Niedziela 22.07.2018Autor: Jerzy Wysokiński

Kos zwyczajny - opis, występowanie i zdjęcia. Ptak kos zwyczajny ciekawostki

Kos zwyczajny (Turdus merula) zamieszkuje niemal całą Europę i dużą część kontynentu azjatyckiego (część południową, środkową oraz wschodnią). Został sprowadzony do Australii, Nowej Zelandii i na przyległe wyspy), a także do zachodniej Afryki. Znaczna część populacji, zasiedlająca lasy północnej i wschodniej części Europy. Kos zwyczajne zimą migruje w cieplejsze rejony śródziemnomorskie. Nasze leśne kosy odlatują w październiku i listopadzie, a powracają w marcu lub kwietniu. Potrzeba było niemal 100 lat, by stał się gatunkiem osiadłym. Kos coraz częściej zamieszkuje tereny miast przez cały rok, nie odbywając jesiennych wędrówek na południe.



Kos zwyczajny, fot. Arjan Haverkamp/Wikipedia CC BY 2.0 PLKos zwyczajny, fot. Arjan Haverkamp/Wikipedia CC BY 2.0 PL

Jak wyglądają kosy zwyczajne? Ptaki mają wielkość powszechnie znanego szpaka. Długość ich ciała waha się od 24 do 27 cm, a rozpiętość skrzydeł wynosi 34-4 cm. Samce mają upierzenie czarne, błyszczące z wyraźnym żółtym dziobem (jego koniec jesienią staje się czarny). Stare samce mają dziób pomarańczowy. Samica, jest podobnej do samca wielkości. Ma oliwkowo brązowe upierzenie z mało widocznymi plamkami na spodzie ciała i jasnym podgardlem. Dziób ma brązowy.

Gatunek odznacza się dość długim ogonem. Osobniki najczęściej poruszają się po ziemi skacząc. Lot ptaków jest powolny, ale zgrabny. Przewyższają one inne gatunki zręcznością w poruszaniu się pomiędzy krzewami tuż ponad ziemią. Kosy zwyczajne są mało płochliwe. Odzywają się krótkimi dźwiękami, brzmiącymi, jak „czuk”, przechodzącym podczas spłoszenia w wyraźny jazgot.
Samiec kosa zwyczajnego (Turdus merula) fot. Sannse Sannse at en.wikipedia [GFDL or CC BY-SA 3.0], from Wikimedia Commons
Samica kosa zwyczajnego (Turdus merula) fot. Darkone Darkone at en.wikipedia [GFDL or CC BY-SA 3.0], from Wikimedia Commons


Kosy w wielkim mieście
Kosy zasiedlają lasy z bogatym podszytem, lub tereny podobne – czyli ogrody, parki, większe skwery oraz aleje. Od lat 30. poprzedniego stulecia wyraźnie wytworzyła się tzw. odmiana miejska tego ptaka, występująca zarówno w centrach dużych miast, jak też w dzielnicach willowych.
Powszechnie zaczęły zasiedlać również wsie. Te tzw. „miejskie kosy” na zimę pozostają w swoich dotychczasowych rejonach lęgowych oraz mają odrębne zachowania od reszty ptaków tego gatunku. Są też mniej płochliwe.

Kosy są wszystkożerne. Odżywiają się dżdżownicami, owadami i ich larwami (np. pędrakami chrząszczy), ślimakami, a także owocami (jagody, truskawki) a w okresie jesienno-zimowym także owocami jarzębiny, głogu, cisu, czarnego bzu i jemioły. Ciekawa jest obserwacja kosa, kiedy ten zbliża się do miejsca, gdzie znajdują się dżdżownice. Ptak przystaje i nagłym dziobnięciem uderza w konkretne miejsce gleby, po czym wyciąga bezkręgowca. W zimie korzysta z tego, co znajdzie na śmietnikach i coraz częściej – w karmnikach.
Kosy są wszystkożerne. Odżywiają się m. in. dżdżownicami, owadami i ich larwamiLung [CC BY-SA 2.0 de], via Wikimedia Commons


Śpiew kosa zwyczajnego
Okres godowy odbywa się od marca do lipca kilka razy do roku – 3, a w przypadku kosów miejskich nawet cztery razy. W okresie późnej zimy usłyszeć można głośne i melodyjne śpiewy samców. Określa się je mianem „fletowych gwizdów”.
Ptaki śpiewają, siedząc na umieszczonych wysoko punktach, jak wysokie drzewa, dachy budynków lub szczyty anten radiowych i telewizyjnych. Toki odbywają się najczęściej wczesnym rankiem lub wieczorem, a w miejscach zaopatrzonych w sztuczne oświetlenie, także po zapadnięciu zmroku. Ciekawe, że do śpiewu samce wplatają motywy i naśladownictwa: powtarzają dźwięki zasłyszane w okolicy (również brzmienia sygnałów telefonów komórkowych).





Podczas godów dochodzi do walk samców, niekiedy kończących się okaleczeniem zapaśników. Kosy są najczęściej monogamiczne (zdarzają się związki dwóch samic). Gniazda budują wyłącznie samice. Mają one kształt czarki, którą tworzą suche liście, mech, drobne gałązki i korzonki, a w terenach miejskich także z kawałków odnalezionego sznurka, papieru lub folii. Zawsze konstrukcje te wzmocnione są próchnicą, gliną i żwirem. Gniazda powstają w lasach, najczęściej w koronach niewysokich drzew (w rozwidleniu gałęzi) lub w pnączach. W terenie miejskim zajmują również załomy murów i półdziuple. Profesor Jan Sokołowski podawał przykłady napotkanych gniazd, budowanych na belkach pod okapem dachu lub nawet za szybą okien.
Samica kosa zbiera materiały na budowę gniazda. By Kuebi = Armin Kübelbeck (Own work) [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons
By Romate (Own work) [CC BY-SA 3.0], via Wikimedia Commons


Samice składają od 3 do o barwie zielononiebieskiej lub brązowej, które upstrzone są w drobne plamki, koloru rdzawego lub brązowego. Wysiadują wyłącznie samice, zwalniane przeciętnie co godzinę przez samca na okres krótkiej przerwy dla wypoczynku i zdobycia pokarmu. Okres wysiadywania trwa średnio 12-14 dni. Samica wysiaduje bardzo wytrwale, trudno dając się spłoszyć. Głos oznaczający zaniepokojenie wydaje dopiero po spłoszeniu z gniazda.
Po wykluciu pisklęta przebywają przez ok. 3 tygodni i są karmione przez obydwoje rodziców. W tym czasie dorosłe silnie reagują na zbliżanie się człowieka. Wiele ptaków, szczególnie młodych, pada ofiarą kotów i kun. Badania wykazały wysoką śmiertelność samców (ok.40 proc.) i samic (ok.60 proc.), co powodowane jest dużym narażeniami w czasie wysiadywania. Okazuje się, że w populacjach miejskich zwykle na niebezpieczeństwo narażone są pisklęta, a w lasach bardziej ptaki dorosłe. Zagęszczenie kosów w osiedlach ludzkich przebiega dużo szybciej, niż w biotopach naturalnych. Kosy, zamieszkujące miasta ożywiają środowisko swoim widokiem oraz pięknym brzmieniem głosu. Śpiew tego ptaka specjaliści oceniają jako najładniejszy spośród zasłyszanych w krajowych lasach. W sadach i ogrodach ptaki te wyrządzają jednak dość duże szkody, wyjadając owoce.

Mimo, że kos jest w kraju bardzo liczny, objęty został objęty ochroną gatunkową. Wzrost liczebności kosa spowodowany jest faktem zaprzestania od początków XX w. odłowów tego gatunku w celach konsumpcyjnych oraz szybko postępującą synantropizacją.
Jaja w gnieździe kosa, fot. Lokilech/Wikipedia CC
Jerzy Wysokiński


Ocena (3.9) Oceń:

Pasaż zakupowyprzejdź do pasażu pasaż

Ogłoszenia - ekologia.pl
Pasaż zakupowy