GRYZIEL ZACHODNI. Pajęczak. Zwierzę - gryziel zachodni | ekologia.pl
Ekologia.pl Wiedza Atlas zwierząt Stawonogi Szczękoczułkowce Pajęczaki Pająki Gryzielowate Atypus Gryziel zachodni
Indeks nazw
Szukaj lub wybierz według alfabetu
A B C D E F G H I J K L Ł M N O P Q R S Ś T U V W X Y Z Ź Ż

Gryziel zachodni (Atypus affinis)

Gryziel zachodni, fot. shutterstock
Spis treści

Rzadko spotykany, niewielki pająk z rodziny gryzielowatych, żyjący głównie w Europie. Ma bardzo duże kolce jadowe, jego ukąszenie jest bolesne, ale niegroźne dla człowieka. W Polsce podlega ścisłej ochronie gatunkowej, podobnie jak cała rodzina Atypidae.

Występowanie

Gryziel zachodni występuje głównie w Europie i na północy Afryki. Jest dość często spotykany w południowej Anglii na Wyspach Brytyjskich. W Europie zamieszkuje przede wszystkim Półwysep Iberyjski, Danię i Szwecję. Niewielkie populacje występują także w Rosji, Holandii, Algierii i Szwecji. W Polsce w wyniku badań odnotowano zaledwie dziesięć stanowisk występowania tego gatunku, z czego obecnie aktualne są tylko cztery: Gryżyński Park Krajobrazowy, Tyniec koło Krakowa, Lubiechów i Świnoujście. Wiele stanowisk uznawanych wcześniej za miejsca zamieszkania gryziela zachodniego było błędnie opisanych w wyniku pomyłki z pokrewnymi gatunkami – gryziela stepowego i gryziela tapetnika (te trzy gatunki są jedynymi przedstawicielami rodziny gryzielowatych w Polsce).

Biotop

Gryziel zachodni ma specyficzne wymagania siedliskowe. Jest gatunkiem ciepłolubnym. Najchętniej zamieszkuje rzadko porośnięte lasy sosnowe, skarpy przyleśne, tereny przydrożne oraz nasłonecznione murawy kserotermiczne i wrzosowiska. Wszystkie te miejsca muszą się charakteryzować luźnym, piaszczystym lub żwirowym podłożem, ponieważ gryziele żyją w zbudowanych przez siebie norkach w ziemi.

Wygląd

Gryziel zachodni jest bardzo podobny z wyglądu do gryziela tapetnika. Samce różnią się od samic ubarwieniem ciała i wielkością, a więc u tego gatunku występuje dymorfizm płciowy. Różnicę między płciami można również zaobserwować nogogłaszczkach – u samic są wyposażone w pazurki, a u samców w aparat kopulacyjny Przeciętna długość ciała samca wynosi od siedmiu do dziewięciu centymetrów, a samicy od około dziesięciu do piętnastu centymetrów. Samce są znacznie ciemniejsze od samic – mają czarne błyszczące ciało, czasem o lekko brązowym zabarwieniu. Samice są bardziej brązowe. Podobnie jak u każdego pająka, w budowie ciała gryziela zachodniego można wyróżnić dwie zasadnicze części: głowotułów i odwłok. Głowotułów zbudowany jest z sześciu segmentów i potocznie określa się go „karapaksem”. Zwierzęta te poruszają się na ośmiu nogach krocznych, mają także parę nogogłaszczek oraz szczękoczułek, którymi przytrzymują i zabijają ofiary. U gryzieli szczękoczułki są stosunkowo długie duże i masywne (mają około 5 mm) i mają długie kolce jadowe umieszczone na ich szczytach. Na końcu ciała znajduje się sześć kądziołków przędnych. Służą one wytwarzaniu oprzędzy. Gatunki gryzieli można odróżnić na podstawie liczby segmentów najdłuższych kądziołków przędnych na końcu odwłoka. U gryziela zachodniego składają się z trzech segmentów, tak jak u gryziela tapetnika, ale żaden z segmentów nie jest rodzielony,

Biologia

Pająki z rodziny gryzielowatych wyróżniają się bardzo specyficzną biologii, a mianowicie żyją w norkach, służących jednocześnie jako pułapki. Każdy pająk wykopuje sobie w podłożu głęboką norę (u gryzieli zachodnich mogą mieć nawet 90 cm głębokości), a następnie wykłada ją przędzą w górnej części, na długości mniej więcej 10 centymetrów. Fragment wyłożony pajęczyną stanowi pułapkę – samo wejście do norki zostaje przykryte ziemią lub ściółką i ukryte wśród roślinności. Dzięki temu gryziel zachodni może biernie polować – zdobycz wpada do norki i zaplątuje się w oprzęd. Wtedy pająk podchodzi do niej, unieszkodliwia ją za pomocą kolców jadowych, wyciąga z oprzędu i zjada. Gryziel zachodni żyje w bardzo dużych koloniach (od 50 do 70 norek na metr kwadratowy!). Zwierzęta te osiągają dojrzałość płciową dopiero po trzech-czterech latach. Okres rozrodczy gryziela zachodniego trwa od września do listopada, znacznie później niż w przypadku gryziela stepowego i gryziela tapetnika. Zachowania rozrodcze są jednak u wszystkich trzech gatunków podobne. Samice czekają w swoich norkach, a samce wędrują między nimi, szukając odpowiedniej partnerki. Po kopulacji samice zjadają samców, dzięki czemu zyskują cenne materiały odżywcze dla rozwijających się jaj. Latem składają jaja, umieszczając je w kokonie wewnątrz norki. Młode osobniki pozostają w norce aż do wiosny. Po tym czasie wydostają się na powierzchnię, żeby samemu zbudować swoją norkę. Długość życia gryzieli zachodnich różni się w zależności od płci. Samice żyją od czterech do dziesięciu lat, zazwyczaj około ośmiu. Samce umierają po kopulacji, która najczęściej ma miejsce w czwartym roku ich życia, więc raczej nie spotyka się samców starszych niż cztery lata.

Bibliografia
  1. Rozwalka, R., Orzechowski, R., & Rutkowski, T.; "Występowanie gryziela zachodniego Atypus affinis Eichwald, 1830 (Araneae: Atypidae) w Polsce"; Przegląd Przyrodniczy; 2016;
  2. Pedersen, A., V. Loeschcke.; "Conservation genetics of peripheral populations of the mygalomorph spider Atypus affinis in northern Europe"; Molecular Ecology; 2001;
  3. https://animaldiversity.org/accounts/Atypus_affinis/; 2021-11-09;
  4. https://insektarium.net/araneae-2/atypidae-gryzielowate/atypus-affinis-gryziel-zachodni/; 2021-11-10;
  5. https://www.iop.krakow.pl/pckz/opisa625.html?id=192&je=pl; 2021-11-10;
4.9/5 - (11 votes)
Subscribe
Powiadom o
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments