź